เปิดรายงานดัชนีความอยู่ดีมีสุขไทย ปี 69 พบ จังหวัดตรัง คะแนนอยู่ดีมีสุขสูงสุด ตามด้วย ระยอง และ เพชรบุรี ส่วน กทม. อยู่อันดับ 14 แถมพบ "ทุกจังหวัด" ต่างมีจุดเปราะบาง
“กรุงเทพธุรกิจ” ชวนอ่านรายงาน “ดัชนีความอยู่ดีมีสุขของประชากรและสังคม (Thailand Well-being Index: TWBI) ประจำปี 2569” ซึ่งเป็นรายงานฉบับสมบูรณ์ครั้งแรกของไทย จัดทำโดยศูนย์วิชาการนโยบายระบบสุขภาพท้องถิ่น (ศสท.) ครอบคลุมการประเมินระดับประเทศ 12 เขตสุขภาพ และครบทั้ง 77 จังหวัด
ผลสำรวจชี้ว่า GDP ไม่สามารถสะท้อนคุณภาพชีวิตของประชาชนได้ทั้งหมด เพราะหลายจังหวัดที่เป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจกลับมีอันดับความอยู่ดีมีสุขเพียงระดับปานกลางหรือต่ำ
ขณะที่ 3 อันดับแรก ได้แก่ ตรัง ระยอง และเพชรบุรี ส่วนกรุงเทพมหานครอยู่ในอันดับ 14
นพ.สุเทพ เพชรมาก เลขาธิการคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ กล่าวว่า การจัดทำดัชนี TWBI เป็นความพยายามพัฒนาเครื่องมือวัดคุณภาพชีวิตของคนไทยให้ครอบคลุมมากกว่าตัวเลขทางเศรษฐกิจ โดยผลสำรวจทั้ง 77 จังหวัดในปีนี้แสดงให้เห็นว่า การพัฒนาเมืองที่มุ่งเน้นการเติบโตทางเศรษฐกิจเพียงด้านเดียว ไม่สามารถสร้างความอยู่ดีมีสุขให้ประชาชนได้อย่างแท้จริง
"เราเห็นภาพย้อนแย้งที่ชัดเจนในหลายจังหวัดที่เป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจขนาดใหญ่ แต่คะแนนความอยู่ดีมีสุขกลับรั้งท้ายหรืออยู่ในระดับปานกลาง นั่นเพราะความอยู่ดีมีสุขของผู้คนมาจากหลากหลายองค์ประกอบ ทั้งมิติสุขภาพกาย สุขภาพจิต สิ่งแวดล้อม ความปลอดภัยในชีวิต และการมีส่วนร่วมทางสังคม"
ทั้งนี้ การประเมินผ่าน 5 มิติหลัก ได้แก่ สุขภาพ เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม การศึกษา และการมีส่วนร่วม จะช่วยให้ผู้กำหนดนโยบายและหน่วยงานท้องถิ่นมองเห็นทั้งจุดอ่อนและต้นทุนแฝงจากการพัฒนา เช่น ปัญหาฝุ่น PM2.5 ความเครียดสะสม และความเหลื่อมล้ำ ซึ่งอาจไม่ได้ปรากฏอยู่ในตัวเลขการเติบโตทางเศรษฐกิจ แต่ส่งผลโดยตรงต่อชีวิตของประชาชน
โดยแม้บางจังหวัดจะมีคะแนนภาพรวมอยู่ในระดับสูง แต่ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีประเด็นที่ต้องพัฒนา เพราะผลการประเมินพบว่า ทุกจังหวัดมีตัวชี้วัดอย่างน้อย 1 ตัวที่ได้คะแนนต่ำสุดของระบบ และไม่มีจังหวัดใดที่ปราศจากจุดเปราะบาง
เปิดอันดับความอยู่ดีมีสุข 77 จังหวัด ปี 2569
1. ตรัง - 80.61 คะแนน
2. ระยอง - 77.96 คะแนน
3. เพชรบุรี - 77.16 คะแนน
4. กระบี่ - 76.85 คะแนน
5. ขอนแก่น - 75.67 คะแนน
6. สงขลา - 74.72 คะแนน
7. สุราษฎร์ธานี - 74.17 คะแนน
8. ชุมพร - 73.64 คะแนน
9. ฉะเชิงเทรา - 73.44 คะแนน
10. ภูเก็ต - 73.04 คะแนน
11. พังงา - 71.63 คะแนน
12. มหาสารคาม - 71.54 คะแนน
13. ชลบุรี - 71.13 คะแนน
14. กรุงเทพมหานคร - 71.13 คะแนน
15. ปทุมธานี - 71.03 คะแนน
16. นครปฐม - 70.90 คะแนน
17. จันทบุรี - 70.72 คะแนน
18. นนทบุรี - 70.61 คะแนน
19. พัทลุง - 70.12 คะแนน
20. พระนครศรีอยุธยา - 69.34 คะแนน
