เกษตรกร ‘ฮีโร่’ เผยวิธีปลูก ‘มันฝรั่ง’ ให้ยั่งยืน ทั้งรายได้และสิ่งแวดล้อม

เปิดเรื่องราวของเกษตรกรผู้ปลูก มันฝรั่ง คู่กับ PepsiCo ฮีโร่ ของอุตสาหกรรมอาหารไทย ด้วยการลงพื้นที่ไปสัมผัสกับแปลงปลูกมันฝรั่งคุณภาพ ที่อ.เชียงคำ จ.พะเยา

การเชื่อมโยงภาคการเกษตรกับภาคการผลิตและการตลาดอย่างเป็นระบบ จากผืนดินในท้องถิ่นสู่กระบวนการแปรรูปที่ได้มาตรฐานระดับสากล

ทุกขั้นตอน เต็มไปด้วยความทุ่มเท ความรับผิดชอบ ความภาคภูมิใจในอาชีพของเกษตรกรไทย นำมาซึ่งการเป็น ฮีโร่ คนสำคัญของอุตสาหกรรมอาหารโลก

กว่าจะสำเร็จ ใช้เวลามากกว่า 30 ปี

"การลงพื้นที่ในวันนี้ เราต้องการให้ทุกท่านได้มาสัมผัสกับ เส้นทางของผลิตภัณฑ์ อย่างลึกซึ้งยิ่งขึ้น โดยมาที่จังหวัดพะเยาเพื่อพบกับเกษตรกรที่ทำงานเคียงบ่าเคียงไหล่กับเรามานาน

เราอยากให้เห็นถึง ต้นน้ำ และความท้าทายในการเพาะปลูกกว่าจะมาเป็นผลิตภัณฑ์แต่ละชิ้น  เพราะการปลูก มันฝรั่ง ในไทยไม่ใช่เรื่องง่าย PepsiCo ใช้เวลานานถึง 30 ปี จึงจะประสบความสำเร็จ

โดย 10 ปีแรก ล้มลุกคลุกคลานมาก เพราะเรานำทฤษฎีต่างประเทศมาใช้ตรง ๆ ไม่ได้  10 ปีต่อมา คือการเรียนรู้และปรับตัวให้เข้ากับสภาพอากาศเมืองร้อน และ 10 ปีล่าสุด ธุรกิจเริ่มอยู่ตัวขยายผลผลิตได้ในระดับที่น่าพอใจ

ความสำเร็จนี้เกิดจากความพยายามของเกษตรกร  เพราะ มันฝรั่ง เป็นพืชที่ต้องประคบประหงมอย่างมาก ทั้งเรื่องน้ำ โรค และแมลง ไม่เหมือนพืชอื่นที่ฝากเทวดาเลี้ยงได้"

Cr. Kanok Shokjaratkul

สุริวัสสา สัตตะรุจาวงษ์ ผู้อำนวยการฝ่ายองค์กรสัมพันธ์และรัฐกิจ ประจำประเทศไทย และอินโดไชน่า บริษัท เป๊ปซี่-โคล่า (ไทย) เทรดดิ้ง จำกัด หรือ PepsiCo ประเทศไทย ผู้ผลิต เลย์ มันฝรั่งทอดกรอบ  พูดถึงที่มาของงานวันนี้ 

"PepsiCo เป็นบริษัทอเมริกันที่มีรายได้ทั่วโลกกว่า 94,000 ล้านเหรียญสหรัฐ ดำเนินธุรกิจกว่า 200 ประเทศ ปัจจุบันธุรกิจอาหาร (Food) มีขนาดใหญ่กว่าธุรกิจเครื่องดื่มแล้ว

ในไทยเรามีแบรนด์ไอคอนิกมากมาย เช่น เลย์, ตะวัน, ซันไบทส์, ชีโตส รวมถึงเครื่องดื่ม เป๊ปซี่, 7-Up และผลิตภัณฑ์ใหม่ เช่น หมึกกี่โมง (Konjac Snack) ที่กำลังได้รับความนิยม

มี เฟรนช์ฟรายส์แบบถ้วย มี ผลิตภัณฑ์ถั่วและธัญพืชเพื่อสุขภาพ ที่ออกแบบบรรจุภัณฑ์แยกเป็น 2 ช่องเพื่อรักษาความสดใหม่และความกรอบ

