"กีฬา กีฬา เป็นยาวิเศษ ฮาไฮ้! ฮาไฮ้! " หลายคนรู้จักเพลงนี้ แต่ไม่รู้ว่า ใครเป็นคนแต่ง
เพลงกราวกีฬา ประพันธ์โดย เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา) จากรากฐานบทเพลงหน้าพาทย์โบราณชื่อเพลงกราวนอก เมื่อเดือน พฤษภาคม พ.ศ. 2477 เพื่อใช้ในการแข่งกีฬาสีของนักเรียนโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย
เนื้อเพลงมีสาระสำคัญชักจูงให้เห็นประโยชน์ของการเล่นกีฬา โดยกล่าวถึงแก่นแท้ของกีฬาที่เสริมสร้างความสามัคคี เสริมสร้างพลานามัย และสร้างผู้ที่มีจิตใจเข้มแข็ง รู้แพ้ รู้ชนะ รู้อภัย
ผู้บุกเบิกการศึกษาสมัยใหม่
"เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี หรือ ครูเทพ เป็นบุคคลสำคัญของชาติที่มีบทบาทในการวางรากฐานการศึกษาไทย จากชีวิตวัยเยาว์ที่มุ่งมั่นใฝ่เรียนรู้ สู่การรับราชการในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
และก้าวขึ้นดำรงตำแหน่งสำคัญระดับประเทศ อาทิ เสนาบดีกระทรวงธรรมการ ผู้บุกเบิกแนวคิดด้านการศึกษาสมัยใหม่ ประธานรัฐสภาคนแรก และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการคนแรกภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475
เป็นผู้สืบสานพันธกิจด้านการศึกษา การบริหารราชการ และการพัฒนาประเทศอย่างต่อเนื่อง จวบจนวาระสุดท้ายของชีวิต ในฐานะผู้สร้างคนให้แผ่นดิน ผู้ใช้การศึกษา วรรณกรรม และคุณธรรม เป็นพลังสำคัญในการพัฒนาประเทศจากสยามสู่ไทย"
Cr. Kanok Shokjaratkul
ดร.ศิวาวุธ เทพหัสดิน ณ อยุธยา ประธานจัดงาน 150 ปี ชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี กล่าวในงานแถลงข่าวเปิดตัวหนังสือ สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย วันที่ 1 พฤษภาคม 2569 ณ หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร
"หนังสือ สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย โดยคณะผู้จัดทำประกอบด้วยเครือญาติราชสกุลเทพหัสดิน ได้จัดพิมพ์ขึ้นเนื่องในวาระครบ รอบ 150 ปี ชาตกาล ของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี หรือ สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา ปูชนียบุคคลผู้ทรงคุณูปการอย่างยิ่งต่อระบบการศึกษาไทย
หนังสือเล่มนี้มิได้เป็นเพียงหนังสือชีวประวัติ แต่เป็นการถ่ายทอดภาพสะท้อนของยุคสมัยผ่านมุมมองที่หลากหลาย ทั้งด้านประวัติศาสตร์ การเมือง วิทยาศาสตร์ สถาปัตยกรรม กีฬา การค้ากับจีน ประเด็นเพศสภาพ สังคม และงานสร้างสรรค์ โดยได้รับเกียรติจากนักเขียนผู้ทรงคุณวุฒิ 14 ท่าน ร่วมกันถ่ายทอดเรื่องราว
ท่านเป็นบรมครูผู้ริเริ่มสร้างมาตรฐานวิชาชีพครู การพลศึกษา และอาชีวศึกษา โดยใช้ทั้งกีฬาและวรรณกรรมเป็นเครื่องมือในการพัฒนาคน ท่านมองการณ์ไกลส่งเสริมให้คนไทยรู้หนังสือ และสนับสนุนความเท่าเทียมทางเพศอย่างก้าวหน้าเกินยุคสมัย"
Cr. Kanok Shokjaratkul
บรรยากาศภายในงาน เริ่มด้วย วิดีทัศน์ เล่าเรื่องราวชีวิต ความคิด และคุณูปการ ที่มีต่อการศึกษา วรรณกรรม และประวัติศาสตร์ไทย
ต่อด้วยการแสดงขับร้องประกอบเปียโนในบทเพลง คิดถึง (จันทร์กระจ่างฟ้า) โดย เอกชัย ทับทิมทอง
การแสดง รามรันทด กำกับการแสดงโดย อาจารย์นิกร แซ่ตั้ง สะท้อนมิติทางศิลปะ วรรณกรรม และวัฒนธรรม
มี นิทรรศการ 'สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย รำลึกครบรอบ 150 ปีชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี โดยมูลนิธิเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี' ตั้งแต่วันนี้ถึง 3 พฤษภาคม 2569 ณ โถงชั้น 1 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC)
Cr. Kanok Shokjaratkul
แรงบันดาลใจในการปฏิรูปการศึกษา
"ผมคิดว่ามี 2 ปัจจัย ประการแรกคือ แรงบันดาลใจจากพระมหากษัตริย์ 2 พระองค์ ท่านได้รับภารกิจที่จะปฏิรูปการศึกษาตั้งแต่รัชกาลที่ 5 และรัชกาลที่ 6
รัชกาลที่ 5 ทรงมีพระราชหัตถเลขาถึงครูเทพว่า
“ถึงเจ้าสนั่น ข้าจะบอกลาภเจ้าให้ จงเอาศาลาการเปรียญนั่นแหละเป็นโรงเรียน”
นี่คือจุดเริ่มที่ท่านต้องการขยายการศึกษาให้ทั่วทั้งแผ่นดิน ให้ราษฎรได้รับการศึกษาอย่างทั่วถึง
ต่อมาในรัชกาลที่ 6 เมื่อทรงครองราชย์ได้เพียง 35 วัน ก็โปรดเกล้าฯ ให้ครูเทพไปเข้าเฝ้าเพื่อวางแผนการศึกษาชาติ จนมีการตั้งโรงเรียนมหาดเล็กหลวง หรือวชิราวุธวิทยาลัย และต่อมาเป็นจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ในปีพ.ศ. 2464 ท่านได้ออก พระราชบัญญัติประถมศึกษา ทำให้สยามมีการศึกษาภาคบังคับเป็นประเทศที่ 2 ในเอเชียรองจากญี่ปุ่น
Cr. Kanok Shokjaratkul
ปัจจัยที่ 2 คือจากตัวท่านเอง ท่านสร้างคนด้วยจิตใจที่เป็นครูตลอดชีวิต ท่านเป็นครูตั้งแต่อายุ 12 ที่ไปโรงเรียนแล้วกลับมาสอนน้องชาย และเป็นครูไปตลอดชีวิต"
สนั่นชาติ เทพหัสดิน ณ อยุธยา 1 ใน 14 นักเขียน ผู้เขียนเรื่อง 'บนเส้นทาง 150 ปี ชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ผู้สร้างคนให้แผ่นดิน' เล่าถึงวาระสำคัญ 150 ปี ชาตกาลของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ให้ฟัง
"อุดมการณ์ จิตวิญญาณ เกียรติประวัติ และปรัชญา ของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี กับบทบาทในรัฐสภา
ท่านให้ท่านปรีดี พนมยงค์ มาเป็นเลขาธิการ มาช่วยนั่งวางระเบียบในรัฐสภา และตัวท่านเอง ก็ดำรงตนเป็นหลัก ไม่ว่าจะอยู่ในยุคสมัยไหน ท่านเป็นคนที่มองส่วนรวมมากกว่าส่วนตน
Cr. Kanok Shokjaratkul
"ตนเพื่อโลก ไม่ใช่โลกเพื่อตน"
สิ่งที่ท่านทำ ไม่ว่าจะทำอะไร ก็ทำเพื่อสังคม ทำเพื่อแผ่นดิน ทำให้สัตว์โลก
ท่านกล่าวว่า มนุษย์เป็นสัตว์พิเศษในสิ่งมีชีวิตทั้งปวง มีแต่มนุษย์เท่านั้นที่จะรู้จักเหตุ รู้จักผล และไม่ปล่อยให้ชีวิตเป็นไปโดยธรรมชาติ
สิ่งต่าง ๆ หรือเรื่องราวไม่ได้เกิดขึ้นโดยลอย ๆ แต่มันมีเหตุและปัจจัย มีแต่คนเท่านั้น ที่รู้จักการออกแบบชีวิต และทำอะไรได้
สิ่งที่ท่านสอนคือ อยากให้คนเราใช้เหตุใช้ผลโดยยึดหลักวิทยาศาสตร์ อันนี้ท่านย้ำมาก และไม่หลงเชื่อในสิ่งที่ไม่เหมาะสม (งมงาย) ท่านพูดไว้ 100 กว่าปีแล้ว แต่มันเข้ากับยุคสมัยนี้ที่มีโลกโซเชียลเข้ามาถึงเรา แล้วเราไม่รู้ว่าอะไรจริงอะไรเท็จ" สนั่นชาติ เทพหัสดิน ณ อยุธยา พูดถึงครูเทพ
Cr. Kanok Shokjaratkul
'รามรันทด' ทุกคนต้องมีความรับผิดชอบ
"แรงบันดาลใจที่ทำละครเรื่อง รามรันทด มาจากตอนทำเรื่องลำดับชีวิตของครูเทพแล้วไปเจอกลอนบทหนึ่งชื่อ 'รามรันทด' ซึ่งครูเทพแต่งไว้ อ่านแล้วประทับใจมาก
เพราะท่านตีความตัวละคร พระราม ให้มีความรู้สึกแบบมนุษย์ ลดทอนจากสถานะเทพลงมา เราคัดเลือกบางส่วนมาทำเป็นละคร ในกลอนนั้นครูเทพได้ระบุทำนองเพลงไว้เรียบร้อยแล้วด้วย
เนื้อหาของละคร ครูเทพนำเสนอว่า กษัตริย์มีหน้าที่ แต่ในขณะเดียวกันก็มีความรู้สึกนึกคิดส่วนตน เมื่อหน้าที่และความรู้สึกมันค้านกัน ความยากลำบากของการรับผิดชอบต่อส่วนรวมกับความต้องการส่วนตัวเป็นเรื่องสากล เหมือนคนเราที่อยากทำสิ่งหนึ่งแต่ติดด้วยหน้าที่ความรับผิดชอบ
ผลงานของครูเทพ กลอน ไม่ใช่แค่ความงาม แต่แฝงเรื่องการเมือง กีฬา สังคม สาธารณสุข และสิทธิสตรี ท่านมีความเป็นหัวก้าวหน้ามากในยุคนั้น เช่น การตั้งโรงเรียนสตรีให้ผู้หญิงได้เรียนเท่าเทียมกับผู้ชาย ซึ่งสามารถหยิบยกมาทำละครได้อีกหลายเรื่องเลย"
อาจารย์นิกร แซ่ตั้ง ศิลปินศิลปาธร สาขาศิลปะการแสดง 1 ใน 14 นักเขียน ผู้เขียนเรื่อง 'ละครเวที วัฒนธรรมความบันเทิง และเครื่องมือสารพัดประโยชน์' พูดถึงครูเทพ
Cr. Kanok Shokjaratkul
'ทุนมนุษย์' สำคัญที่สุด
"แม้ความท้าทายในศตวรรษที่ 21 จะต่างจากเดิม แต่ประวัติศาสตร์มักมาในจังหวะที่คล้ายกัน
ในยุคที่สยามเริ่ม modernization รากฐานที่สำคัญที่สุดคือ Humanware หรือทุนมนุษย์
ซึ่งการศึกษาคือระบบปฏิบัติการ (OS) ที่เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีได้วางรากฐานไว้
ท่านทำให้คนไทยเข้าใจจังหวะโลก การถอดรหัสจากอดีตจะช่วยให้ประเทศระดับกลาง (Middle Power) อย่างไทยอยู่รอดได้ท่ามกลางสงครามเทคโนโลยีในปัจจุบัน เพราะไม่ว่าโลกจะเปลี่ยนไปอย่างไร มนุษย์คือแกนกลางของโลกเสมอ"
ดร.วิทย์ สิทธิเวคิน 1 ใน 14 นักเขียน ผู้เขียนเรื่อง 'บนเส้นเวลา 4 รัชกาล ชีวิตเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีท่ามกลางยุคจักรวรรดินิยม สงคราม และการปฏิรูปสยาม (ค.ศ. 1877–1943)' พูดถึงครูเทพ
Cr. Kanok Shokjaratkul
จากสันติสู่สันติ
"แรงบันดาลใจในการเขียนบทกวีในหนังสือเล่มนี้ มาจากความประทับใจบทกวี อนิจจาเมฆคล้ำดำแท้ ๆ และ เพลงกราวกีฬา ที่เคยได้ยินมาตั้งแต่เด็ก
พอได้ศึกษาลึกขึ้นถึงรู้ว่าท่านเป็น อัจฉริยะ ที่เข้าใจความเป็นมนุษย์อย่างลึกซึ้ง ท่านอยู่ใกล้ชิดพระมหากษัตริย์แต่ขณะเดียวกันก็ติดดิน
ท่านเห็นว่า หน้าที่ คือหัวใจสำคัญของความเป็นมนุษย์ บทกวีของท่านไม่ได้แค่สะท้อนความงาม แต่พามนุษย์และสังคมไปสู่ สันติ
ท่านนำธรรมะมาหลอมรวมกับกวี เช่นประโยคที่ว่า ทุกข์จะเบา ถ้าเรารู้เท่าทุกข์ ซึ่งมันงดงามและเป็นอมตะมาก"
อาจารย์ชมัยภร บางคมบาง ศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์ ประจำปี พ.ศ. 2557 หนึ่งใน 14 นักเขียน ผู้เขียน 'บทกวี จากสันติสู่สันติ 150 ปี : ครูเทพ' พูดถึงครูเทพ
Cr. Kanok Shokjaratkul
มิติทางการเมือง เมื่อสยามแปรผัน
"แรงบันดาลใจในการเขียนหัวข้อนี้มาจากความรู้สึกผิด ตอนแรกตั้งคำถามว่าท่านเป็นคนแบบไหน ทำไมถึงได้ดิบได้ดีในทุกรัฐบาล ตั้งแต่ยุคสมบูรณาญาสิทธิราชย์จนหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 ท่านเป็นรัฐมนตรีถึง 4 คณะติดต่อกัน
แต่พอไปค้นคว้าที่หอจดหมายเหตุ ถึงเข้าใจว่าท่านไม่ได้เข้าข้างใคร แต่ท่านทำหน้าที่ของท่านให้ดีที่สุดเพื่อประเทศชาติ
ท่านเป็นประธานสภาคนแรกที่มีบทบาทสูงมากในการสถาปนาระบบใหม่ แต่คนพูดถึงน้อย จึงอยากทำความชัดเจนในจุดนี้ และนำเสนอว่าท่านมีความกล้าหาญที่จะสู้ในสิ่งที่ถูกต้องโดยไม่กลัวใคร"
Cr. Kanok Shokjaratkul
จุฑา เทพหัสดิน ณ อยุธยา 1 ใน 14 นักเขียน ผู้เขียนเรื่อง 'เมื่อสยามแปรผัน ครูเทพในประวัติศาสตร์การเมืองสู่ศตวรรษใหม่' พูดถึงครูเทพ
คิดถึงจันทร์กระจ่างฟ้า
"ในเล่มนี้เขียนเรื่องกีฬาและดนตรี มีเบื้องหลังมาจากผมอยากบันทึกสิ่งที่ได้ยินจากคุณพ่อและคุณป้า
ผลงานของท่านมีความพิเศษคือความเป็นครู ท่านจะเขียนให้เราต้องตั้งคำถามและคิดตามเสมอ
ในด้านดนตรี ท่านเข้าใจบริบทดนตรีไทยอย่างลึกซึ้งแต่ก็สามารถปรับเปลี่ยนใส่ภาษาไทยลงในทำนองตะวันตกได้อย่างกลมกลืนโดยไม่เสียความเป็นต้นฉบับ
อย่าง เพลงกราวกีฬา ท่านใช้เทคนิคการซ้ำโน้ต (Repeat) ฮาไฮ้! ฮาไฮ้! ที่ทำให้คนจำง่าย
ซึ่งตรงกับผลวิจัยสมัยใหม่ที่ว่าการซ้ำจะทำให้เพลงติดหู ท่านเห็นคุณค่าในศิลปะทุกแขนงและเปิดใจยอมรับความแตกต่าง"
Cr. Kanok Shokjaratkul
ดร.กรวิช เทพหัสดิน ณ อยุธยา 1 ใน 14 นักเขียน ผู้เขียนเรื่อง 'กีฬา กีฬา เป็นยาวิเศษ ทรงคุณค่าข้ามเวลา' และ 'คิดถึง จันทร์กระจ่างฟ้า บทเพลงแห่งครูเทพในห้วงกาลศตวรรษ' พูดถึงครูเทพ
เพศสภาพ ในงานของครูเทพ
"จุดเริ่มต้นของการเขียนเรื่องนี้มาจากความศรัทธาในสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีฯ และสงสัยว่าเกิดอะไรขึ้นกับผู้หญิงไทยในยุคนั้น
พอศึกษาบทบาทของครูเทพ พบว่าท่านมีมุมมองที่ทันสมัยมาก ท่านไม่ได้มองว่าเรื่องเพศเป็นเรื่องผิดศีลธรรมที่ต้องประณาม แต่เป็นเรื่องธรรมชาติ
ท่านมองว่า ผู้ชายและผู้หญิงต่างมีบทบาทหน้าที่ที่ต้องขับเคลื่อนสังคมไปด้วยกัน
ท่านกล้าพูดเรื่อง ความเท่าเทียม ในยุคที่คนยังไม่สนใจ ซึ่งเป็นแรงบันดาลใจให้เห็นว่าความเท่าเทียมเริ่มได้จากพวกเราทุกคน"
Cr. Kanok Shokjaratkul
พิรฎา อุตตโมทย์ 1 ใน 14 นักเขียน ผู้เขียนเรื่อง 'โคลงกลอนของครูเทพ เพศสภาวะและบทบาทของหญิงและชายในสังคมไทยสมัยใหม่' พูดถึงครูเทพ
หนังสือ สนั่นคิด เรื่องเล่าผ่านยุคสมัย จากสยามสู่ไทย ประกอบด้วยบทความและงานเขียนจากนักเขียนผู้ทรงคุณวุฒิหลากหลายสาขา ถ่ายทอดภาพของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีในมิติที่แตกต่างกัน ได้แก่
1 บนเส้นทาง 150 ปี ชาตกาล เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ผู้สร้างคนให้แผ่นดิน โดย สนั่นชาติ เทพหัสดิน ณ อยุธยา
2 มอง ‘ครูเทพ’ ผ่านหนังสือทรงคุณค่า 3 เล่ม จิตวิญญาณแห่ง ‘ปราชญ์’ ผู้บุกเบิกการศึกษา และ ‘บรมครู’ ผู้เชี่ยวชาญวรรณศิลป์” โดย อภินันท์ บุญเรืองพะเนา เรียบเรียงจากบทสัมภาษณ์ อาจารย์มกุฏ อรฤดี ศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์ ปี พ.ศ. 2555
3 บนเส้นเวลา 4 รัชกาล ชีวิตเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีท่ามกลางยุคจักรวรรดินิยม สงคราม และการปฏิรูปสยาม (ค.ศ. 1877–1943) โดย ดร.วิทย์ สิทธิเวคิน
4 บทกวี จากสันติสู่สันติ 150 ปี ครูเทพ โดย อาจารย์ชมัยภร บางคมบาง ศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์ ประจำปี พ.ศ. 2557
5 กีฬา กีฬา เป็นยาวิเศษ ทรงคุณค่าข้ามเวลา โดย ดร.กรวิช เทพหัสดิน ณ อยุธยา
6 เมื่อสยามแปรผัน ครูเทพในประวัติศาสตร์การเมืองสู่ศตวรรษใหม่ โดย จุฑา เทพหัสดิน ณ อยุธยา
7 ประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมกับการสื่อสารสู่สังคม โดย ดร.รสิตา สินเอกเอี่ยม และ ดร.สุวิทย์ เลิศวิมลศักดิ์
8 บ้านแห่งปัญญา ต้นธารครูเทพและกำเนิดสตรีจุลนาค โดย กมลาสวาท ยามะรัต
9 แสงหนึ่งในกาลโรคระบาด ครูเทพ...ผู้จุดประกายวิทยาในยุคมืดโรคระบาดครองเมือง โดย ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.นทีทิพย์ กฤษณามระ
10 เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี บิดาแห่งพลศึกษาและรากฐานกีฬาไทย โดย ดร.อนุชิต กุลวานิช
11 ถึงคราวสุขสิมาพรากหากเผอิญ ครูเทพกับคนจีนในสยาม จากบทละครสู่งานวิจารณ์สังคม โดย พลพัธน์ ภูรีสถิต
12 คิดถึง จันทร์กระจ่างฟ้า บทเพลงแห่งครูเทพในห้วงกาลศตวรรษ โดย ดร.กรวิช เทพหัสดิน ณ อยุธยา
13 โคลงกลอนของครูเทพ เพศสภาวะและบทบาทของหญิงและชายในสังคมไทยสมัยใหม่ โดย พิรฎา อุตตโมทย์
14 ละครเวที วัฒนธรรมความบันเทิง และเครื่องมือสารพัดประโยชน์ โดย อาจารย์นิกร แซ่ตั้ง
ฉบับปกอ่อน ราคา 599 บาท ฉบับปกแข็ง ราคา 1,299 บาท ดูรายละเอียดได้ที่ https://dharmasaktimontri.or.th/
Cr. Kanok Shokjaratkul
บอร์ดเกม 2464
ภายในงาน นอกจากแนะนำหนังสือแล้ว ยังมี บอร์ดเกม ที่ทำขึ้นเพื่อรำลึกผลงานของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี อีกด้วย โดย จุฑา เทพหัสดิน ณ อยุธยา เล่าว่า
"2464 คือปีพ.ศ.ที่ท่านมีพระราชบัญญัติประถมศึกษา ทำให้เด็กไทยได้เรียนหนังสือกันทั่วประเทศ เป็นเกมส่งเสริมการศึกษาของเยาวชน
เล่นได้ 2-4 คน มาวางแผนชีวิตว่า ในกลุ่มของเรา ในหมู่บ้านของเรา ควรจะต้องไปเรียนหนังสือสูงขนาดไหน เรียนอะไรบ้าง หรือว่าจะไปทำการเกษตร ทำงานก่อสร้าง ทำอะไรบ้างเพื่อเลี้ยงตัวเอง แล้วจะเอาเวลาตรงไหนไปเรียน เรียนสูงหรือว่าเรียนแค่ไหนดี แล้วจะเรียนสาขาไหนดี
แล้วก็จะมีผลตอบแทนกลับมาให้แต่ละคนวางแผนชีวิต อยากให้ผู้เล่นได้ผ่านประสบการณ์ว่าการศึกษามันมีประโยชน์ เราเรียนหนังสือแล้วได้ผลตอบแทนกลับมาทั้งตัวเอง แล้วก็ชุมชน ครอบครัว
ราคา 600 บาท ซื้อได้ที่ Facebook ชื่อว่า 2464 (ซื้อในนามโรงเรียน 2 กล่อง แถมให้อีก 2 กล่อง)
Cr. Kanok Shokjaratkul
Cr. Kanok Shokjaratkul
Cr. Kanok Shokjaratkul
Cr. Kanok Shokjaratkul
Cr. Kanok Shokjaratkul
Cr. Kanok Shokjaratkul
Cr. Kanok Shokjaratkul
Cr. Kanok Shokjaratkul