'รัฐบาล' เปิดศึก E-Waste ปูพรม 3,049 โรงงาน ล้างขบวนการขยะพิษ

ที่ทำเนียบรัฐบาล นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกฯและรมว.พาณิชย์ เปิดเผยต่อที่ประชุมคณะกรรมการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ ว่ารัฐบาลเดินหน้ากวาดล้างขบวนการลักลอบนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-Waste) และกากอุตสาหกรรมอย่างเป็นรูปธรรม

รวมถึงป้องกันและปราบปรามการใช้ตัวแทนอำพรางหรือนอมินี (Nominee) เพื่อหลีกเลี่ยงกระทำการไม่ถูกต้อง โดยนายกรัฐมนตรีตระหนักถึงผลกระทบทางสุขภาพของประชาชนและสิ่งแวดล้อม จึงมีคำสั่งแต่งตั้ง “คณะกรรมการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์” ซึ่งมีรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์เป็นประธาน ขับเคลื่อนบูรณาการความร่วมมือข้ามกระทรวง 5 หน่วยงานหลัก ระหว่างกระทรวงพาณิชย์ การคลัง ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มหาดไทย และอุตสาหกรรม รวมถึงหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ร่วมบังคับใช้กฎหมายเพื่อสกัดกั้นต้นตอปัญหาอย่างเข้มงวดต้นทางถึงปลายทาง 

ปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์และกากอุตสาหกรรมผิดกฎหมายส่งผลโดยตรงต่อสุขภาพของประชาชนและสิ่งแวดล้อม จากผลการตรวจสอบที่ผ่านมา พบว่าปัญหานี้เชื่อมโยงกันตั้งแต่การลักลอบนำเข้า การประกอบกิจการโรงงาน ไปจนถึงการลักลอบทิ้งและฝังกลบของเสีย ซึ่งไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง รัฐบาลจึงเดินหน้าบูรณาการการทำงานร่วมกันทั้ง 5 กระทรวง โดยแบ่งการดำเนินงานเป็น 3 ด้าน ทั้งการตรวจสอบและปราบปราม การควบคุมการนำเข้าและส่งออก และการปรับปรุงกฎหมาย เพื่อปิดช่องโหว่ที่ทำให้เกิดการกระทำผิดซ้ำ โดยการดำเนินงานได้เริ่มต้นไปแล้วก่อนการประชุมคณะกรรมการอย่างเป็นทางการ และมีผลการตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมายที่เป็นรูปธรรม

สิ่งที่เน้นย้ำกับทุกหน่วยงานคือ มาตรการที่ออกมาต้องปฏิบัติได้จริง ตรวจสอบได้จริง และบังคับใช้ได้จริง การตรวจพบความผิดหรือออกคำสั่งเป็นเพียงจุดเริ่มต้น รัฐบาลจะเดินหน้าตรวจสอบโรงงาน ติดตามการแก้ไขข้อบกพร่องตามคำสั่งอย่างเคร่งครัด และดำเนินคดีกับผู้กระทำผิดตามกฎหมาย โดยไม่ปล่อยให้ปัญหาที่ตรวจพบถูกละเลยหรือกลับมาเกิดซ้ำ ขณะเดียวกัน รัฐบาลยังเร่งวางระบบป้องกันในระยะยาว ทั้งการควบคุมสินค้ากลุ่มเสี่ยง การตรวจสอบโรงงานนอกระบบทะเบียน และการปรับปรุงบทลงโทษให้เหมาะสมกับความเสียหายที่เกิดขึ้น โดยคำนึงถึงผู้ประกอบการที่ดำเนินธุรกิจอย่างถูกต้องควบคู่กัน พร้อมกำหนดกรอบเวลาการดำเนินงานที่ชัดเจน และติดตามรายงานความคืบหน้าต่อนายกรัฐมนตรีทุก 15 วัน เพื่อให้มั่นใจว่าทุกมาตรการมีการขับเคลื่อนและเกิดผลในทางปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง

เป้าหมายสำคัญคือการป้องกันไม่ให้ประเทศไทยเป็นแหล่งรองรับขยะอิเล็กทรอนิกส์และกากอุตสาหกรรมผิดกฎหมายจากต่างประเทศ คุ้มครองสุขภาพของประชาชนและสิ่งแวดล้อม โดยรัฐบาลจะเดินหน้าทำงานอย่างต่อเนื่อง และติดตามตั้งแต่การป้องกัน การปราบปราม การแก้ไขปัญหา ไปจนถึงการปรับปรุงกฎหมาย เพื่อให้เกิดการแก้ไขปัญหาอย่างเป็นระบบและยั่งยืน

นายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม กล่าวว่า ขอขอบคุณนายกรัฐมนตรีที่ออกคำสั่งแต่งตั้งคณะทำงานปฏิบัติการควบคู่กับสิ่งที่กระทรวงอุตสาหกรรมกำลังทำอยู่ เพื่อยกระดับการบังคับใช้กฎหมายเชิงรุกกับผู้ประกอบการที่มีเจตนากระทำความผิด โดยกระทรวงอุตสาหกรรมนำนโยบายสู่การปฏิบัติทันที สัปดาห์ที่ผ่านมาได้จัดตั้งคณะทำงานเฉพาะกิจของกระทวงอุตสาหกรรม Kick-off เปิดปฏิบัติการ ตรวจ กำกับ และบังคับใช้กฎหมายขั้นเด็ดขาด สำหรับการประกอบกิจการโรงงานลำดับที่ 105 และ 106 ระดมกำลังเจ้าหน้าที่ทั้งส่วนกลางและส่วนภูมิภาคกว่า 50 ชุดเฉพาะกิจ กระจายกำลังลงพื้นที่ตรวจสอบและปราบปราม ตั้งเป้า 3,049 โรงงานทั่วประเทศ เป็นโรงงานกลุ่มจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ 350 โรงงาน ซึ่งจากการลงพื้นที่ตรวจสอบและปราบปรามเข้มข้น ระหว่างวันที่ 2-9 พฤศจิกายน 2569 พบการกระทำไม่ถูกกฎหมายจำนวนมาก และยังคงเดินหน้าตรวจสอบทุกพื้นที่อย่างต่อเนื่อง คาดว่าจะสามารถตรวจสอบทั้งหมดให้เสร็จสิ้นตามเป้าหมายได้ภายในปลายปี 2569 หรืออย่างช้าไม่เกินต้นปี 2570 พร้อมย้ำการบังคับใช้กฎหมายอย่างเคร่งครัด 

ปฏิบัติการในครั้งนี้แตกต่างจากการตรวจกำกับโรงงานตามแผนปกติประจำปี โดยปรับเปลี่ยนยุทธศาสตร์จากการตรวจตามรอบปกติ เป็นระดมกำลังเจ้าหน้าที่ชุดเฉพาะกิจลงพื้นที่ตรวจคู่ขนานร่วมกับสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดทั่วประเทศ มุ่งเน้นไปที่พื้นที่เสี่ยงและโรงงานที่มีประเด็นร้องเรียนก่อนเป็นลำดับแรก ส่งผลให้สัปดาห์แรกสามารถปูพรมเข้าตรวจสอบและปราบปรามไปแล้วสูงถึง 752 โรงงาน โดยโรงงานที่ถูกสั่งให้ปรับปรุงแก้ไขโดยไม่ต้องหยุดประกอบกิจการ หากครบกำหนดระยะเวลาตามกฎหมายแล้วยังไม่ดำเนินการให้แล้วเสร็จ จะไม่อนุญาตให้ขยายระยะเวลาอีก แต่จะออกคำสั่งให้หยุดประกอบกิจการทันที และในกรณีที่สั่งหยุดกิจการเพื่อแก้ไขแต่เมื่อถึงกำหนดยังไม่อาจแก้ไขได้ จะดำเนินการสั่งปิดและเพิกถอนใบอนุญาต ดังตัวอย่างกรณีสั่งปิดและเพิกถอนใบอนุญาตโรงงานหลอมอะลูมิเนียมในจังหวัดฉะเชิงเทรา เคยถูกสั่งหยุดประกอบกิจการโรงงานเพื่อปรับปรุงแก้ไข แต่ยังพบร่องรอยการเปิดเตาหลอม อีกทั้งพบการทำลายอุปกรณ์ผูกมัดประทับตราเครื่องจักรของพนักงานเจ้าหน้าที่ ถือเป็นการฝ่าฝืนคำสั่งทางราชการอย่างร้ายแรง จึงให้สั่งปิดโรงงานและเพิกถอนใบอนุญาตทันที