Cr. Kanok Shokjaratkul

บริษัทให้ความสำคัญในเรื่องของ PepsiCo Positive (pep+) ที่ต้องการสร้างผลกระทบเชิงบวก (Positive Impact) ในทุกจุดที่ธุรกิจดำเนินไป โดยแบ่งเป็น 3 เสาหลักคือ

• Positive Agriculture: ส่งเสริมเกษตรกรรมยั่งยืน
• Positive Value Chain: ดูแลระบบห่วงโซ่คุณค่า เช่น การใช้โซล่าเซลล์เต็มพื้นที่โรงงานลำพูน หรือการนำความร้อนจากการทอดมาผลิตไฟฟ้าใช้ในออฟฟิศ
• Positive Choices: เพิ่มทางเลือกเพื่อสุขภาพ เช่น การลดโซเดียมในเลย์ลงกว่า 90% ตามเกณฑ์องค์การอนามัยโลก โดยยังคงความอร่อยไว้ด้วยเทคโนโลยีเฉพาะ

ในส่วนของเกษตรกรรมยั่งยืนในไทย มันฝรั่งที่เราใช้ทั้งหมดเป็น Sustainable Source 100% เราสอนให้เกษตรกรเลิกเผาไร่เพื่อลดปัญหา PM 2.5 และหันมาใช้วิธี ไถกลบ เพื่อใช้เป็นสารอาหารในดินแทน และมีระบบประกันราคาช่วยสร้างความมั่นคงทางรายได้ให้เกษตรกรอีกด้วย

หัวพันธุ์ มันฝรั่ง ที่เราใช้เป็น Generation ที่ 4 มีที่มาจากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ (G0)

สาเหตุที่ต้องควบคุมหัวพันธุ์อย่างเข้มงวดและมีการนำเข้าจากต่างประเทศบางส่วน เพราะเราต้องการ สายพันธุ์ที่บริสุทธิ์ เพื่อป้องกันโรคแฝงที่อาจระบาดในดิน ซึ่งหากเกิดขึ้นจะทำให้ดินแปลงนั้นเพาะปลูกไม่ได้ไปอีกหลายปี

Cr. Kanok Shokjaratkul

ความร่วมมือระหว่าง เกษตรกรไทย กับ PepsiCo ในฐานะผู้นำระดับโลกด้านอาหารและเครื่องดื่มถือเป็นกุญแจสำคัญในการขับเคลื่อนให้องค์ความรู้ทางนวัตกรรม และเทคโนโลยีสมัยใหม่

ผสานเข้ากับภูมิปัญญาดั้งเดิมด้านการเกษตร เกิดเป็นแนวทาง เกษตรกรรมเชิงฟื้นฟู ที่สร้างผลลัพธ์เชิงบวกให้กับผู้คน ชุมชน และสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืนในอนาคต

ปัจจุบันการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกำลังกดดันระบบอาหารของโลกอย่างที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน เกษตรกรคือกลุ่มแรกที่ได้รับผลกระทบเหล่านี้ในทุกๆ วัน

PepsiCo จึงยกให้เกษตรกรเป็นเหมือน ฮีโร่ คนสำคัญของอุตสาหกรรมอาหาร เป็นฟันเฟืองสำคัญของห่วงโซ่อาหารที่จะต้องขับเคลื่อนระบบให้เติบโตและยั่งยืน

Cr. Kanok Shokjaratkul

โดยมีหัวใจหลักสำคัญของบริษัท คือ ทีมเกษตร (Agro) ที่ทำงานใกล้ชิดกับเกษตรกร ถ่ายทอดองค์ความรู้ รวมถึงการใช้เทคโนโลยีทางการเกษตรให้แก่เกษตรกร

เราคาดหวังว่าจะขยายแนวทางเกษตรกรรมเชิงฟื้นฟู ฟื้นฟูระบบนิเวศ และอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติให้ครอบคลุมพื้นที่ 10 ล้านเอเคอร์ทั่วโลกภายในปี พ.ศ.2573

สำหรับมันฝรั่งที่ปลูกในประเทศไทย  9 จังหวัด มาจากการเกษตรในประเทศ 60% เครือข่ายเกษตรกรกว่า 4,830 ครัวเรือนใน 9 จังหวัด ได้แก่ เชียงใหม่ เชียงราย ลำปาง ลำพูน พะเยา ตาก เพชรบูรณ์ สกลนคร นครพนม

