ทำความรู้จัก M-Sense ชุดเซนเซอร์นาโนฝีมือคนไทยจาก นาโนเทค สวทช. ตัวช่วยตรวจวัดสารหนูและโลหะหนักในแหล่งน้ำภาคสนาม รู้ผลไวใน 3-5 นาที ไม่ต้องรอแล็บ
รัฐบาลเร่งแก้ไขปัญหาสารหนูและโลหะหนักปนเปื้อนในแม่น้ำสาย จังหวัดเชียงราย มอบหมายกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) นำนวัตกรรมลงพื้นที่ครบวงจร ทั้งระบบกรองน้ำ RO ผลิตประปาชุมชน ชุดตรวจภาคสนาม “M-Sense” รู้ผลไวใน 3-5 นาที ควบคู่กับการสร้างฝายดักตะกอน และใช้เทคโนโลยีไอโซโทปตรวจเทียบมาตรฐานร่วมกับจีน หวังคลี่คลายปัญหาทั้งต้นเหตุและปลายเหตุอย่างยั่งยืน
วันนี้ (16 พ.ย. 69) ร้อยเอกหญิงภัทร์ดารัสมิ์ ทองสลวยกร รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยถึงความคืบหน้าการแก้ไขปัญหาการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในแม่น้ำสาย จังหวัดเชียงราย ซึ่งเป็นประเด็นสำคัญที่ส่งผลกระทบต่อความเชื่อมั่นและคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ โดยระบุว่า รัฐบาลให้ความสำคัญกับการแก้ไขปัญหาดังกล่าวอย่างเร่งด่วนและเป็นระบบ จึงได้ระดมสรรพกำลังจากกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ให้นำองค์ความรู้ เทคโนโลยี และงานวิจัยขั้นสูงลงไปใช้งานจริงในพื้นที่ เพื่อสร้างเกราะป้องกันความปลอดภัยให้แก่ประชาชน ควบคู่ไปกับการสืบหาหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพื่อจัดการปัญหาที่ต้นตอ
ระยะเร่งด่วน ยกระดับน้ำประปาชุมชนด้วยระบบ RO และส่ง “M-Sense” เฝ้าระวัง 24 ชั่วโมง
สำหรับการดูแลความปลอดภัยด้านการอุปโภคบริโภคของประชาชนในระยะเร่งด่วน กระทรวง อว. ได้เข้าดำเนินการผ่านโครงการขยายระบบผลิตน้ำประปาชุมชน ซึ่งได้เริ่มติดตั้งและดำเนินการมาแล้วเป็นระยะเวลาประมาณ 3 เดือน โดยใช้เทคโนโลยีระบบการกรองประสิทธิภาพสูงทำงานร่วมกับระบบรีเวิร์สออสโมซิส หรือ ระบบอาร์โอ (RO) เพื่อดักจับและลดปริมาณสารหนูรวมถึงโลหะหนักที่ปนเปื้อนในแหล่งน้ำดิบก่อนแจกจ่ายให้แก่ชุมชน จากการติดตามประเมินผลล่าสุดพบว่า ระบบผลิตน้ำประปาดังกล่าวยังคงทำงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ สามารถลดค่าสารปนเปื้อนให้อยู่ในเกณฑ์ที่ปลอดภัย สะท้อนให้เห็นว่าการนำวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเข้ามาประยุกต์ใช้สามารถช่วยลดความเสี่ยงและตอบโจทย์ความต้องการของคนในพื้นที่ได้จริง
นอกจากการผลิตน้ำสะอาดแล้ว การเฝ้าระวังคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่องถือเป็นหัวใจสำคัญ อว. จึงได้นำนวัตกรรม “M-Sense” ชุดเซนเซอร์ตรวจวัดสารหนูภาคสนามแบบพกพา ซึ่งเป็นผลงานการวิจัยและพัฒนาของศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ลงพื้นที่เพิ่มเติมเพื่อส่งมอบให้แก่หน่วยงานท้องถิ่นและเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องนำไปใช้คัดกรองคุณภาพน้ำในแม่น้ำสาย
