เวที 'ปีศาจในประมงไทยคือใคร?' สะท้อนปัญหาละเมิดสิทธิมนุษยชน การจัดการแรงงานข้ามชาติบนเรือประมง

เครือข่ายองค์กรด้านประชากรข้ามชาติ (MWG) จัดเวทีแถลงข่าว และเสวนาเข้มข้นในหัวข้อ "ปลดใบเหลืองติดใบแดง ชีวิตจริงยิ่งกว่าซีรีส์ ปีศาจในประมงไทย คือใคร?" สะท้อนปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนและการจัดการแรงงานข้ามชาติบนเรือประมง

พร้อมฉายคลิปวีดีโอสั้น ตีแผ่ความจริง “เปิดวงจรปีศาจ : อุตสาหกรรมแสนล้าน แลกชีวิตแรงงานด้วยเงิน 2,000 บาท” และ “วงจรปีศาจแรงงานประมง : บาดแผล หนี้สิน และภาพลวงตาสากล” สะท้อนปัญหาแรงงานประมงกำลังลุกลามเป็นวิกฤติเศรษฐกิจระดับชาติ ที่สมาคมผู้สื่อข่าวต่างประเทศ (FCCT) กทม.

ก.แรงงานกางแผน เล็งนำเข้าแรงงานศรีลังกา

ในช่วงแรกของการแถลงข่าว ธิดารัตน์ ยิ่งเจริญ ที่ปรึกษา รมว.แรงงาน ได้ขึ้นกล่าวถึงทิศทางนโยบายของภาครัฐ โดยยอมรับว่าอุตสาหกรรมประมงมักถูกมองว่าเป็นกล่องดำที่ตรวจสอบยาก

โดยเฉพาะเรื่องมาตรฐานค่าจ้าง ซึ่งขณะนี้สมาคมประมงได้เสนอขอจ่ายค่าจ้างเป็นเงินสด เนื่องจากข้อจำกัดในการจ้างแรงงานข้ามชาติ ซึ่งกระทรวงแรงงาน เตรียมนำเรื่องนี้หารือกับรัฐมนตรีเพื่อหาทางออก

สำหรับวิกฤติขาดแคลนแรงงาน กระทรวง ได้ต่ออายุ MOU แรงงาน 3 สัญชาติไปแล้ว และเตรียมขยายตลาดใหม่โดยเจรจาทำ MOU กับศรีลังกา เตรียมนำร่องนำเข้าแรงงาน 10,000 คน รวมถึงอยู่ระหว่างพิจารณาบังกลาเทศ และเนปาล

นอกจากนี้ เพื่อรับมือกับข้อกีดกันทางการค้าโลก (FTA, OECD, US 301) กระทรวงแรงงานได้ตั้งคณะกรรมการจัดการเรื่องแรงงานบังคับในห่วงโซ่อุปทาน ทำงานร่วมกับกระทรวงพาณิชย์ และกรมศุลกากร โดยใช้ตัวชี้วัดแรงงานบังคับ 11 ประการ ขององค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) มาสกัดกั้นไม่ให้สินค้าไทยเกี่ยวพันกับแรงงานบังคับ

พร้อมทิ้งท้ายว่า ปีศาจร้ายที่แท้จริงคือ การทำงานแบบต่างคนต่างทำ ซึ่งรัฐบาลชุดนี้พร้อมเปิดโต๊ะหารือร่วมกับทุกฝ่าย

เปิดข้อมูลทำร้ายร่างกาย-ยึดเอกสาร โยงวิกฤติส่งออก

ด้านนัฐวุฒิ กาเซ็ม เจ้าหน้าที่อาวุโส มูลนิธิความยุติธรรมเชิงสิ่งแวดล้อม (EJF) เปิดเผยข้อมูลการศึกษาปี 2567–2569 จากการสัมภาษณ์ชาวประมง 238 คน บนเรือ 90 ลำ พบข้อบ่งชี้แรงงานบังคับ โดย 98% ถูกยึดเอกสารประจำตัว สภาพการทำงาน และอยู่อาศัยที่ต่ำกว่ามาตรฐานสากล และชั่วโมงการทำงานที่เกินกว่าที่กฎหมายกำหนด 

นัฐวุฒิย้ำว่า นี่ไม่ใช่แค่ปัญหาสิทธิมนุษยชน แต่คือ "ความอยู่รอดทางเศรษฐกิจ" เพราะปี 2567 ไทยส่งออกอาหารทะเลมูลค่ากว่า 8.8 หมื่นล้านบาท โดย 69.4% ส่งไปยังตลาดที่เข้มงวดเรื่องสิทธิมนุษยชน การเจรจา FTA ไทย-อียู หรือการนำเข้าสินค้าของยุโรปล้วนถูกผูกติดกับกฎระเบียบการตรวจสอบห่วงโซ่อุปทานอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ชำแหละ 3 ปีศาจแห่งวงการประมงไทย

ในวงเสวนาหลัก "ชีวิตจริงยิ่งกว่าซีรีส์ : ปีศาจในประมงไทยคือใคร" ดำเนินรายการโดย โรยทราย วงศ์สุบรรณ ได้มีการเปิดโปง "ปีศาจ" 3 ตัวที่เกาะกินอุตสาหกรรมนี้ ได้แก่