ผลิตมันฝรั่งรวมกันประมาณ 100,000 ตัน ต่อปี ส่วนอีก 40% เป็นมันฝรั่งจากต่างประเทศ ทั้งเอเชียและยุโรป"

Cr. Kanok Shokjaratkul

มันฝรั่งไทย ความยั่งยืนและรายได้ของเกษตรกรยุคใหม่

"PepsiCo เริ่มงานกับภาคเกษตรมาตั้งแต่ปี 2538 ซึ่งผ่านไปกว่า 30 ปีแล้ว เราดูแลทั้งซัพพลายเชน ตั้งแต่การคัดเลือกหัวพันธุ์มันฝรั่ง การส่งเสริมการปลูก ไปจนถึงการรับซื้อเข้าห้องเย็นและส่งมอบให้โรงงาน

จากเดิมที่มีวอลลุ่มเพียง 2,000 ตัน ปัจจุบันเราขยับมาเกือบ 100,000 ตัน ดูแลเกษตรกรกว่า 4,800 ราย ใน 9 จังหวัด เช่น เชียงใหม่ เชียงราย พะเยา และจังหวัดในภาคอีสาน"

สุดาทิพย์ อินเสาร ผู้จัดการฝ่ายส่งเสริมการเกษตร ผู้นำชมในพื้นที่แปลงปลูกมันฝรั่ง เล่าให้ฟัง

"จากสภาพอากาศโลกที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว ทำให้เราต้องพยายามหาสายพันธุ์ที่เหมาะกับเขตร้อนและทนโรคมาส่งเสริม

อย่างพันธุ์ Atlantic ที่นิยมกันทั่วโลกเริ่มให้ผลผลิตลดลง เราจึงหันมาใช้สายพันธุ์เฉพาะของเราเองที่มีดอกสีม่วง ซึ่งทนทานกว่าและเก็บรักษาได้นานกว่า

Cr. Kanok Shokjaratkul

เราใช้วิธีการการขุดสุ่มเพื่อประเมินผลผลิตต่อไร่ก่อนเก็บเกี่ยว และมีการตรวจสอบ ค่าแป้ง และ ค่าน้ำตาล เพื่อให้ได้คุณภาพตามมาตรฐานก่อนส่งเข้าโรงงาน

ช่วงปี 2564-2565 ราคาปุ๋ยพุ่งสูงขึ้นกว่าเท่าตัว จากกระสอบละ 800 บาท เป็น 1,800 - 2,900 บาท เนื่องจากปัญหารัสเซีย-ยูเครน และปัญหาค่าแรงขั้นต่ำที่ปรับสูงขึ้น บริษัทจึงต้องช่วยเพิ่มราคารับซื้อให้สอดคล้องกับต้นทุน

และมุ่งเน้นการถ่ายทอดความรู้เพื่อเพิ่มผลผลิตต่อไร่ จากเดิมเฉลี่ย 2.8 ตันต่อไร่ ขึ้นมาเป็น 3.4 ตันต่อไร่ เพื่อให้เกษตรกรอยู่รอดได้

ในอนาคต เราตั้งเป้าขยายพื้นที่ปลูกปีละประมาณ 10-15% ตอนนี้ทำอยู่ใน 9 จังหวัด และกำลังมองหาพื้นที่ใหม่ที่มีศักยภาพ เช่น ในจังหวัดพะเยาและน่าน

Cr. Kanok Shokjaratkul

เรามีการทำ MOU กับกระทรวงเกษตรฯ เพื่อส่งเสริมให้เกษตรกรปลูกมันฝรั่งทดแทนการทำนาปรัง เพราะมันฝรั่งใช้น้ำน้อยกว่าและสร้างรายได้ดีกว่า

ปัจจุบันเราใช้ผลผลิตในประเทศประมาณ 60% ของความต้องการทั้งหมด และพยายามจะเพิ่มสัดส่วนนี้ให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้

ในด้านเทคโนโลยี เรามีโดรนสำรวจ ตรวจเช็กโรคและแมลงในแปลงเกษตรกรอย่างแม่นยำด้วย

Cr. Kanok Shokjaratkul

ในส่วนของการเก็บรักษา มันฝรั่ง เป็นพืชที่ยังมีชีวิตและต้องหายใจ ต้องใช้เทคโนโลยีห้องเย็นที่เหมาะสม และไม่สามารถเก็บในห้องแช่แข็งทั่วไปได้

ปัจจุบันเรามีสายพันธุ์ที่เก็บรักษาได้นานถึง 5-6 เดือน ทำให้เรามีวัตถุดิบป้อนโรงงานได้จนถึงช่วงเดือนสิงหาคมหรือกันยายนของทุกปี

ซึ่งตลอดกระบวนการตั้งแต่เริ่มปลูก การดูแลเรื่องโรคและแมลง ไปจนถึงการเก็บเกี่ยว เราจะมีเจ้าหน้าที่เกษตรมาคอยดูแลและให้ความรู้กับเกษตรกรอย่างใกล้ชิด"

Cr. Kanok Shokjaratkul

ปลูกมันฝรั่งยังไง ให้ยั่งยืน ?

