เร่งหาต้นตอ! น้ำเน่าแม่น้ำปราจีนบุรี ค่าออกซิเจนแตะขั้นวิกฤต

กรมควบคุมมลพิษ (คพ.) โดยสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 7 (สคพ.7 สระบุรี) ลงพื้นที่ตรวจสอบข้อเท็จจริงกรณีแม่น้ำปราจีนบุรีประสบปัญหาน้ำเปลี่ยนเป็นสีดำขุ่น ส่งกลิ่นเหม็นเน่า และมีปลาลอยหัวตายจำนวนมาก บริเวณอำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี สร้างความวิตกกังวลให้แก่ประชาชนที่อาศัยอยู่ริมแม่น้ำและได้รับผลกระทบจากปัญหาสิ่งแวดล้อมทางน้ำในครั้งนี้

สาเหตุเบื้องต้น น้ำท่วมขังทุ่งนาพัดพาอินทรียวัตถุเน่าเปื่อยลงแม่น้ำ

จากการลงพื้นที่ตรวจสอบหาสาเหตุเบื้องต้น พบว่าปัญหาน้ำเน่าเสียและสีน้ำที่เปลี่ยนแปลงไป อาจเกิดจากการระบายน้ำผ่านระบบชลประทานและคลองส่งน้ำในพื้นที่ โดยเป็นการรับน้ำจากพื้นที่เกษตรกรรมและพื้นที่น้ำท่วมขัง ซึ่งมีการเชื่อมโยงกับการระบายน้ำจากประตูระบายน้ำบางหอย จังหวัดนครนายก และประตูระบายน้ำในบริเวณใกล้เคียง

การระบายน้ำออกจากพื้นที่ทุ่งนาได้พัดพาเอาเศษซากพืช ซากอินทรียวัตถุที่เกิดการหมักหมมและเน่าเปื่อยสะสมอยู่ภายในทุ่ง ไหลผ่านเข้าสู่คลองสถานีรถไฟบ้านสร้าง ก่อนจะไหลลงสู่แม่น้ำปราจีนบุรี ส่งผลให้ปริมาณสารออร์แกนิกในน้ำเพิ่มสูงขึ้น จนเกิดปัญหาน้ำเน่าเสียและดึงออกซิเจนในน้ำไปใช้ในกระบวนการย่อยสลาย

สคพ.7 สนึกกำลังเครือข่ายลงพื้นที่เก็บตัวอย่างน้ำและตะกอนดิน

เมื่อวันอาทิตย์ที่ 8 พฤศจิกายน 2569 ที่ผ่านมา สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 7 (สคพ.7 สระบุรี) ได้บูรณาการความร่วมมือกับสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดนครนายก สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดปราจีนบุรี รวมถึงเครือข่ายประชาชนและหน่วยงานในพื้นที่ ร่วมลงพื้นที่ตรวจสอบข้อเท็จจริงอย่างเร่งด่วน

เจ้าหน้าที่ได้ดำเนินการเก็บตัวอย่างน้ำจำนวน 3 จุด และตัวอย่างตะกอนดินจำนวน 2 จุด เพื่อส่งตรวจวิเคราะห์อย่างละเอียดในห้องปฏิบัติการ สำหรับนำมาใช้เป็นข้อมูลในการประเมินสถานการณ์และวางแผนฟื้นฟูคุณภาพน้ำต่อไป

ผลการตรวจวัดคุณภาพน้ำภาคสนาม 3 จุดสำคัญ

รายละเอียดการตรวจวัดคุณภาพน้ำเบื้องต้นในภาคสนาม มีผลตรวจวัดดังนี้

จุดที่ 1 (GS1) วัดบ้านสร้าง ตำบลบ้านสร้าง อำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี

• ลักษณะน้ำมีสีเหลืองอ่อน มีตะกอนเล็กน้อย และไม่มีกลิ่น โดยตรวจวัดค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH) ได้ 6.74 ค่าออกซิเจนละลายในน้ำ (DO) 1.22 มิลลิกรัมต่อลิตร (มก./ล.) ค่าการนำไฟฟ้า (EC) 146.3 ไมโครซีเมนส์ต่อเซนติเมตร (uS/cm) ความขุ่น 28 NTU และความเค็ม 0 ppt พบว่าค่าออกซิเจนละลายในน้ำอยู่ในระดับต่ำมาก

