กยท.พัฒนา 'ปุ๋ยอินทรีย์น้ำ' ทดแทนปุ๋ยเคมี เปิดจำหน่าย-รับผลิต ช่วยเกษตรกร

หนึ่งในงานวิจัยและนวัตกรรม ระดับต้นน้ำ ของการยางแห่งประเทศไทย (กยท.) คือ การผลิตน้ำหมักชีวภาพ จากปลาหมอคางดำ และจากน้ำนมดิบ ซึ่ง กยท.กำลังยกระดับให้เป็นปุ๋ยอินทรีย์น้ำ ทดแทนการใช้ปุ๋ยเคมี โดยขณะนี้ กยท.ได้ดำเนินการขึ้นทะเบียนบัญชีนวัตกรรมไทย จากกรมวิชาการเกษตร  

นายโกศล บุญคง รักษาการแทนผู้ว่า กยท.กล่าวถึงที่มาของการผลิตน้ำหมักชีวภาพจากน้ำนม หรือน้ำหมักอะมิโนน้ำนมว่า สืบเนื่องมาจากความตกลงการค้าเสรี (FTA : Free Trade Agreement) ไทย-ออสเตรเลีย และไทย-นิวซีแลนด์  ซึ่งได้ลดภาษีนำเข้านมผงเหลือ 0% เมื่อปี 2568 ทำให้มีการนำนมผงที่มีราคาถูกเข้ามาจำนวนมาก ส่งผลกระทบทำให้น้ำนมดิบของไทยไม่สามารถขายได้ จนล้นตลาด เพราะมีราคาแพงกว่า

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ จึงได้ให้ กยท.เข้าไปช่วยเหลือ ลดผลกระทบต่อเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนม ด้วยการรับซื้อน้ำนมดิมเพื่อนำมาผลิตเป็นน้ำหมักชีวภาพ รวม 2 เฟส จำนวน 716,180 กิโลกรัม สามารถนำไปผลิตเป็นน้ำหมักชีวภาพจากน้ำนมดิบได้กว่า 1.14 ล้านลิตร โดยใช้งบจากหน่วยธุรกิจ (BU) ของ กยท. ประมาณ 75 ล้านบาท

เช่นเดียวกับเมื่อปี 2567 ต่อเนื่องมาถึงปี 2568 ที่เกิดการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำ ซึ่งกระทรวงเกษตรฯ มีนโยบายเร่งด่วน ให้ กยท.ดำเนินโครงการรับซื้อปลาหมอคางดำ เพื่อนำมาผลิตน้ำหมักชีวภาพ รวมทั้งหมด 2 เฟส สามารถซื้อปลาหมอคางดำรวมกันได้ประมาณ 1.2 ล้านกิโลกรัม ใช้งบประมาณ 50 ล้านบาท

โดยน้ำหมักชีวภาพที่ผลิตได้ ส่วนหนึ่งได้นำไปจัดสรรให้สมาชิกกลุ่มเกษตรกรชาวสวนยางที่อยู่ในโครงการส่งเสริมการทำสวนยางในรูปแบบแปลงใหญ่ และจำหน่ายทั่วไป

กยท.มีน้ำหมักชีวภาพรวมกว่า 4.62 ล้านลิตร แบ่งเป็นน้ำหมักชีวภาพจากน้ำนมดิบ 1.12 ล้านลิตร และน้ำหมักชีวภาพจากปลาหมอคางดำ 3.5 ล้านลิตร ซึ่งดำเนินการภายใต้นโยบายของรัฐบาลในการแก้ปัญหาน้ำนมดิบล้นตลาด และการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำ โดยใช้งบประมาณรวมกันกว่า 125 ล้านบาท  

ขณะนี้ กยท.ได้บูรณาการกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการระบายน้ำหมักชีวภาพทั้ง 2 ชนิดออกสู่ตลาด เพื่อให้เกษตรกรมีปัจจัยการผลิตที่มีประสิทธิภาพ ลดต้นทุนด้านการผลิต ลดการพึ่งพาปุ๋ยเคมีซึ่งราคาแพง 

รักษาการ ผู้ว่าการ กยท.กล่าวต่อว่า สำหรับน้ำหมักชีวภาพทั้ง 2 ชนิด ดำเนินการผลิตภายใต้สูตรของกรมพัฒนาที่ดินที่ได้มาตรฐาน มีธาตุอาหารหลัก ธาตุอาหารรอง และธาตุอาหารเสริม ที่ช่วยให้พืชเจริญเติบโตได้ดี

น้ำหมักชีวภาพปลาหมอคางน้ำนั้น กยท.มีผลการทดลองจากการนำไปใช้ในสวนยางอย่างเป็นรูปธรรม โดยได้นำไปจัดสรรให้สมาชิกกลุ่มเกษตรกรชาวสวนยางที่อยู่ในโครงการส่งเสริมการทำสวนยางในรูปแบบแปลงใหญ่รวม 14,552 ราย ๆ ละ 40 ลิตร รวมทั้งสิ้น 353 แปลง และใช้ในสวนยางเกษตรกรอื่นๆ 

ผลปรากฎว่า สวนยางพาราที่ใช้น้ำหมักปลาหมอคางน้ำ เปลือกต้นยางอ่อนนุ่มลง ทำให้กรีดง่าย ได้ปริมาณน้ำยางเพิ่มขึ้นมากกว่าสวนยางทั่วไป รวมทั้งยังช่วยปรับสภาพดิน และลดการใช้ปุ๋ยเคมีรักษาสิ่งแวด้อม

นอกจากนี้ ยังสามารถนำไปใช้ได้ในพืชทุกประเภท ทั้ง ผัก ข้าว ปาล์ม มะพร้าว จนถึงไม้ผล เพื่อปรับปรุงดิน เพิ่มธาตุอาหาร โดยเฉพาะการบำรุงต้น เพราะมีธาตุไนโตรเจน (N) ที่สูงมาก เนื่องจากทำมาจากเนื้อปลาหมอทั้งตัว  

​ส่วนน้ำหมักชีวภาพจากน้ำนมดิบ ประกอบด้วย ธาตุอาหารหลัก ธาตุอาหารรอง และธาตุอาหารเสริมที่พืชต้องการ ที่ผ่านมาได้มีการทดลองในแปลงทดสอบแล้ว ให้ผลอย่างน่าพอใจ  

​ส่วนการขยายผลทดลองใช้จริงในสวนยางพาราของเกษตรกร ขณะนี้อยู่ระหว่างการดำเนินการ โดย กยท.มีเป้าหมายนำไปทดลองใช้ในทุกภูมิภาค พร้อมทั้งติดตามผลที่ได้รับอย่างต่อเนื่อง

โดยล่าสุดได้ทดลองใช้ในสวนยางเกษตรในพื้นที่ อ.แกลง จ.ระยอง ซึ่งเป็นการทำสวนยางแบบผสมผสาน ที่มีการปลูกพืชแซมหลากหลายชนิดในสวนยาง เมื่อได้ผลสรุปที่ชัดเจนแล้ว กยท.จะขยายผลไปยังพื้นที่อื่นๆ เพื่อให้มีการใช้น้ำหมักชีวภาพเพิ่มขึ้น ลดการใช้ปุ๋ยเคมี ฟื้นฟูดินให้กลับคืนสภาพเดิมที่มีความอุดมบูรณ์อย่างยั่งยืน

นายโกศล กล่าวเพิ่มเติมว่า ปัจจุบันโลกให้ความสำคัญในเรื่องการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม และการทำเกษตรกรรมที่ยั่งยืนปลอดสารพิษ ซึ่งสอดคล้องกับการนำน้ำหมักชีวภาพนำมาใช้ทดแทนการใช้ปุ๋ยเคมี เพราะน้ำหมักชีวภาพเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ช่วยปรับโครงสร้างดิน ทำให้อุดมสมบูรณ์ช่วยฟื้นฟูธรรมชาติ

การนำน้ำหมักชีวภาพไปใช้ทดแทนการใช้ปุ๋ยเคมีได้อย่างมีประสิทธิภาพ  จำเป็นต้องดำเนินการพัฒนาต่อยอด ยกระดับให้เป็นปุ๋ยอินทรีย์น้ำ ซึ่ง กยท.ได้บูรณาการร่วมกับหลายหน่วยงานในสังกัดกระทรวงเกษตรฯ เพื่อเร่งขึ้นทะเบียนเป็นปุ๋ยอินทรีย์น้ำโดยกรมวิชาการเกษตร  

โดยจะแยกขึ้นทะเบียนเป็น ปุ๋ยอินทรีย์น้ำ"น้ำนมดิบ" และปุ๋ยอินทรีย์น้ำ"ปลาหมอคางดำ" พร้อมทั้งยังจะนำขึ้นทะเบียนบัญชีนวัตกรรมไทย เพื่อจะได้ให้หน่วยงานรัฐสามารถจัดซื้อได้ตามระเบียบพัสดุ ​

นอกจากนี้ จะมีการตั้งคณะทำงานภายใต้กระทรวงเกษตรฯ ในการนำไปช่วยเหลือเกษตรกรที่ประสบภัยต่างๆ ยิ่งเกิดภาวะสงครามในตะวันออกกลาง ที่เป็นแหล่งผลิตปุ๋ยยูเรีย ยิ่งทำให้ราคาเพิ่มสูงขึ้นอย่างก้าวกระโดด

ดังนั้น หากสามารถนำปุ๋ยอินทรีย์น้ำ ทั้ง 2 ชนิดมาให้ทดแทนได้ จะช่วยลดค่าใช้จ่าย และลดต้นทุนการผลิตให้เกษตรกรได้ รวมทั้งยังสอดคล้องกับกระแสอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม และเกษตรกรรมที่ยั่งยืนปลอดสารพิษอีกด้วย 

ปัจจุบัน กยท.มีน้ำหมักชีวภาพทั้ง 2 ชนิด รวมกว่า 4.62 ล้านลิตร หากสามารถขึ้นทะเบียนเป็นปุ๋ยอินทรีย์น้ำแล้ว มั่นใจว่า จะได้รับความนิยมเพิ่มขึ้น  

​นอกจากนี้ กยท.ยังจะดำเนินการตลาด ปุ๋ยอินทรีย์น้ำในเชิงรุก ไลฟ์สดในสินค้า ออกนิทรรศการงานแสดงสินค้าต่างๆ พร้อมทั้งรับจ้างในการผลิตปุ๋ยอินทรีย์น้ำหมักชีวภาพด้วย

สำหรับเกษตรกร หรือผู้สนใจ ติดต่อได้ที่หน่วยธุรกิจ (BU) ของ กยท. ซึ่งมีจำหน่าย 4 ขนาด ได้แก่ 1 ลิตร ราคา 100 บาท 5 ลิตร 450 บาท 20 ลิตร 1,400 บาท 200 ลิตร 14,000 บาท

นายปัญญา สำลี เกษตรกรชาวสวนยาง อ.แกลง จ.ระยอง เจ้าของสวนยางที่ทดลองการใช้น้ำหมักชีวภาพจากน้ำนมดิบ เปิดเผยว่า ปัจจุบันตนมีสวนยาง เนื้อที่ 11 ไร่  ปลูกยางร่วมกับพืชชนิดอื่นๆ หลากหลายชนิด เช่น ทุเรียน ลองกอง ชมพู่ เงาะ ชะมวง ผักกูด พริก เป็นต้น

นอกจากนี้ ยังเลี้ยงไก่ไข่ เลี้ยงปลา เลี้ยงผึ้ง การทดลองใช้น้ำหมักชีวภาพจากน้ำนมดิบในครั้งนี้ จะใช้ทั้งยาง และพืชอื่นๆ ที่ปลูกทั้งหมด โดยได้ฉีดพ่นตามที่ กยท.แนะนำ