"ผมเรียนจบวิศวะคอมพิวเตอร์ เคยทำงานที่ IBM และเปิดบริษัทส่วนตัวที่กรุงเทพฯ มา 30 ปี จนเริ่มเบื่อ ก็เลยย้ายมาอยู่บ้านภรรยาที่พะเยาได้ 25 ปีแล้ว

ที่นี่มีน้ำตลอดปี แรก ๆ ปลูกข้าวและข้าวโพด แต่ปัญหาคือต้องลงทุนเองทั้งหมด

จน PepsiCo เข้ามาเสนอโครงการมันฝรั่งที่บริษัทลงทุนค่าพันธุ์ให้ก่อน และทำพันธสัญญาประกันราคา ทำให้เราไม่ต้องรับความเสี่ยงเรื่องราคาผันผวนเหมือนพืชอื่น"

Cr. Kanok Shokjaratkul

ภูรินท์ โชติมา เกษตรกรที่ปลูกมันฝรั่ง เล่าถึงการตัดสินใจปลูกมันฝรั่งให้ฟัง

"มันฝรั่งใช้เวลาปลูกสั้นมาก แค่ 3 เดือนก็เก็บเกี่ยวได้ ต้นทุนเฉลี่ยต่อไร่อยู่ที่ 15,000 บาท อย่างปีที่แล้วผมทำ 5 ไร่ ลงทุนไป 80,000 บาท แต่ขายได้ประมาณ 260,000 บาท ภายใน 3 เดือน

เฉลี่ยแล้วมีรายได้เดือนละ 7-8 หมื่นบาท ซึ่งถือว่าดีมากเมื่อเทียบกับการปลูกข้าวโพดที่ราคาไม่แน่นอน"

เกษตรกรยุคใหม่ ถ้าอยากให้ผลผลิตดี ต้องใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมใหม่ ๆ มาช่วย 

"สมัยก่อนเราใช้คนเป็นหลัก เดินไปเป็นแถว ค่อย ๆ เคาะ ใช้จอบใช้แรงเยอะมาก เพราะรากมันมีดินประกบติดอยู่เต็มไปหมด ซึ่งคนกับเครื่องจักร ใช้เวลาต่างกันเยอะมาก  

ถ้าพื้นที่ 2 ไร่ ใช้เครื่องจักร ครึ่งวันก็เสร็จแล้ว แต่ถ้าใช้แรงงานคนต้องใช้เวลาถึง 2 วัน แล้วก็ขึ้นอยู่กับ สภาพอากาศ ด้วย ถ้าอากาศร้อนมากคนก็ทำงานไม่ไหว

Cr. Kanok Shokjaratkul

เมื่อก่อนเวลาปลูกต้องนั่งเคาะกันเป็นจังหวะ เพื่อเตรียมแปลงปลูก เหนื่อยและช้ากว่าสมัยนี้มาก

แล้วเวลาหัวมันขยาย ดินจะแตก แสงแดดลอดลงไปสัมผัสกับหัวใต้ดิน ตรงที่โดนแดดมันจะเป็นรอยสีเขียว ทำให้มีรสขม 

เราต้องคอยแต่งดิน กลบดิน ไม่ให้เกิดรอยแตกจนแสงลอดลงไปได้ เมื่อก่อนใช้คน แต่ตอนนี้ใช้เครื่องมือ รถอีมุ่น มาช่วยปิดรอยแตกพวกนี้

ส่วนขั้นตอน การคัดแยกผลผลิต ผมจะมีเครื่องมือพิเศษ ด้วยการลงทุนทำ เครื่องร่อน คัดขนาดมาใช้ มีลักษณะเป็นรู ๆ เท่ากับไซส์ที่เราต้องการ เหมือนกับเครื่องคัดส้ม

