'มุ่งมั่นปีใหม่' ล้มเหลวเสมอ | อาหารสมอง

ทุกวันขึ้นปีใหม่คนจำนวนหนึ่งมีความมุ่งมั่นส่วนตัวที่จะทำอะไรให้สำเร็จสักอย่างหรือหลาย ๆ อย่างในปีใหม่ที่มาถึงดังที่เรียกกันว่า New Year’s Resolution (NYR)) แต่เป็นที่ทราบกันดีว่าเกือบทุกคนไม่สามารถทำได้และมันก็เป็นเช่นนี้ปีแล้วปีเล่า น่าสงสัยว่าทำไมถึงล้มเหลวกันแทบทุกคนและทุกปี ผมได้ไปค้นคว้ามาเล่าสู่กันฟังครับ

นักจิตวิทยาบอกว่าที่ New Year’s Resolution ล้มเหลวนั้นมิใช่เพราะเราอ่อนแอ หากแต่เพราะว่าวิธีการนี้มันขัดแย้งกับพฤติกรรมมนุษย์ เหตุผลใหญ่ที่มันล้มเหลวมีดังต่อไปนี้

(1) ความสำเร็จของ NYR ขึ้นอยู่กับแรงจูงใจ มิได้ขึ้นกับระบบ กล่าวคือแรงจูงใจเป็นเรื่องชั่วคราวและผันแปรขึ้นลงได้เสมอ เป้าหมายที่ตั้งใจมุ่งมั่น เช่น ออกกำลังกายมากขึ้น กินอาหารสุขภาพ มากขึ้น ออมเงินมากขึ้น ฯลฯ สำเร็จได้โดยอยู่บนสมมุติฐานว่ามีแรงจูงใจอย่างสูงทุกวันซึ่งเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ ในโลกแห่งความเป็นจริง

การเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนเกิดขึ้นได้จากระบบ มิใช่จากพลังใจ กล่าวคือ มาจากสิ่งแวดล้อม จากแรงจูงใจ จากการปฏิบัติเป็นประจำจนเคยชิน ฯลฯ 

(2) NYR ส่วนใหญ่เป็นเป้าหมายที่กว้าง และไม่เป็นรูปธรรมที่พอเป็นไปได้อย่างชัดเจน เช่นลดน้ำหนัก ฟังมากขึ้น อ่านหนังสือมากขึ้น ฯลฯ เป้าหมายเหล่านี้ขาดการปฏิบัติที่ชัดเจน ไม่มีการจัดการที่เป็นมาตรฐาน สิ่งที่สมองควรรับรู้ในการจะบรรลุ NYR ก็คือทำอะไร ที่ไหน เมื่อไหร่ อย่างไร และมากน้อยเพียงใด

(3) NYR ละทิ้งการเกิดของนิสัย นิสัยก่อตัวจากการกระทำซ้ำ ๆ + การชี้แนะ + รางวัล มิใช่จากการประกาศทุก ๆ ปีใหม่ การเริ่มกระทำในวันที่ 1 มกราคม มิได้ช่วยให้เกิดนิสัยใหม่ นอกเสียจากเกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมในทุก ๆ วัน ในโลกเป็นจริง NYR มักล้มเหลวก่อนที่จะถึงจุดเปลี่ยนสำคัญของมัน (ปกติใช้เวลา 8-12 อาทิตย์) จากการกระทำซ้ำ ๆ 

(4) NYR แข่งขันกับนิสัยดั้งเดิมที่มีอยู่ โดยปกตินิสัยดั้งเดิมเข้มแข็งกว่าอยู่เเล้วในด้านประสาทวิทยาเพราะมีการกระทำซ้ำ ๆ มาเป็นเวลายาวนาน หลาย ๆ ปีก่อนหน้า เป้าหมายใหม่พยายามที่จะไปซ้อนทับนิสัยเดิมโดยมิได้ไปทดแทน เช่น ดื่มแอลกอฮอล์น้อยลงแทนที่จะเลิกดื่มเลย

ในโลกเป็นจริงสมองมักเลือกเส้นทางที่มีการต่อต้านน้อยสุดภายใต้ความเครียดหรือแรงกดดันจากการแข่งขัน ซึ่งในที่นี้ได้เเก่ความเคยชิน ดังนั้น NYR ซึ่งเป็นเรื่องใหม่จึงมักเป็นฝ่ายพ่ายแพ้

