'รศ.ดร.เจษฎา' เผยบทวิจัย DNA 'ปลาหมอคางดำ' ในไทย ถูกตีพิมพ์วารสารวารสารวิจัย Aquaculture Reports พบปลาหมอที่ระบาดในประเทศไทยมีพันธุกรรมที่แตกต่างกัน
บทความ "Genetic diversity, population structure and multiple introductions of invasive blackchin tilapia Sarotherodon melanotheron in Thailand" หรือ ความหลากหลายทางพันธุกรรม โครงสร้างประชากร และการเข้ามาหลายครั้งของปลาหมอคางดำ ชนิดพันธุ์รุกรานในประเทศไทย
ถูกตีพิมพ์ตีพิมพ์ในวารสารวิจัย Aquaculture Reports ฉบับ Volume 48, 15 July 2026 ซึ่งงานวิจัยนี้พบ ข้อมูลสำคัญ คือ
ปลาหมอที่ระบาดในประเทศไทยมีพันธุกรรมที่แตกต่างกัน โดยเป็นการนำเข้ามาหลายครั้ง ส่งผลให้ปลามีพันธุกรรมที่ต่างกัน รวมถึงพันธุกรรมปลาในคลองที่เชื่อมต่อกับจังหวัดสมุทรสงครามยังมีพันธุกรรมต่างกัน
รศ.ดร.เจษฎา เด่นดวงบริพันธ์ อาจารย์ประจำคณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้โพสต์เฟสบุ๊คส่วนตัวถึงงานวิจัยดังกล่าวเมื่อวันที่ 16 เม.ย.2569 โดยแสดงความยินดีถึงผู้วิจัยหลัก คือ ดร.พรเทพ พรรณรักษ์ (สถาบันวิจัยทรัพยากรทางน้ำ จุฬาฯ)
รวมถึงคณะผู้วิจัยที่ประกอบด้วย ศ.ดร.วรณพ วิยกาญจน์, ศ.ดร.สุชนา ชวนิชย์, ศ.ดร.เปี่ยมศักดิ์ เมนะเศวต และ รศ.ดร.ศานิต ปิยพัฒนากร (สถาบันวิจัยทรัพยากรทางน้ำ และ ภาควิชาวิทยาศาสตร์ทางทะเล คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาฯ)
รศ.ดร.เจษฎา ได้สรุปบทคัดย่อของงานวิจัยดังกล่าวที่ระบุถึงปลาหมอคางดำ ซึ่งเป็นชนิดพันธุ์พื้นเมืองของแอฟริกาตะวันตก ได้ถูกนำเข้ามาและแพร่กระจายอยู่เป็นวงกว้างในประเทศไทย
ปัจจุบันการศึกษาด้านพันธุศาสตร์ประชากรให้ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญ ซึ่งนำไปสู่การจัดการที่เหมาะสมต่อชนิดพันธุ์รุกรานนี้
ในที่นี้ตัวอย่างปลาถูกเก็บรวบรวมครอบคลุมพื้นที่การแพร่กระจายส่วนใหญ่ในประเทศไทย และทำการวิเคราะห์จีโนไทป์ โดยใช้ดีเอ็นเอไมโตคอนเดรียส่วนควบคุม (mitochondrial control region: CR, จำนวนตัว = 466)
ปลาหมอคางดำที่ถูกนำเข้ามาในประเทศไทย ได้รับการระบุทางพันธุกรรมว่าเป็นสปีชีส์ย่อย Sarotherodon melanotheron melanotheron
จากการศึกษาพบแฮพโลไทป์ (haplotypes) ทั้งหมด 19 รูปแบบ โดยในจำนวนนี้มี 13 รูปแบบ ที่เป็นแฮพโลไทป์เฉพาะถิ่น ซึ่งพบ 3 รูปแบบที่มีความถี่ค่อนข้างสูงในประชากร ดังนี้
1.จังหวัดสมุทรสงคราม (แฮพโลไทป์ 4, พบ 23.73% ของตัวอย่างที่ตรวจสอบ)
2.จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ (แฮพโลไทป์ 7, พบ 23.26%)
3.จังหวัดสุราษฎร์ธานี (แฮพโลไทป์ 14, พบ 25.00%)
การกระจายตัวของแฮพโลไทป์ TCS network และการวิเคราะห์ phylogenetics ระบุอย่างชัดเจนว่าปลาหมอคางดำที่รุกรานนี้ ถูกนำเข้ามาหลายครั้งจากแหล่งกำเนิดทางภูมิศาสตร์ที่แตกต่างกัน (เช่น ประเทศกานา, ประเทศโกตดิวัวร์ และแหล่งพื้นเมืองที่ไม่ทราบแน่ชัด) ไปยังหลายตำแหน่งในประเทศไทย
การศึกษาพบความหลากหลายของแฮพโลไทป์ในระดับสูง (Hd = 0.000–0.848, เฉลี่ย = 0.713) แต่มีความหลากหลายของนิวคลีโอไทด์ ภายในชนิด ในระดับปานกลาง (π = 0.000–0.796%, เฉลี่ย = 0.419%)
นอกจากนี้ยังพบโครงสร้างประชากรที่แข็งแกร่งระหว่างจังหวัดสมุทรสงคราม (พื้นที่รุกรานแห่งแรกในประเทศไทย) และพื้นที่ที่มีแหล่งน้ำเชื่อมต่อกันในภาคกลางของไทย (*P* < 0.0001)
รวมทั้งพบข้อสังเกตเรื่อง การแพร่กระจายขั้นทุติยภูมิ โดยมีมนุษย์เป็นตัวกลางของปลาที่มีแฮพโลไทป์ 1 ไปยังภาคตะวันออก (ฉะเชิงเทรา, ระยอง และจันทบุรี) และภาคใต้ (ชุมพร, นครศรีธรรมราช และสงขลา)
"ข้อมูลของเราเผยให้เห็นประเด็นสำคัญเกี่ยวกับการนำเข้าหลายครั้ง ตามด้วยการเคลื่อนย้ายโดยมนุษย์ของปลา ซึ่งส่งผลให้เกิดการรุกรานเป็นวงกว้างในประเทศไทยในปัจจุบัน" รศ.ดร.เจษฎา ระบุ