21. ลำพูน - 68.95 คะแนน
22. ราชบุรี - 68.77 คะแนน
23. นครนายก - 68.77 คะแนน
24. สมุทรสงคราม - 68.54 คะแนน
25. นครศรีธรรมราช - 68.05 คะแนน
26. เชียงราย - 67.95 คะแนน
27. ระนอง - 67.93 คะแนน
28. สระบุรี - 67.62 คะแนน
29. พิษณุโลก - 66.43 คะแนน
30. ศรีสะเกษ - 66.13 คะแนน
31. สตูล - 65.72 คะแนน
32. ประจวบคีรีขันธ์ - 65.62 คะแนน
33. ยะลา - 65.34 คะแนน
34. สมุทรปราการ - 65.17 คะแนน
35. ลพบุรี - 65.11 คะแนน
36. ลำปาง - 64.63 คะแนน
37. สมุทรสาคร - 64.58 คะแนน
38. ตราด - 64.34 คะแนน
39. สิงห์บุรี - 63.97 คะแนน
40. กาญจนบุรี - 63.93 คะแนน
41. ปราจีนบุรี - 63.51 คะแนน
42. พิจิตร - 63.11 คะแนน
43. บึงกาฬ - 62.11 คะแนน
44. พะเยา - 62.10 คะแนน
45. บุรีรัมย์ - 61.99 คะแนน
46. ยโสธร - 61.98 คะแนน
47. หนองคาย - 61.90 คะแนน
48. สระแก้ว - 61.80 คะแนน
49. สุพรรณบุรี - 61.54 คะแนน
50. สุโขทัย - 61.46 คะแนน
51. แพร่ - 61.39 คะแนน
52. น่าน - 61.28 คะแนน
53. เชียงใหม่ - 61.07 คะแนน
54. นครราชสีมา - 60.82 คะแนน
55. ชัยนาท - 60.39 คะแนน
56. แม่ฮ่องสอน - 60.15 คะแนน
57. อุทัยธานี - 60.08 คะแนน
58. อำนาจเจริญ - 60.03 คะแนน
59. สกลนคร - 59.75 คะแนน
60. ชัยภูมิ - 59.58 คะแนน
61. ปัตตานี - 59.49 คะแนน
62. อุดรธานี - 58.54 คะแนน
63. อุตรดิตถ์ - 58.44 คะแนน
64. มุกดาหาร - 57.48 คะแนน
65. ร้อยเอ็ด - 57.47 คะแนน
66. นครสวรรค์ - 57.40 คะแนน
67. กาฬสินธุ์ - 56.87 คะแนน
68. หนองบัวลำภู - 55.91 คะแนน
69. กำแพงเพชร - 55.49 คะแนน
70. สุรินทร์ - 55.22 คะแนน
71. เพชรบูรณ์ - 54.59 คะแนน
72. นราธิวาส - 54.43 คะแนน
73. เลย - 53.67 คะแนน
74. อ่างทอง - 53.62 คะแนน
75. นครพนม - 53.00 คะแนน
76. อุบลราชธานี - 51.48 คะแนน
77. ตาก - 50.18 คะแนน
ทุกจังหวัด ล้วนมี "จุดเปราะบาง"
เมื่อพิจารณาการกระจายตัวของตัวชี้วัดที่เป็นจุดเปราะบางที่สุดในแต่ละจังหวัด พบประเด็นที่ได้คะแนนต่ำสุดกระจายอยู่ในหลายด้าน โดยเรียงตามจำนวนจังหวัดที่พบมากที่สุด ดังนี้
- อายุคาดเฉลี่ยแรกเกิด (14 จังหวัด) ได้แก่ กาฬสินธุ์ กำแพงเพชร ชัยภูมิ นครพนม พะเยา มหาสารคาม ยโสธร ร้อยเอ็ด ศรีสะเกษ สกลนคร สระแก้ว อุดรธานี เพชรบูรณ์ และแพร่
- อัตราตายจากโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCD) (13 จังหวัด) ได้แก่ จันทบุรี ชัยนาท ตรัง นครนายก นครสวรรค์ บุรีรัมย์ ปัตตานี พิษณุโลก ลำปาง สุพรรณบุรี สุโขทัย อุตรดิตถ์ และอ่างทอง
- อัตราคดีอาญา (9 จังหวัด) ได้แก่ กระบี่ กรุงเทพมหานคร กาญจนบุรี ตราด ปทุมธานี ภูเก็ต ระยอง สงขลา และสระบุรี
- ปัญหาฝุ่น PM2.5 (9 จังหวัด) ได้แก่ น่าน ปราจีนบุรี พิจิตร มุกดาหาร ลพบุรี หนองคาย อุทัยธานี อุบลราชธานี และเลย
- กิจกรรมทางกาย (9 จังหวัด) ได้แก่ ชลบุรี นครราชสีมา นราธิวาส บึงกาฬ พระนครศรีอยุธยา สมุทรปราการ สมุทรสงคราม สมุทรสาคร และอำนาจเจริญ
- ความยากจน (7 จังหวัด) ได้แก่ ตาก นครศรีธรรมราช ประจวบคีรีขันธ์ พัทลุง ยะลา สตูล และหนองบัวลำภู