จุดเด่นสำคัญของชุดตรวจ M-Sense คือความรวดเร็วและความแม่นยำในการใช้งานภาคสนาม โดยสามารถอ่านค่าและรู้ผลการปนเปื้อนของสารหนูได้ภายในระยะเวลาเพียง 3 - 5 นาที เท่านั้น ซึ่งช่วยลดข้อจำกัดจากกระบวนการแบบเดิมที่เจ้าหน้าที่ต้องเก็บตัวอย่างน้ำส่งไปวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ ทำให้เสียเวลาเดินทางและรอผลตรวจนานหลายวัน การมีเครื่องมือตรวจวัดที่รวดเร็วเช่นนี้จะช่วยให้เจ้าหน้าที่ในพื้นที่สามารถเพิ่มความถี่ในการสุ่มตรวจติดตามสถานการณ์ได้ตลอดเวลา และสามารถออกประกาศแจ้งเตือนหรือวางมาตรการป้องกันความเสี่ยงในการใช้น้ำของประชาชนได้ทันท่วงที
ระยะยาว บูรณาการหลักวิศวกรรม สร้างฝายชะลอน้ำดักจับตะกอนดิน
ขณะเดียวกัน รัฐบาลและกระทรวง อว. ไม่ได้มองเพียงแค่การแก้ปัญหาเฉพาะหน้า แต่ได้วางแผนยุทธศาสตร์การฟื้นฟูและป้องกันในระยะยาวโดยอาศัยข้อมูลทางวิทยาศาสตร์และหลักวิศวกรรมควบคู่กันไป ร้อยเอกหญิงภัทร์ดารัสมิ์ ระบุว่า จากการศึกษาข้อมูลทางวิชาการพบว่า สารหนูและโลหะหนักมักมีคุณสมบัติในการจับตัวและสะสมอยู่ในชั้นตะกอนดินใต้ท้องน้ำ ดังนั้น หากเกิดการพัดพาของตะกอนในช่วงฤดูน้ำหลาก อาจทำให้สารพิษแพร่กระจายไปในวงกว้างได้
ด้วยเหตุนี้ กระทรวง อว. จึงได้เร่งศึกษาแนวทางการก่อสร้าง ฝายชะลอน้ำ ในจุดยุทธศาสตร์สำคัญของลำน้ำ เพื่อทำหน้าที่ชะลอความเร็วของกระแสน้ำและดักจับตะกอนดินไม่ให้ไหลปนเปื้อนลงสู่พื้นที่ท้ายน้ำ โดยทาง อว. ได้เข้าหารือร่วมกับผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงรายอย่างใกล้ชิด เพื่อเร่งนำแผนโครงการก่อสร้างฝายที่เคยได้ศึกษาและเสนอไว้ก่อนหน้านี้ มาบูรณาการเข้ากับแผนพัฒนาของจังหวัดเชียงราย พร้อมลงพื้นที่สำรวจและประเมินจุดที่มีความเสี่ยงและความจำเป็นเร่งด่วน เพื่อผลักดันให้เกิดการก่อสร้างและใช้งานจริงโดยเร็วที่สุด
เจาะลึกต้นตอด้วยเทคโนโลยี “ไอโซโทป” ผนึกกำลังห้องแล็บจีนสร้างมาตรฐานร่วม
อีกหนึ่งมิติที่สำคัญอย่างยิ่งในการแก้ไขปัญหาสารหนูในแม่น้ำสายอย่างยั่งยืน คือการพิสูจน์ทราบแหล่งที่มาของสารปนเปื้อนอย่างชัดเจน เพื่อนำไปสู่การเจรจาและแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุ กระทรวง อว. จึงได้ระดมเครือข่ายนักวิจัยและห้องปฏิบัติการชั้นนำของประเทศเข้ามาสนับสนุนภารกิจนี้ โดยร่วมมือกับ มหาวิทยาลัยนเรศวร นำเทคโนโลยีการตรวจพิสูจน์ระดับ ไอโซโทป (Isotope) มาประยุกต์ใช้ในการวิเคราะห์ตัวอย่างน้ำและตะกอนดิน