ปีศาจตัวที่ 1 "ปีศาจแห่งการงานอันตราย" 
นาตยา เพชรัตน์ ศูนย์อภิบาลผู้เดินทางทะเลสงขลา - Stella Maris ชี้ว่าแม้มีกฎหมายบังคับให้มีอุปกรณ์ความปลอดภัยบนเรือ แต่รัฐขาดการสนับสนุนทักษะ ทำให้ลูกเรือใช้อุปกรณ์ไม่เป็น เช่น ทำ CPR ไม่เป็นเมื่อมีคนตกน้ำ 

กฎหมายกองทุนเงินทดแทนมีช่องโหว่และขาดการประชาสัมพันธ์ แรงงานต้องอยู่ด้วยความเครียดเพราะขาดแผนยุทธศาสตร์ระยะยาว

ปีศาจตัวที่ 2 "ปีศาจแห่งอำนาจที่ไม่เท่าเทียม และอคติ"
ณีรนุช จิตต์สม รองประธานสมาพันธ์สมานฉันท์แรงงานไทย - สสรท. ระบุว่า ปีศาจร้ายที่สุดคือ อคติและการเหยียดเชื้อชาติ รัฐบาลพยายามผลักดันไทยเข้าเป็นสมาชิก OECD ซึ่งมีเงื่อนไขต้องเคารพสิทธิแรงงาน แต่ไทยกลับเพิกเฉยต่อการรับรองอนุสัญญา ILO ฉบับที่ 87 และ 98 ซึ่งเป็นอนุสัญญาที่เกี่ยวกับสิทธิในการรวมตัวและเจรจาต่อรอง โดยอ้างเรื่องความมั่นคง

สสรท. จึงได้ยื่นหนังสือต่อตัวแทน OECD เรียกร้อง 5 ประเด็นเพื่อกดดันให้ไทยแก้ปัญหาการละเมิดสิทธิแรงงานอย่างจริงจัง

ปีศาจตัวที่ 3 "ปีศาจแห่งกฎหมายและระบบ" 
สหัสวัต คุ้มคง สส.พรรคประชาชน และกรรมาธิการแรงงาน สภาผู้แทนราษฎร ยืนยันว่า ปีศาจคือทั้งระบบกฎหมายมีช่องโหว่ การบังคับใช้ล่าช้าและยุ่งยาก ระบบการขึ้นทะเบียนแรงงานข้ามชาติสร้างภาระค่าใช้จ่ายและเปิดช่องทุจริต หากกระทรวงแรงงานไม่จริงจัง

ปัญหานี้จะลุกลามไปทำลายความเชื่อมั่นในเวทีการค้าโลก โดยเฉพาะการเจรจา FTA กับสหภาพยุโรป รัฐบาลมีความกลัวเกินเหตุในการรับรองมาตรฐานสากล

MWG ยื่น 5 ข้อเสนอ ยกระดับประมงไทยสู่เวทีโลก

ในช่วงท้ายอดิศร เกิดมงคล ผู้ประสานงานเครือข่าย MWG สรุปว่า ปีศาจไม่ใช่คนใดคนหนึ่ง หรือเรือลำใดลำหนึ่ง แต่คือความล่าช้า อืดอาด และความซับซ้อนของระบบที่สร้างภาระหนี้สินให้แรงงาน

ล่าสุด คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญของ ILO ได้ร้องขอให้รัฐบาลไทยชี้แจงข้อกังวล ในการปฏิบัติตามอนุสัญญา C188 แต่ไทยยังคงประวิงเวลา ซึ่งส่งผลเสียต่อความน่าเชื่อถือ

ทางเครือข่ายฯ จึงได้ยื่นข้อเสนอ 5 ประการ ต่อรัฐบาล และกระทรวงแรงงาน ดังนี้ 
1. ยกระดับกฎหมายคุ้มครองแรงงานประมง ให้สอดคล้องกับอนุสัญญา ILO C188 โดยต้องไม่ลดทอนมาตรฐานเดิม
2. เพิ่มการเข้าถึงประกันสังคมและการรักษาพยาบาล แก่แรงงานประมงให้ได้มาตรฐานสากล
3. รับรองสิทธิการรวมตัวและเจรจาต่อรอง โดยให้สัตยาบันอนุสัญญา ILO ฉบับที่ 87 และ 98 พร้อมแก้ พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์
4. กำหนดมาตรการตรวจสอบด้านสิทธิมนุษยชนและสิ่งแวดล้อมอย่างรอบด้าน ตลอดห่วงโซ่อุปทาน เพื่อรักษาความสามารถในการแข่งขันทางการค้า (เช่น FTA ไทย-อียู)
5. จัดทำแผนยุทธศาสตร์แก้ปัญหาขาดแคลนแรงงานอย่างยั่งยืน โดยให้ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วม

"หากประเทศไทยต้องการเป็นผู้นำด้านการประมงที่ยั่งยืน ปีศาจเหล่านี้ต้องถูกกำจัดด้วยการปฏิรูปกฎหมาย การบังคับใช้ที่จริงจัง และเจตจำนงทางการเมืองที่ชัดเจน" อดิศร กล่าว

ปิดท้ายงานแถลงข่าว ผู้ร่วมเสวนาและเครือข่ายภาคประชาสังคมได้ร่วมกันชูป้ายข้อความเชิงสัญลักษณ์ เพื่อส่งสารสะท้อนไปยังภาครัฐอย่างชัดเจนว่า "ปีศาจในอุตสาหกรรมประมงไทย คือ ระบบการบริหารจัดการ"