ถ้าหัวไหนได้มาตรฐานมันจะอยู่ข้างบน ส่วนหัวเล็กก็ตกกลงไปข้างล่าง วิธีนี้ช่วยประหยัดเวลาและสะดวกกว่ามานั่งเลือกด้วยมือมาก 

แต่มีข้อจำกัดอยู่ที่ถ้าผลผลิตเปียกน้ำ ผิวมันจะถลอกได้ง่าย ทำให้ผลผลิตเสียหาย

Cr. Kanok Shokjaratkul

เครื่องมือต่อไปที่ผมใช้ คือ โดรน พ่นยาและปุ๋ย ซึ่งค่าจ้างโดรนไร่ละ 100 บาท ถูกกว่าจ้างคนพ่นยาที่คิดเป็นถัง แถมยังปลอดภัยต่อเกษตรกรด้วย เพราะไม่ต้องสัมผัสสารเคมีโดยตรง

สำหรับคนที่อยากรู้ว่าต้นไหนมีผลผลิตมากหรือน้อย ให้ดูที่กิ่งและแขนง ถ้ากิ่งยิ่งเยอะ หัวก็ยิ่งเยอะ แต่ถ้ากิ่งน้อย หัวก็น้อย

ระยะเวลาในการปลูกประมาณ 3 เดือน ต้นที่เห็นนี้อายุประมาณ 70 วัน อีก 20 วัน ก็เริ่มเก็บเกี่ยวได้แล้ว"

การปลูกมันฝรั่งช่วยสร้างรายได้ ทำให้เกิดการจ้างงานแรงงานในชุมชน

"ในช่วงเก็บเกี่ยว เราต้องจ้างแรงงานถึง 30 คนต่อวัน ช่วยให้คนในพื้นที่(ที่มีนาหรือไม่มีนา) สามารถมีรายได้จากการมารับจ้างได้ด้วย นี่เป็นวงจรชีวิตที่ช่วยเหลือกันในชุมชน"

ในงานนี้เราได้พบกับเกษตรกรมือใหม่ เพิ่งหัดปลูกมันฝรั่ง สุมิตรา ใจดี เล่าให้ฟังว่า

"เมื่อก่อนเรียนและทำงานที่กรุงเทพฯ แล้วก็ไปเรียนต่อและทำงานที่ต่างประเทศมา 7 ปี ต่อมาเห็นว่าพ่อแม่อายุมากขึ้น เราก็อยากกลับมาดูแลท่าน

ปีนี้เป็นปีแรกที่ลงมือทำเอง ปลูกไว้ประมาณ 3 ไร่ แม้จะเพิ่งเริ่ม  แต่ก็ภูมิใจมาก คาดว่าปีนี้ผลผลิตน่าจะได้เยอะกว่าค่าเฉลี่ยที่พ่อเคยทำ คืออาจจะได้ถึง 4,200 - 4,300 กิโลกรัมต่อไร่"

Cr. Kanok Shokjaratkul

ต้นทางคือเกษตรกรไทย

"มันฝรั่งที่เห็นนี้ คือที่มาของผลิตภัณฑ์ เลย์ ซึ่งกว่าจะออกมาวางจำหน่ายในตลาด มีต้นทางมาจากพี่น้องเกษตรกรตัวจริง

เราทำงานร่วมกับทั้งเกษตรกรที่มีประสบการณ์สูงและเกษตรกรรุ่นใหม่ ซึ่งกลุ่มหลังถือเป็นอนาคตที่สำคัญ ไม่ใช่แค่สำหรับเลย์หรือเป๊ปซี่เท่านั้น แต่เป็นอนาคตของประเทศไทยด้วย

เราให้ความสำคัญกับภาคการเกษตรและเกษตรกรรุ่นใหม่ เพราะว่าเป็นส่วนสำคัญอย่างยิ่งสำหรับประเทศไทย

เรื่องของ ข้าวปลาอาหาร เป็นปัจจัยหลัก ที่ช่วยหล่อเลี้ยงสังคมไทย  ขอฝากทั้งผลิตภัณฑ์และพี่น้องเกษตรกรไว้ด้วยครับ"

อานนท์ สุนทรนนท์ ผู้จัดการฝ่ายเกษตร ประเทศไทย กล่าวส่งท้าย

Cr. Kanok Shokjaratkul

Cr. Kanok Shokjaratkul

Cr. Kanok Shokjaratkul

Cr. Kanok Shokjaratkul