ความต่าง ‘รามายณะ - รามเกียรติ์’ ก่อนดู Ramayana: Rise of a Legend

เตรียมความพร้อมก่อนรับชมภาพยนตร์ Ramayana: Rise of a Legend (รามายณะ: ปฐมบทแห่งตำนาน) ด้วยการทำความเข้าใจถึงความแตกต่างระหว่าง รามายณะ มหากาพย์อินเดียอายุกว่า 2,400 ปี ที่ฤๅษีวาลมีกิประพันธ์เป็นบทร้อยกรองประเภทฉันท์ภาษาสันสกฤต กับ รามเกียรติ์ วรรณคดีไทยที่นำเค้าโครงของรามายณะมาดัดแปลงให้เข้ากับบริบท วัฒนธรรม ความเชื่อของไทย

อย่างไรก็ตาม ถึงแม้จะมีความแตกต่างในรายละเอียดปลีกย่อย ตัวละครบางตัว แต่เค้าโครงเรื่องของรามายณะและรามเกียรติ์นั้นเหมือนกัน คือ เป็นเรื่องเล่าเกี่ยวกับการทำสงครามระหว่างมนุษย์ (ราม) กับพญายักษ์ (ราวัณ หรือ ทศกัณฐ์) เพื่อชิงตัวนางอันเป็นที่รัก (สีดา) ที่ถูกลักพาตัวไปกลับคืนมา โดยได้รับความช่วยเหลือจากกองทัพลิง และกองทัพหมี (ปรากฏเฉพาะในรามายณะ)

ไม่มี ‘ทศกัณฐ์’ มีแต่ ‘ราวัณ’ หรือ 'ราวณะ'

‘ทศกัณฐ์’ ที่คนไทยคุ้นเคยกันดีจากรามเกียรติ์ ถ้าเป็น ‘รามายณะ’ คือ ราวัณ หรือ ราวณะ กษัตริย์กรุงลงกาผู้มีความสามารถเกรียงไกร เป็นทั้งมหาปราชญ์ เชี่ยวชาญคัมภีร์พระเวทและศาสตร์แขนงต่าง ๆ แถมยังเป็นหนุ่มรูปงาม

ถ้าพูดแบบภาษาหนังก็คือมี “ซีนเด่น” ไม่แพ้พระราม ถือเป็นคู่ปรับที่สมน้ำสมเนื้อ หรืออาจจะเหนือกว่าด้วยซ้ำเพราะไม่ถูกลดทอนความสามารถให้ด้อยกว่าพระรามแบบในรามเกียรติ์ ซึ่งมีวัตถุประสงค์ในการแต่งเพื่อเชิดชูเกียรติพระราม

หมายเหตุ : แค่ชื่อก็บ่งบอกถึงความต่างของวรรณกรรมสองเรื่องได้แล้ว โดย ‘รามายณะ’ แปลว่า เรื่องราวของราม ขณะที่ ‘รามเกียรติ์’ แปลได้ว่า เกียรติประวัติของราม

ต้นกำเนิดที่แตกต่าง

ต้นกำเนิดของ ราวัณ มีอยู่ว่า "ชัย" กับ "วิชัย" สองทวารบาลเฝ้าที่ประทับพระนารายณ์ไปขัดขวางและพูดจาดูหมิ่นกุมารฤๅษีที่จะมาขอเข้าเฝ้า จึงถูกสาปให้ไปรับกรรมบนโลกมนุษย์ พระนารายณ์เข้ามาไกล่เกลี่ย ให้เลือกว่าจะเป็นสาวกของพระองค์ 10 ชาติ หรือเป็นศัตรูของพระองค์ 3 ชาติ ชัย กับ วิชัย เลือกอย่างหลังเพราะอยากพ้นกรรมเร็ว ๆ ดังนั้น พวกเขาจึงเกิดมาเป็น ราวัณ กับ กุมภกรรณ ในชาติที่สอง

ต่างจากรามเกียรติ์ที่ทศกัณฐ์เคยเกิดเป็น "นนทก" ยักษ์ทำหน้าที่ล้างเท้าให้เหล่าเทวดาอยู่เชิงเขาไกรลาส แต่ถูกกลั่นแกล้งตีหัวบ้าง ดึงผมบ้างจนหัวล้าน จึงไปขอพรจากพระอิศวรให้มีนิ้วเพชร กลับมาล้างแค้นฆ่าเทวดาไปเป็นจำนวนมาก พระอิศวรจึงส่งพระนารายณ์มาปราบ

ก่อนตาย นนทกตัดพ้อพระนารายณ์ว่าใช้เล่ห์เหลี่ยม แปลงกายเป็นนางสุวรรณอัปสรมาหลอกตน พระนารายณ์จึงสาปให้นนทกไปเกิดเป็นทศกัณฐ์ มี 10 หน้า 10 มือ ส่วนพระองค์จะไปเกิดเป็นพระราม แล้วจะปราบนนทกด้วยร่างมนุษย์ที่มีเพียงแค่ 2 มือให้ดู