(5) NYR ขับเคลื่อนโดยแรงกดดันทางสังคม มิใช่จากความเป็นตัวตน เราทราบดีว่า NYR มักมาจากการเปรียบเทียบทางสังคม (ผอมลง) มาตรฐานทางสังคม (“ปีใหม่ต้องเป็นคนใหม่”) หรือความรู้สึกผิด (ออกกำลังกายมากขึ้น) ซึ่งแรงจูงใจให้เกิดสิ่งเหล่านี้จางหายไปได้อย่างรวดเร็ว ในความเป็นจริงการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจะคงอยู่หากสอดคล้องกับบุคลิกหรือความเป็นตัวตน

(6) NYR บรรลุหรือไม่บรรลุเป้า ผู้คนมักถือว่าการล้มเหลวครั้งหนึ่งคือการล้มเหลวทั้งหมด (ฉันไม่ได้เข้าโรงยิมวันหนึ่งดังนั้น NYR จึงล้มเหลว) ซึ่งก่อให้เกิดความรู้สึกว่า “แล้วมันก็จะเป็นอย่างนี้ เเหละ” อันนำไปสู่การล้มเหลวของ NYR อยู่ร่ำไป ในความเป็นจริงการเปลี่ยนแปลงที่ประสบความสำเร็จต้องทนกับความไม่สมบูรณ์เเบบและฟื้นกลับมาต่อสู้อีกเสมอ 

 (7) วันเวลาของการกำหนด NYR นั้นไม่เหมาะสม หลังจากปีใหม่จะเกิดความเหนื่อยล้า เกิดปัญหาตึงตัวด้านการเงิน งานล้นมือ ฯลฯ การเริ่มกระทำตาม NYR ณ จุดนั้นของเวลาจึงขาดสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสม การเลือกวันปีใหม่เพื่อมี NYR จึงเป็นเรื่องของสัญลักษณ์มากกว่ากลยุทธ์

ยิ่งไปกว่านั้นสมองจะเห็นว่าประโยชน์ที่จะเกิดขึ้นนั้นอยู่อีกไกล แต่เกิด “ความเจ็บปวด” หรือ “การเสียสละ” ขึ้นมาทันที ดังนั้นถ้าไม่ได้รับรางวัลในระยะเวลาสั้น การสร้างนิสัยใหม่ตาม NYR ก็จะล้มเลิกไป

มนุษย์มิได้ตระหนักถึงเหตุผลดังกล่าวเหล่านี้ จึงเกิดความตั้งใจขึ้นปีแล้วปีเล่า โดยคาดว่าจะได้ผลเนื่องจากเข้าใจผิดว่าสามารถควบคุมตนเองได้ เเละมักคิดว่า “ปีนี้จะต่างจากปีอื่น ๆ” ภาพลวงตานี้ทำให้รู้สึกดีแต่ในที่สุดก็ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงนิสัยได้

ปัจจุบันมีนักจิตวิทยาเสนอว่าควรเลิก NYR ซึ่งเน้นการบรรลุเป้าซึ่งตั้งไว้อย่างหละหลวมเเละไม่ชัดเจน ควรหันไปเน้นเป้าด้านการปรับพฤติกรรมจะเหมาะสมกว่า โดยทำไห้เกิดการเปลี่ยนแปลงเล็กน้อยในแต่ละปี ซึ่งในที่สุดก็ได้ผลลัพธ์เหมือนกัน

ตัวอย่างเช่น NYR มีเป้าลดน้ำหนัก 5 กิโลกรัม แต่เป้าด้านการปรับพฤติกรรมคือเดิน 5 นาทีหลังข้าวกลางวันทุกวัน หรือเปลี่ยนจากอ่านหนังสือปีละ 20 เล่ม เป็นพฤติกรรมอ่านวันละ 20 หน้าก่อนนอน

NYR มีเป้าหมายของการบรรลุผลทำให้เกิดความเครียด และส่วนใหญ่ก็ล้มเหลวอยู่ดี ดังนั้น ควรใช้วิธีการใหม่โดยเน้นการปรับพฤติกรรมทีละน้อยเเทนซึ่งจะช่วยสร้างนิสัยใหม่ได้ในที่สุด ถ้าท่านมี NYR ของปีนี้แล้วก็ยังไม่สายเกินไปที่จะเปลี่ยนมาใช้วิธีการใหม่นะครับ