จุดที่ 2 (GS2) คลองสถานีรถไฟ ตำบลบ้านสร้าง อำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี (จุดรับน้ำที่ระบายจาก ปตร.บางหอย มาบรรจบกับแม่น้ำปราจีนบุรี)

• ลักษณะน้ำมีสีเหลืองเข้มถึงสีน้ำตาล มีตะกอนปริมาณมาก และมีกลิ่นพืชหมักหมมเล็กน้อย โดยตรวจวัดค่า pH ได้ 6.70 ค่า DO 2.48 มก./ล. ค่า EC 144.5 uS/cm ความขุ่น 27 NTU และความเค็ม 0 ppt สะท้อนให้เห็นถึงปัญหาคุณภาพน้ำที่มีสีเปลี่ยนแปลงและมีค่าออกซิเจนละลายในน้ำค่อนข้างต่ำ

จุดที่ 3 (GS3) ประตูระบายน้ำบางหอย ตำบลศรีจุฬา อำเภอเมือง จังหวัดนครนายก (ปัจจุบันเปิดประตูระบายน้ำ)

• ลักษณะน้ำมีสีเหลืองอ่อน มีตะกอนปริมาณมาก แต่ไม่มีกลิ่น โดยตรวจวัดค่า pH ได้ 6.92 ค่า DO 6.31 มก./ล.  ค่า EC 55.2 uS/cm ความขุ่น 33 NTU และความเค็ม 0 ppt

วิเคราะห์ค่าออกซิเจนละลายในน้ำ (DO) อยู่ในขั้นวิกฤต

จากผลการตรวจวัดภาคสนาม ชี้ให้เห็นว่าคุณภาพน้ำในแม่น้ำปราจีนบุรีน่าเป็นห่วงอย่างยิ่ง โดยเฉพาะค่าออกซิเจนละลายในน้ำ (Dissolved Oxygen: DO) บริเวณจุดที่ 1 (วัดบ้านสร้าง) มีค่าต่ำเพียง 1.22 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งถือเป็นระดับที่วิกฤตต่อการดำรงชีวิตของสัตว์น้ำ ขณะที่จุดที่ 2 (คลองสถานีรถไฟ) มีค่า DO อยู่ที่ 2.48 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งค่อนข้างต่ำและแสดงถึงการสะสมของสารหมักหมม

ในขณะเดียวกัน จุดที่ 3 บริเวณประตูระบายน้ำบางหอย จังหวัดนครนายก ซึ่งเปิดประตูระบายน้ำอยู่ ตรวจพบค่า DO ที่ 6.31 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งยังอยู่ในเกณฑ์ปกติ ส่งผลให้เห็นชัดเจนว่าการสะสมและย่อยสลายของอินทรียวัตถุเกิดขึ้นอย่างเข้มข้นเมื่อน้ำไหลผ่านคลองและชลประทานลงสู่พื้นที่แม่น้ำปราจีนบุรี

แนวทางติดตามและแก้ไขปัญหาในระยะต่อไป

กรมควบคุมมลพิษ ระบุว่า ผลการตรวจวัดภาคสนามดังกล่าวเป็นเพียงข้อมูลเบื้องต้นเท่านั้น ขณะนี้ สคพ.7 (สระบุรี) ได้นำตัวอย่างน้ำและตัวอย่างตะกอนดิน ส่งเข้าตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการอย่างเป็นทางการ เพื่อประเมินค่าดัชนีมลพิษทางน้ำและสารปนเปื้อนอื่นๆ อย่างละเอียด ซึ่งจะมีการสรุปและรายงานผลให้ประชาชนทราบในลำดับถัดไป

ทั้งนี้ คพ. จะประสานงานกับหน่วยงานชลประทานและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอย่างใกล้ชิด เพื่อเฝ้าระวัง บริหารจัดการการเปิด-ปิดประตูระบายน้ำอย่างเหมาะสม เพื่อลดผลกระทบต่อระบบนิเวศทางน้ำ และช่วยบรรเทาความเดือดร้อนของประชาชนริมฝั่งแม่น้ำปราจีนบุรีอย่างยั่งยืน