นายวราวุธ กล่าวเพิ่มเติมว่า แม้มาตรการกำกับดูแลจะเข้มข้นขึ้น แต่อีกประเด็นสำคัญในขณะนี้คือกรณีกลุ่มโรงงานเถื่อนนอกบัญชีของกรมโรงงานอุตสาหกรรมที่ลักลอบเปิดกิจการโดยไม่มีใบอนุญาต รวมถึงกรณีลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมในพื้นที่ส่วนตัวหรือพื้นที่เอกชน ซึ่งกระทรวงอุตสาหกรรมไม่มีอำนาจในการออกคำสั่งเอาผิดได้โดยตรง จึงจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากกระทรวงมหาดไทยพิจารณาหารือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ในการดึงข้อกฎหมายมาบังคับใช้ดำเนินคดีเอาผิดอย่างเด็ดขาด เพื่อไม่ให้กลุ่มผู้กระทำผิดใช้เป็นช่องว่างหลบเลี่ยงความผิด โดยไม่มีการละเว้น พร้อมขอความร่วมมือฝ่ายปกครองและประชาชนในพื้นที่ช่วยสอดส่องการกระทำผิด และสามารถแจ้งเบาะแสมายังสายด่วนกระทรวงอุตสาหกรรม โทร. 1564 ตลอด 24 ชั่วโมง 

ด้าน นายภาสกร ชัยรัตน์ ปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม กล่าวเสริมว่า สำหรับการดำเนินการด้านการยกระดับเครื่องมือทางกฎหมาย โดยเฉพาะการเพิ่มบทลงโทษแก่ผู้กระทำความผิดและการจัดตั้งกองทุนเพื่อสิ่งแวดล้อม ขณะนี้กระทรวงอุตสาหกรรมได้เสนอร่างพระราชบัญญัติจัดการกากอุตสาหกรรม พ.ศ. .... ผ่านรองนายกรัฐมนตรีไปยังสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี (สลค.) แล้ว โดย สลค. รับเรื่องไว้เบื้องต้น และเร่งรัดให้ส่งผลการพิจารณาของกระทรวงการคลังและคณะกรรมการนโยบายการบริหารทุนหมุนเวียนไปยัง สลค. เพื่อใช้เป็นข้อมูลประกอบการเดินหน้ากระบวนการนำเรื่องเสนอต่อคณะรัฐมนตรีพิจารณาต่อไป

ด้าน นางรวีวรรณ ภูริเดช ปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กล่าวว่า นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้แต่งตั้งคณะทำงานกำหนดหลักเกณฑ์การพิจารณาระดับสิ่งปะปนและลักษณะของเศษโลหะที่จะนำเข้ามาในราชอาณาจักร โดยพิจารณามาตรการควบคุมการนำเข้าเศษโลหะจากต่างประเทศ ครอบคลุมเศษโลหะ 3 ประเภท ได้แก่ เศษเหล็ก (พิกัดศุลกากร 72.04) เศษอลูมิเนียม (พิกัดฯ 76.02) และเศษทองแดง (พิกัดฯ 74.04) ให้เหมาะสมและสอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบัน  โดยเฉพาะในกรณีที่ปริมาณเศษโลหะภายในประเทศไม่เพียงพอต่อความต้องการใช้ของอุตสาหกรรมภายในประเทศ ซึ่งอยู่ระหว่างขั้นตอนการพิจารณาร่วมกับสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย ผู้ประกอบการภาคเอกชน และภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง พร้อมกันนี้ ได้แต่งตั้งคณะทำงานและชุดปฏิบัติการเฉพาะกิจร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เดินหน้าตรวจสอบกรณีร้องเรียนจากประชาชนในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะในพื้นที่กลุ่มจังหวัดภาคตะวันออก อาทิ ชลบุรี ปราจีนบุรี และระยอง เพื่อติดตามและแก้ไขปัญหามลพิษ รวมทั้งการลักลอบทิ้งของเสียที่ก่อให้เกิดหรืออาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมนอกจากนี้ อยู่ระหว่างเตรียมเปิดใช้งานแพลตฟอร์ม Traffy Fondue (ทราฟฟี่ ฟองดูว์) ในชื่อ Traffy MNRE ของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งจะเป็นอีกช่องทางหนึ่งในการรับเรื่องร้องเรียนในด้านการจัดการมลพิษและสิ่งแวดล้อม และด้านทรัพยากรธรรมชาติ 