- ภาวะซึมเศร้า (6 จังหวัด) ได้แก่ ระนอง ลำพูน สิงห์บุรี เชียงราย เชียงใหม่ และแม่ฮ่องสอน
ส่วนอีก 10 จังหวัดมีจุดเปราะบางในตัวชี้วัดอื่นๆ อีก 6 ด้าน ได้แก่
- คุณภาพน้ำผิวดิน : นครปฐม นนทบุรี และสุรินทร์
- ภาวะว่างงาน : ฉะเชิงเทรา และพังงา
- ความเหลื่อมล้ำด้านรายได้ : ชุมพร และราชบุรี
- รายได้ครัวเรือน : ขอนแก่น
- คุณภาพการศึกษา : สุราษฎร์ธานี
- โครงการภาคประชาชน : เพชรบุรี
จากข้อมูลดังกล่าว พบว่าตัวชี้วัดด้านสุขภาพและความปลอดภัยเป็นประเด็นเปราะบางที่ปรากฏในหลายจังหวัด สะท้อนว่าการยกระดับคุณภาพชีวิตจำเป็นต้องพิจารณาปัญหาที่แตกต่างกันของแต่ละพื้นที่ ไม่สามารถใช้แนวทางพัฒนาแบบเดียวกันทั่วประเทศได้
ขอนแก่นตัวอย่างการพัฒนาจากฐานราก ชุมชนร่วมกำหนดอนาคต
ด้าน ดร.สมพันธ์ เตชะอธิก นักวิชาการผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนาสังคม และกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (คสช.) กล่าวว่า ดัชนี TWBI ฉบับสมบูรณ์ช่วยให้เห็นภาพคุณภาพชีวิตของประชาชนในมิติที่กว้างขึ้น โดยพบว่า แม้แต่จังหวัดที่อยู่ใน 10 อันดับแรก ก็ยังมีตัวชี้วัดอย่างน้อย 1 ใน 22 ตัวชี้วัด ที่ได้คะแนนต่ำสุดของระบบ คือ 25 คะแนนเต็ม 100 คะแนน โดยไม่มีจังหวัดใดได้รับการยกเว้น
ประเด็นที่น่าสนใจคือ อัตราคดีอาญาเป็นจุดอ่อนร่วมของ 4 ใน 10 จังหวัดที่มีอันดับต้น ได้แก่ ระยอง กระบี่ สงขลา และภูเก็ต ซึ่งเป็นข้อมูลที่ควรนำไปสู่การพูดคุยและวางแผนแก้ไขร่วมกันของคนในพื้นที่และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
สำหรับจังหวัดขอนแก่น ซึ่งอยู่ในอันดับ 5 ดร.สมพันธ์ กล่าวว่า ภาคประชาสังคมและชุมชนมีส่วนร่วมในการพัฒนาพื้นที่ ผ่านการสร้างความเป็นหุ้นส่วนเพื่อร่วมกันวิเคราะห์ปัญหาและสาเหตุ วางแนวทางแก้ไข พัฒนานวัตกรรมและพื้นที่ต้นแบบ ตลอดจนขยายผลและผลักดันนโยบายในระดับพื้นที่ จังหวัด และระดับประเทศ โดยมุ่งพัฒนาอย่างเป็นองค์รวม ทั้งด้านคุณภาพชีวิตและสิ่งแวดล้อม
"ที่ผ่านมาเรามักปล่อยให้ส่วนกลางเป็นผู้กำหนดตัวชี้วัดความสำเร็จ แต่รายงาน TWBI บอกเราอย่างชัดเจนว่า ความสุขที่ยั่งยืนเกิดขึ้นจากฐานราก ท้องถิ่นต้องใช้ข้อมูลชุดนี้ในการวิเคราะห์จุดแข็งจุดอ่อนของตัวเอง เช่น บางพื้นที่เศรษฐกิจดีแต่สิ่งแวดล้อมแย่ หรือบางพื้นที่อากาศดีแต่โอกาสทางเศรษฐกิจน้อย ท้องถิ่น อบจ. และภาคประชาสังคมต้องร่วมมือกันบูรณาการนโยบาย ไม่ใช่รอพึ่งพางบประมาณหรือคำสั่งจากส่วนกลางเพียงอย่างเดียว"
ดร.สมพันธ์ กล่าวทิ้งท้ายว่า ดัชนี TWBI จะเป็นเครื่องมือสำคัญในการสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน โดยเปิดโอกาสให้คนในท้องถิ่นเข้ามามีส่วนร่วมวิเคราะห์ปัญหาและกำหนดทิศทางอนาคตของชุมชนตนเอง
สำหรับผู้สนใจสามารถดาวน์โหลดรายงานฉบับเต็ม "ดัชนีความอยู่ดีมีสุขของประชากรและสังคม ประจำปี 2569" ของสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) เพื่อนำข้อมูลไปใช้ประกอบการวางแผนพัฒนาพื้นที่และกำหนดนโยบายสาธารณะได้ที่ เว็บไซต์สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ





