จัดกันเสร็จสิ้นลงไปแล้ว สำหรับเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติเมืองเบอร์ลิน ครั้งที่ 76 ประจำปี 2026 ระหว่างวันที่ 12-22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569 ที่เพิ่งผ่านพ้นไป โดยนอกเหนือจากการประกวดชิงรางวัลใหญ่อย่าง ‘หมีทองคำ’ โดยธรรมเนียมทุกปีก็จะมีการมอบรางวัลพิเศษสำหรับหนัง Queer ยอดเยี่ยมที่ร่วมฉายในสายต่าง ๆ ด้วย นั่นก็คือรางวัลหมีน้อย TEDDY Award ซึ่งครั้งนี้ก็จัดกันเป็นครั้งที่ 40 พอดิบพอดี
สำหรับรางวัลที่มอบให้กับภาพยนตร์ขนาดยาวก็จะแบ่งแยกคร่าว ๆ ออกเป็น 2 ประเภท คือ Best Feature Film สำหรับหนังเล่าเรื่อง และ Best Documentary/Essay Film สำหรับหนังสารคดีหรือความเรียง โดยในปีนี้ เรื่องที่คว้ารางวัล Best Feature Film ได้แก่ Iván & Hadoum ของผู้กำกับ Ian de la Rosa จากประเทศสเปน ซึ่งฉายในสาย Panorama
หนังเรื่อง Iván & Hadoum เป็นงานแนวรักโรแมนติกของคนชนชั้นแรงงาน Iván เป็นลูกหลานของครอบครัวที่มีหุ้นส่วนอยู่กับโรงงานกรีนเฮ้าส์ แต่ฐานะในครอบครัวเขาก็ยังอยู่ในระดับหาเช้ากินค่ำ เส้นสายทำให้ Iván ได้เลื่อนตำแหน่งเป็นหัวหน้าสายการผลิต มีชีวิตด้านการงานที่มั่งคั่งและมั่นคงขึ้นกว่าเดิม แต่หัวใจของ Iván ก็ต้องเริ่มหวั่นไหว เมื่อ Hadoum หญิงสาวชาวสเปนเชื้อสายโมร็อกโก ได้โผล่เข้ามาทำงาน ณ โรงงานแห่งนี้ แต่ Iván ก็ยังมิกล้าเข้าหา Hadoum โดยทันที เพราะเขามีความไม่มั่นใจอยู่ภายในว่า Hadoum จะยอมรับสถานะการเป็น transman ของเขาได้หรือไม่ ซึ่ง Hadoum ก็ได้พิสูจน์ว่าเธอรัก Hadoum ด้วยหัวใจ หาใช่ด้วยอวัยวะตรงหว่างขา สุดท้ายทั้งคู่จึงสามารถออก date คบหา และเสพสมกามารมณ์ด้วยกันได้ แม้ว่าฝ่าย Iván จะยังคงมีระดู และเป็นผู้ชาย transman ที่ยังไม่มีแผนจะผ่าตัดแปลงเพศ
ความพิเศษของคู่รัก Iván และ Hadoum ในหนัง คือพลังแห่งความเข้าอกเข้าใจ ยอมรับในตัวตนที่แท้จริงของอีกฝ่ายโดยไม่จำเป็นต้องมีข้อแม้ใด ๆ มาปิดกั้น เรียกได้ว่าเป็นคู่ชีวิต ‘ในฝัน’ ที่ต่างฝ่ายต่างห่วงใยกัน กระทั่งถึงวันที่โรงงานเกิดความระส่ำระสาย ทำให้ Hadoum ต้องรวบรวมสหายแรงงานก่อการประท้วงการตัดสินใจของผู้บริหาร ฝ่าย Iván จึงเหมือนถูกดึงไปดึงมาระหว่างสองด้าน ฝั่งหนึ่งคือหน้าที่การงาน หากอีกฝั่งคือคนที่เขารอคอยมานาน และไม่อาจปล่อยให้สถานการณ์พรากเธอไปจากอกของเขาได้เลย!
มาที่สาขา Best Documentary/Essay Film ซึ่งรางวัลในปีนี้ตกเป็นของสารคดีชีวประวัติการทำงานของผู้กำกับเลสเบี้ยนชาวอเมริกันชื่อดังอย่าง Barbara Hammer ชื่อ Barbara Forever จากสาย Forum Special ของผู้กำกับหญิง Brydie O’Connor จากสหรัฐอเมริกา
Barbara Forever เป็นงานที่นำเสนอเรื่องราวชีวิตการทำงานของ Barbara Hammer ตลอดระยะเวลา 50 ปี นับตั้งแต่เธอได้ come out และทำหนังสั้นเมื่อปี ค.ศ. 1969 กระทั่งเสียชีวิตลงเมื่อปี ค.ศ. 2019 เริ่มเขย่าวงการตั้งแต่การทำหนังสั้นเชิงทดลองที่สะท้อนมุมมองแบบ queer gaze นำเสนอร่างกายอันเปลือยเปล่าของสตรีเพศจากสายตาของเลสเบี้ยนในเรื่อง Dyketactics (1974) มาจนถึงการรวบรวมคลิปสัมภาษณ์และ footage จากสารคดีเรื่องต่าง ๆ ว่ากลุ่มคนหลากหลายทางเพศ ถูกสังคมกดทับและขับไล่ให้กลายเป็นชนชายขอบกันอย่างไรในยุคคริสต์ศตวรรษที่ 20 ในหนังขนาดยาวเรื่องดัง Nitrate Kisses (1992) สลับกับชีวิตส่วนตัวตั้งแต่ตอนที่เธอเคยแต่งงานกับสามีที่เป็นผู้ชายก่อนจะประกาศว่าตัวเองเป็นเลสเบี้ยนในยุคที่สังคมเริ่มยอมรับมากขึ้น
โดยต่อมาเธอได้ใช้ชีวิตกับ Florrie Burke คนรักหญิงซึ่งอยู่ดูแลกันจน Barbara Hammer เสียชีวิตด้วยโรคร้าย หลังจากที่ร่างกายเธอเริ่มพัง และต้องมานั่งส่องฟิล์ม X-ray กับคุณหมอ สารคดีเรื่อง Barbara Forever จึงรวบรวมมาให้ดูแทบจะทุก ๆ มิติเลยว่า Barbara Hammer เป็นศิลปินที่มีอุดมการณ์และแนวทางในการทำงานอย่างไร ไม่เว้นแม้แต่ตอนได้เป็นครูบาอาจารย์ และการต่อสู้กับโรคภัย เรียกได้ว่าเป็นงานที่สมบูรณ์ที่สุดในการบันทึกภาพชีวิตทั้งหมดของผู้กำกับหญิงอย่าง Barbara Hammer
นอกจากหนังที่ได้รับรางวัลใหญ่สองเรื่องนี้แล้ว คณะกรรมการรางวัล Teddy Award ประจำปี 2026 ยังขอมอบรางวัลพิเศษ Teddy Jury Award 2026 ให้กับหนังเยอรมันในสาย Perspectives เรื่อง Trial of Hein ของผู้กำกับ Kai Stänicke ไปอีกหนึ่งรางวัล ซึ่งแม้ว่ามันจะเป็น surprise ที่น่ายินดี ทว่ามันก็มีประเด็นเห็นต่างที่ชวนให้ถกเถียงได้ว่าเป็นเรื่องที่เหมาะสมแล้วหรือไม่ เนื่องจากความ queer ในหนังเรื่องนี้ ถือเป็น ‘ความลับ’ ที่ตัวละครเก็บงำเอาไว้โดยไม่ยอมให้มีใครระแคะระคาย การได้รับรางวัล Teddy จึงเหมือนเป็นการแอบ spoil เนื้อหาสำคัญของหนังสำหรับคนที่ยังไม่ได้ดูกันแบบกลาย ๆ แต่ถ้ารางวัลจะช่วยขยายวงให้มีคนสนใจอยากพิสูจน์ด้วยตัวเองมากกว่าเดิม การได้เจิมรางวัล Teddy ก็อาจถือเป็นอะไรที่คุ้มค่าอยู่
Trial of Hein เล่าเรื่องราวของชายหนุ่มมาดสุขุมนาม Hein ผู้ห่างหายไปจากหมู่บ้านบนเกาะห่างไกลในทะเลเป็นเวลานานถึง 14 ปี การกลับมาครั้งนี้ ทำให้ไม่มีใครบนเกาะจำเขาได้ ต่อให้ Hein จะไม่ลืมหน้าใครไปเลยแม้สักคน จนกระทั่งผู้นำหมู่บ้านต้องตั้งศาลเตี้ยไกล่เกลี่ยความทรงจำว่าชายแปลกหน้าที่บุ่มบ่ามเข้ามาคือ Hein ตัวจริงหรือไม่ ก่อนที่หนังจะเฉลยว่า Hein กลับมาที่นี่อีกทำไม ที่ที่เหมือนจะไม่มีอะไรหลงเหลือให้เขาได้ลำเลิกคำสัญญา จากดินแดนที่เขาหันหลังจากลามาเป็นเวลาเกินทศวรรษ
หนังมีความจัดจ้านด้านการกำกับด้วยการจัดฉากบ้านเรือนต่าง ๆ ให้ไม่มีผนังด้านข้าง สร้างขึ้นมาง่าย ๆ แบบละครเวที ราวจะบอกว่าพวกเขาต่างไม่มีความลับความเป็นส่วนตัวใด ๆ ที่จะซ่อนไว้จากสายตาของกันและกัน มันจึงมีทั้งความสมจริงและภาพจินตนาการในแบบกึ่งจริงกึ่งฝัน สร้างบรรยากาศอันน่าอัศจรรย์จนชนะใจคณะกรรมการรางวัล Teddy ไปได้ในที่สุด!
ในส่วนของหนังสายประกวดหลัก นอกเหนือจากเรื่อง Rose ของผู้กำกับ Markus Schleinzer ซึ่งส่งให้นักแสดงหญิง Sandra Hüller คว้ารางวัลการแสดงในบทนำ หรือ Best Leading Performance จากการแสดงเป็นชายข้ามเพศในเครื่องแบบทหารที่หวนกลับมาทวงพื้นที่ทำกินจากวันวานก่อนเดินทางไปเข้าร่วมสงครามกันมาแล้ว ก็ยังมีหนังเกี่ยวกับตัวละคร LGBTQ+ ที่นัดกันมาขอร่วมชิงรางวัล Teddy Award นี้อีกด้วยถึง 4 ชื่อ และเรื่องที่ถือว่า ‘ตรงโจทย์’ ที่สุดก็คือ In a Whisper ของผู้กำกับหญิง Leyla Bouzid จากตูนิเซีย
แต่ทันทีที่ Lilia และ Alice เดินทางกลับมา การไต่สวนเพื่อค้นหาความจริงว่าคุณลุงของเธอเสียชีวิตลงด้วยเหตุใด ทำให้ Lilia ก็อาจมิได้เป็นคนคนเดียวในเรือนนี้ที่เป็นผู้มีรสนิยมทางเพศหลากหลาย พฤติกรรมที่ยังคงต้องเหยียบต้องซ่อนเอาไว้ ในสังคมที่ไม่อาจยอมรับได้ต่อความสัมพันธ์ฉันสามีภรรยาที่ไม่ได้มาจากคู่ชายหญิง!
เรื่องจริงที่ In a Whisper นำเสนอไว้ว่า สังคมตูนีเซีย ณ เวลาปัจจุบันมันยังคร่ำครึโบราณและดักดานกันขนาดไหน จึงมิได้เป็นเพียงจินตนาการหรืองานมโนของผู้กำกับ Leyla Bouzid ผู้นำ ‘บางส่วน’ จากชีวิตจริง ๆ มาตีแผ่ให้เราเห็น แม้ว่าในหลาย ๆ พื้นที่ ทัศนคติเช่นนี้อาจหาได้มีประเด็นหรือเป็นปัญหาใด ๆ อีกต่อไป ทว่าในบางประเทศในบางท้องที่ เราก็ยังคงมี ‘อคติ’ แห่งความไม่เข้าใจ จนต้องทำให้มัน ‘ไม่มีอยู่’ เหมือนไม่เคยมีใครอยากจะเข้าไปรับรู้
ส่วนในเรื่อง Dust ของผู้กำกับหญิง Anke Blondé จากเบลเยียม ก็เตรียมตัวย้อนเวลากลับไปยังปี ค.ศ. 1999 ห้วงคราวแห่งการเปลี่ยนผ่านระหว่างการเชื่อมสัญญาณครึ่ง analogue ครึ่ง digital เมื่อบุรุษ guru นักธุรกิจด้าน technology สุดมั่นสองนายคือ Luc และ Geert ต้องรวมหัวประชุมกันเป็นครั้งสุดท้าย เพราะบริษัทบังหน้าไม่ได้ทำธุรกิจค้าขายเพื่อให้ได้กำไร กำลังถูกตำรวจฝ่ายทะลวงทำลายมิจฉาชีพบีบบังคับด้วยการไต่สวนเปิดโปง พอวางแผนซุกซ่อน game โกงกันเสร็จ ทั้ง Luc และ Geert ก็ต้องระเห็จหนีกันไปคนละทิศทาง ข้าง Luc ก็หอบเงินล้านกลับไปหาภรรยา ซึ่งหาได้ตื่นเต้นไปกับความลับของ Luc ของแต่อย่างใด เพราะเหมือนรู้ไส้รู้พุงสามีมาอย่างดี ส่วน Geert ก็หนีกลับคฤหาสน์ กลับไปพบคู่รักคู่สวาทคือคนขับรถหนุ่มหล่อเอ๊าะ เต๊าะแต๊ะเล้าโลมโฉมงามให้หายเครียด ก่อนที่หายนะจะเริ่มเบียดตัวเข้ามาหาพวกเขาถึงครัวเรือน!
แม้เรื่องราวคืนวันสุดท้ายของเพื่อนนักธุรกิจจอมหัวหมอทั้งสองจะชวนให้ร้องไห้ได้ขนาดไหน แต่ก็น่าเสียดายที่ผู้กำกับหญิง Anke Blondé และนักแสดงนำ Jan Hammenecker กับ Arieh Worthalter ยังไม่สามารถสร้างเสน่ห์ให้ตัวละครหลักจนเรารู้สึกรักและเอาใจช่วยได้ ความวายป่วงในหนังจึงอาจยังเป็นเรื่องห่างไกล จนคนดูหลาย ๆ คนอาจจะไม่สามารถร่วม in ได้เต็มที่นัก
แต่หนังสายประกวดหลักจาก At the Sea ก็อาจจะมีสิทธิ์ลุ้นรางวัล Teddy Award ได้ยากสักนิด เพราะงานของผู้กำกับ Kornél Mundruczó จากฮังการีที่หันไปทำหนังอเมริกันเรื่องนี้ มีนักแสดงหญิง Amy Adams มารับบทเป็น Laura นักเต้นสาวขี้ยาที่เคยประสบอุบัติเหตุขณะขับรถพาบุตรชายตัวน้อยออกไปข้างนอก ความชอกช้ำฝังใจทำให้เธอต้องเข้าไปเยียวยาในสถานบำบัด และพยายามจัดระเบียบชีวิตเสียใหม่ เพื่อให้เธอสามารถกลับมาเป็นเมียและแม่ และนักเต้นที่ยังไม่แก่เกินเวทีอีกครั้ง ซึ่งหนังก็มีตัวละคร LGBTQ+ ปรากฏชัดอยู่เพียงรายเดียวคือ Peter เพื่อน gay ออกสาวของเธอ ซึ่งจะมาคอยเสนอทางออกของชีวิตให้มิตรรักอย่าง Laura อยู่เสมอ ๆ
ปิดท้ายด้วยหนังสายประกวดอีกชื่อ ซึ่งน่าจะสร้างกระแสฮือฮาถ้าหนังคว้ารางวัล Teddy Award ไป เพราะเนื้อหาของมันมุ่งเน้นความวิปริตจัญไรโดยเฉพาะในพฤติกรรมทางเพศของตัวละครรสนิยมหลากหลาย ซึ่งอยู่ภายใต้ชายคาเดียวกันในเรื่อง Rosebush Pruning ของผู้กำกับบราซิล Karim Aïnouz ที่ชอบหันมาทำหนังในยุโรปเสียมากกว่า
Rosebush Pruning เป็นหนังแนวตลกโปกฮาที่ว่าด้วยเรื่องราวของครอบครัวจอมเพี้ยนบ้า เมื่อฝ่ายมารดา (Pamela Anderson) ผู้โชคร้ายได้กลายเป็นอาหารของฝูงสุนัขป่า สมาชิกที่เหลือไม่ว่าจะเป็นบิดาสายตาบอดพิการ (Tracy Letts) บุตรหลานที่ประกอบด้วย Jack (Jamie Bell), Ed (Callum Turner), Anna (Riley Keough) และ Robert (Lukas Gage) จึงเกิดอาการเตลิดเปิดเปิงไม่สามารถหาเป้าหมายใด ๆ ในชีวิตได้ โดยน่าจะมี Jack พี่ชายคนโตที่แลดู ‘ปกติ’ มากกว่าใคร ๆ จนกระทั่งเขาขอให้แฟนสาวอย่าง Martha (Elle Fanning) เข้ามาร่วมชายคาในบ้านหลังนี้ด้วย อาการป่วยไข้ไม่เข้าสังคม หรือก้มหน้าก้มตามองหาความสำเร็จในชีวิตของพวกเขา จะถูกเล่าไปพร้อม ๆ กับภาวะเลื่อนไหลในทางเพศสภาพ จนไม่ทราบอีกต่อไปว่าใครรสนิยมเป็นอย่างไร
อย่างเดียวที่บอกได้คือพฤติกรรม incest หรือการรักใคร่ระหว่างคนในสายเลือดเดียวกันมันช่างเป็นสิ่งปกติธรรมดาที่ครอบครัวนี้ไม่เห็นว่ามันจะน่าบัดสีบัดเถลิงที่ตรงไหน ฉากชวน shocked อย่างการสำเร็จความใคร่ให้พ่อจากการหล่อลื่นด้วยยาสีฟัน จึงถูกนำเสนอเหมือนเป็นกิจวัตรประจำวันที่ไม่เห็นว่ามันจะน่าตื่นเต้นตกใจ
ถึงบอกเลยว่าถ้าหนังได้รางวัล Teddy Award ขึ้นมา กรรมการก็คงต้องออกมาอธิบายกันหลายชั่วโมงเลยว่า หนังบ้า ๆ บอ ๆ เรื่องนี้มันมีคุณค่าต่อความเข้าใจในวิถีชีวิตแบบ Queer ที่ตรงไหนกันแน่นะ ถึงขั้นชนะรางวัลอันทรงเกียรติแห่งวงการนี้ไปได้?