40 ปี พระราชกรณียกิจ กรมสมเด็จพระเทพฯ พัฒนาคุณภาพชีวิตเยาวชน

เนื่องในโอกาสวันคล้ายวันพระราชสมภพ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี วันที่ 2 เมษายน 2569 สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ (สำนักงาน กปร.) ได้เผยแพร่พระราชกรณียกิจ ที่ทรงดำเนินตามรอย พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง จากการติดตามเสด็จฯ เยี่ยมเยียนราษฎรในภูมิภาคต่างๆ 

โดยสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ทรงเรียนรู้งานด้านการพัฒนาต่างๆ และนำความรู้ที่ได้จากการปฏิบัติพระราชกรณียกิจ มาช่วยเหลือราษฎร โดยเฉพาะเด็กและเยาวชน ในพื้นที่ทุรกันดาร ที่ประสบปัญหาทั้งด้านสุขภาพ ขาดภาวะโภชนาการ การขาดโอกาสด้านการศึกษา รวมถึงการเข้าถึงเทคโนโลยีสมัยใหม่ 

ทรงเริ่มงานพัฒนาเด็กและเยาวชนในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน โครงการเกษตรเพื่ออาหารกลางวันเมื่อ พ.ศ. 2523 โดยส่งเสริมการปลูกพืชผัก เลี้ยงสัตว์ เพื่อนำมาประกอบอาหารกลางวัน

ต่อมาได้ขยายโครงการในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน อาทิ โครงการควบคุมโรคขาดสารไอโอดีน โครงการส่งเสริมโภชนาการและสุขภาพอนามัยแม่และเด็ก โครงการส่งเสริมคุณภาพการศึกษา โครงการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นต้น

ตลอดระยะกว่า 40 ปี ทรงอุทิศพระองค์เพื่อพัฒนาเด็กและเยาวชนในพื้นที่ห่างไกลให้เติบโตมาอย่างมีคุณภาพ ทั้งด้านสุขภาพ การศึกษา และคุณภาพชีวิตมาอย่างต่อเนื่อง น้ำดื่มสะอาด เป็นอีกปัจจัยพื้นฐานที่สำคัญต่อสุขภาพและเป็นปัญหาในพื้นที่ทุรกันดารที่ต้องเผชิญกับน้ำดื่มที่ไม่สะอาด ไม่ได้มาตรฐาน ส่งผลกระทบโดยตรงต่อสุขภาพของนักเรียน ครู และบุคลากรในโรงเรียน

จึงมีพระราชดำริกับคณะผู้ปฏิบัติงานโครงการตามพระราชดำริในงานสัมมนาครูใหญ่โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนประจำปี 2566 (ครั้งที่ 42) ผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์ (ออนไลน์) ความว่า 

“ ขอให้ดูแลในเรื่องน้ำดื่มสะอาด ตรวจสอบภาชนะบรรจุน้ำรวมถึงอุปกรณ์ ดูแลความสะอาดของน้ำให้ได้มาตรฐาน มีคุณภาพ ปลอดภัย...”
 
ทั้งนี้ สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ได้สนองพระราชดำริ โดยการสนับสนุนงบประมาณให้แก่กรมอนามัย ดำเนินโครงการจัดการน้ำดื่มสะอาดในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อแก้ไขปัญหาและพัฒนาคุณภาพชีวิตของเด็ก เยาวชนในพื้นที่ห่างไกล และขาดโอกาสอย่างแท้จริง 

มีการฝึกอบรมครูให้มีองค์ความรู้ด้านการจัดการน้ำ ตามหลักวิชาการ สามารถลงพื้นที่นิเทศ กำกับติดตาม ให้คำปรึกษา และแก้ไขปัญหาได้อย่างครอบคลุม 

อีกทั้งยังจัดส่งชุดทดสอบภาคสนาม และสารเคมีที่จำเป็นต่อการบำรุงรักษาระบบน้ำ เพื่อให้การเฝ้าระวังคุณภาพน้ำดื่มสะอาดในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ปัจจุบันมีโรงเรียนและศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายแดน 222 แห่ง

ผลสำเร็จที่ได้หลังจากดำเนินงาน ครูโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนมีองค์ความรู้ ในเรื่องการจัดการระบบผลิตน้ำดื่มมากขึ้น ส่งผลให้การทดสอบคุณภาพน้ำในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนหลายแห่งผ่านเกณฑ์มาตรฐาน อีกทั้งยังทำให้บุคลากรในโรงเรียนตระหนักในเรื่องคุณภาพน้ำดื่มเพิ่มมากยิ่งขึ้น

ทั้งนี้ ผู้แทนสำนักงาน กปร.ได้ลงพื้นที่เยี่ยมโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านย่านซื่อ จ.ประจวบคีรีขันธ์ ซึ่งเป็นหนึ่งในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนที่มีผลการตรวจคุณภาพน้ำไม่ผ่านเกณฑ์มาตรฐานในช่วงที่ผ่านมา แต่ภายหลังจากการอบรมครูได้มีความรู้การจัดการน้ำตามหลักวิชาการ และสามารถใช้เครื่องมือชุดทดสอบน้ำดื่มสะอาด ทำให้สามารถเฝ้าระวังและแก้ไขคุณภาพน้ำได้ด้วยตนเอง ซึ่งผลการทดสอบคุณภาพน้ำในเวลาต่อมาพบว่าผ่านเกณฑ์มาตรฐาน

เด็กนักเรียนในโรงเรียนได้ดื่มน้ำที่ปลอดภัยต่อสุขภาพ เป็นผลให้อัตราการเจ็บป่วยจากโรคทางเดินอาหารลดลงอย่างเห็นได้ชัดเจน เด็กนักเรียนมีสุขภาพที่ดีขึ้นกว่าแต่ก่อน

นอกจากนี้ ชุมชนยังสามารถนำน้ำดื่มสะอาดของโรงเรียนไปใช้เพื่อการบริโภคโดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายแต่อย่างใด ผลสำเร็จจากโครงการต่าง ๆ สะท้อนถึงพระวิริยะอุตสาหะ และพระราชปณิธานอันแน่วแน่ในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของเด็ก และเยาวชน