นายพรยศ กลั่นกรอง อธิบดีกรมโรงงานอุตสาหกรรม ในฐานะกรรมการและเลขานุการ กล่าวถึงภาพรวมผลการลงพื้นที่ตรวจสอบและปราบปรามเข้มข้นของชุดเฉพาะกิจกระทรวงอุตสาหกรรมในสัปดาห์แรก (วันที่ 2-9 พฤศจิกายน 2569) ชุดเฉพาะกิจเข้าตรวจสอบแล้ว 752 โรงงาน พบไม่ปฏิบัติตามกฎหมายว่าด้วยโรงงาน 375 โรงงาน ออกคำสั่งทางปกครองรวม 470 คำสั่ง เข้าข่ายสั่งหยุดเพื่อปรับปรุงแก้ไข 9 โรงงาน และเข้าข่ายสั่งเพิกถอนใบอนุญาต 1 โรงงาน 

ในภาพรวมนี้ เป็นการเข้าตรวจโรงงานกลุ่มจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ 42 โรงงาน คิดเป็นร้อยละ 12 ของจำนวนโรงงานกลุ่มจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ทั้งหมด 350 โรงงานทั่วประเทศ จากการตรวจ 42 โรงงาน พบว่าส่วนใหญ่ไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขหรือประกาศเกี่ยวกับการตรวจสอบตามมาตรฐานสิ่งแวดล้อมและเฝ้าระวังมลพิษ รวมถึงพบการตั้ง ประกอบหรือขยายกิจการโรงงานโดยไม่ได้รับอนุญาต จัดเก็บวัตถุดิบและกากของเสียไม่ถูกต้อง เครื่องจักรชำรุดบกพร่อง ระบบบำบัดไม่มีประสิทธิภาพจนอาจก่อให้เกิดมลพิษ จึงบังคับใช้กฎหมายทางปกครองสั่งการให้ระงับการกระทำที่ฝ่าฝืนและปรับปรุงแก้ไขการประกอบกิจการโรงงาน รวม 25 คำสั่ง จำแนกเป็นการตรวจพบในพื้นที่จังหวัดนำร่อง ได้แก่ ฉะเชิงเทรา สมุทรปราการ และระยอง รวม 33 โรงงาน ออกคำสั่งทางปกครอง 24 คำสั่ง อีกทั้งตรวจพบในพื้นที่จังหวัดอื่นและกรุงเทพฯ รวม 9 โรงงาน ออกคำสั่งทางปกครอง 1 คำสั่ง โดยจะลงพื้นที่ตรวจสอบโรงงานที่เหลืออย่างต่อเนื่อง และจะติดตามจนกว่าจะแก้ไขแล้วเสร็จ

สำหรับสถานการณ์การลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรม รวมถึงขยะอิเล็กทรอนิกส์ในพื้นที่ 4 จังหวัด ได้แก่ ปราจีนบุรี ฉะเชิงเทรา ชลบุรี และระยอง ตั้งแต่ปี 2568-2569 พบการลักลอบนำของเสียไปทิ้งหรือฝังกลบในพื้นที่เอกชนและพื้นที่ต่าง ๆ ในลักษณะและปริมาณแตกต่างกัน ตั้งแต่เศษเปลือกสายไฟ เศษพลาสติก เศษยาง เศษชิ้นส่วนเครื่องใช้ไฟฟ้า ตะกอนและดินปนเปื้อนเศษเปลือกสายไฟ ไปจนถึงกากของเสียและวัสดุที่อาจเข้าข่ายเป็นวัตถุอันตราย ซึ่งบางกรณีมีปริมาณหลายหมื่นตัน แม้จะมีประกาศห้ามนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์อย่างเด็ดขาด แต่ยังคงพบการสำแดงข้อมูลเท็จเพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจสอบ โดยเฉพาะการนำเข้าที่ปลายทางเป็นโรงงานลำดับที่ 105 และ 106 โกดัง หรือโรงงานเถื่อน รวมถึงโรงงานบางแห่งนำเข้าวัตถุดิบไม่ตรงตามการประกอบกิจการโรงงานที่ได้รับอนุญาต ทั้งนี้ กระทรวงอุตสาหกรรม โดย กรมโรงงานอุตสาหกรรม ได้บูรณาการการตรวจสอบร่วมกันระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง พร้อมประสานกองบังคับการปราบปรามการกระทำความผิดเกี่ยวกับทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (บก.ปทส.) และกรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) เพื่อดำเนินคดีตามกฎหมายอย่างเด็ดขาด โดยบางกรณีอยู่ระหว่างการสอบสวนรวบรวมพยานหลักฐาน เพื่อเสนอ DSI รับเป็นคดีพิเศษ