เทคโนโลยีการตรวจวิเคราะห์ไอโซโทปเปรียบเสมือนการตรวจลายนิ้วมือทางเคมี ซึ่งจะช่วยให้นักวิทยาศาสตร์สามารถจำแนกคุณลักษณะเฉพาะตัวของสารหนูที่พบในแม่น้ำสายได้ว่า มีความสอดคล้องหรือมีต้นกำเนิดมาจากแหล่งใด ไม่ว่าจะเป็นจากสภาพทางธรณีวิทยาตามธรรมชาติ หรือจากกิจกรรมของมนุษย์ในพื้นที่ต้นน้ำ นอกจากนี้ เพื่อสร้างความน่าเชื่อถือในระดับสากล อว. ยังได้ผลักดันให้เกิดความร่วมมือในการส่งตัวอย่างตรวจวิเคราะห์และ ตรวจเทียบมาตรฐาน (Recheck) ร่วมกับห้องปฏิบัติการของฝ่ายจีน เพื่อให้ชุดข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ที่ได้มีความแม่นยำ ถูกต้องตรงกัน และเป็นที่ยอมรับในฐานะหลักฐานเชิงประจักษ์ที่ทุกฝ่ายสามารถนำไปใช้ประกอบการหารือเพื่อหาทางออกร่วมกันได้อย่างสร้างสรรค์
เดินหน้าความร่วมมือข้ามพรมแดน ไทย-เมียนมา-จีน แก้ปัญหาทั้งระบบ
ร้อยเอกหญิงภัทร์ดารัสมิ์ กล่าวเน้นย้ำว่า แม่น้ำสายเป็นแม่น้ำนานาชาติที่หล่อเลี้ยงวิถีชีวิต เศรษฐกิจ และผู้คนในหลายประเทศ การแก้ไขปัญหาการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักจึงไม่สามารถทำเพียงลำพังหรือแก้เพียงจุดใดจุดหนึ่งได้ แต่จำเป็นต้องดำเนินการทั้งในส่วนของ "ปลายเหตุ" และ "ต้นเหตุ" ควบคู่กันไปอย่างเป็นระบบ ในส่วนของปลายเหตุ รัฐบาลพร้อมดูแลความปลอดภัยและสุขภาพอนามัยของพี่น้องประชาชนชาวเชียงรายอย่างเต็มที่ ผ่านระบบกรองน้ำประปา RO และเครือข่ายการตรวจวัดคุณภาพน้ำภาคสนาม M-Sense ที่เข้าถึงทุกพื้นที่เสี่ยง
ในขณะเดียวกัน สำหรับการจัดการที่ต้นเหตุ รัฐบาลกำลังเดินหน้าสร้างฐานข้อมูลหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่รัดกุม เพื่อนำไปสู่การประสานความร่วมมือระหว่างประเทศอย่างใกล้ชิด ทั้งกับสาธารณรัฐประชาชนจีน สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา รวมถึงองค์กรและหน่วยงานระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้อง เนื่องจากต้องอาศัยข้อมูลที่โปร่งใส ตรวจสอบได้ และความร่วมมือของทุกภาคส่วนในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำข้ามพรมแดนให้กลับมาสะอาดและปลอดภัยดังเดิม
ในช่วงท้าย รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี กล่าวย้ำถึงบทบาทสำคัญของกระทรวง อว. ในภารกิจครั้งนี้ว่า เป็นเครื่องพิสูจน์ให้เห็นอย่างเป็นรูปธรรมว่า งานวิจัยของไทยไม่ได้หยุดอยู่แค่บนหิ้งหรือภายในห้องปฏิบัติการอีกต่อไป แต่เป็นการนำนวัตกรรมและเทคโนโลยีออกมาแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนจริงของประชาชนในพื้นที่ ตั้งแต่การพัฒนาระบบกรองน้ำสะอาด การคิดค้นชุดตรวจสารหนู M-Sense ที่รู้ผลภายในเวลาไม่กี่นาที ไปจนถึงการใช้เทคโนโลยีขั้นสูงอย่างการตรวจไอโซโทปเพื่อสืบหาต้นตอของปัญหา ทั้งหมดนี้ก็เพื่อให้การดำเนินนโยบายและการแก้ไขปัญหาของรัฐบาลมีฐานข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ที่แม่นยำรองรับ นำไปสู่มาตรการที่ตรงจุด และคืนความปลอดภัยอย่างยั่งยืนให้แก่ประชาชนในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำสายต่อไป