ความเป็นอมตะของทศกัณฐ์ (ราวัณ)

ในรามเกียรติ์ ทศกัณฐ์ถอดหัวใจใส่กล่องฝากไว้กับฤาษีโคบุตรผู้เป็นอาจารย์ ทำให้ฆ่าไม่ตายในการสู้รบ ร้อนถึงหนุมานต้องไปชิงกล่องดวงใจมา เมื่อพระรามแผลงศรพรหมาสตร์ใส่ทศกัณฐ์ หนุมานก็ขยี้กล่องดวงใจไปพร้อมกันจนทำให้ทศกัณฐ์ตายลง

ส่วนในรามายณะ ‘ราวัณ’ บำเพ็ญตบะยาวนานจนได้รับพรจากพระพรหม ซึ่งราวัณขอให้ตัวเองไม่ถูกฆ่าโดยเทพเจ้า อสูร คนธรรพ์ หรือสิ่งมีชีวิตศักดิ์สิทธิ์ใด ๆ โดยมองข้าม ‘มนุษย์’ ซึ่งในสายตาของราวัณนั้นต่ำต้อยเกินกว่าจะนึกถึง ความยโสโอหังนี่เองที่กลายมาเป็นจุดอ่อนให้พระนารายณ์อวตารมาเป็นพระรามและปราบเขาลงได้

นอกจากพรของพระพรหมแล้ว ราวัณยังได้ดื่มน้ำอมฤต ซึ่งไหลลงไปอยู่บริเวณสะดือ ทำให้ไม่ว่าจะถูกตัดเศียรตัดกรกี่ครั้งก็กลับงอกขึ้นมาใหม่ได้ จนกระทั่งพระรามรู้ความลับนี้จากวิภีษณะ (พิเภก) จึงยิงศรพรหมาสตร์เข้าไปที่ท้องของราวณะ ทำให้เขาสิ้นใจในที่สุด

ไม่ใช่ ‘ยักษ์’ แต่เป็น ‘รากษส’

รามเกียรติ์เป็นเรื่องราวของ "ลิงรบกับยักษ์" โดยมีพระรามเป็นแม่ทัพฝ่ายลิง แต่ในรามายณะ ‘ราวัณ’ เป็นเจ้าแห่ง ‘รากษส’ (อ่านว่า ราก-สด) ไม่ใช่ยักษ์

โดย ยักษ์ กับ รากษส นั้น “มีความคล้ายคลึงแต่ก็แตกต่าง” บางตำนานเล่าว่ามีพ่อเดียวกันแต่คนละแม่ ซึ่งถ้าสรุปโดยรวมแล้ว ทั้งสองเผ่าพันธุ์เป็นอสูรที่มีพละกำลังมหาศาล รูปร่างใหญ่โตเหมือนกัน แต่รากษสจะมีความดุร้ายกว่า รูปร่างน่าเกลียด ผมหยิก ตัวดำ ตาโปน ผิวหยาบกระด้าง มักจะชอบก่อกวนทำร้ายมนุษย์และเทวดา

ในตัวอย่างภาพยนตร์ Ramayana: Rise of a Legend (รามายณะ: ปฐมบทแห่งตำนาน) เราจะเห็นอสุรกายตัวใหญ่รบอยู่ในกองทัพของราวัณ ซึ่งก็คือรากษสที่เป็นสมุนของเขานั่นเอง

‘ราม’ เจ้าชายผู้มีความเป็นมนุษย์

ทั้งของไทยและอินเดีย พระรามเป็นอวตารของพระนารายณ์หรือพระวิษณุเหมือนกัน แต่ต่างกันตรงสีผิว ในรามเกียรติ์ พระรามมีกายสีเขียว ส่วนรามายณะ พระรามมีกายสีดำหรือน้ำเงินเข้ม

แต่ด้วยบริบทความเป็นไทยและวัตถุประสงค์ในการแต่งเพื่อเชิดชูสถาบันกษัตริย์ พระรามในรามเกียรติ์ถูกวางสถานะเป็น “เจ้านาย” หรือ “เจ้าชาย” มีความศักดิ์สิทธิ์ สูงส่ง และมีความสัมพันธ์กับหนุมานในลักษณะของ “เจ้านายกับบริวาร”

ต่างกับในรามายณะที่พระรามจะมีความเป็นมนุษย์ปุถุชนมากกว่า ทั้งยังมีความใกล้ชิดกับบริวาร โดยเฉพาะ หนุมาน ที่พระองค์ทรงปฏิบัติเหมือนน้องชาย    

‘หนุมาน’ ถือพรหมจรรย์

ตัวละครสำคัญที่เวอร์ชันไทยกับอินเดียมีความแตกต่างกันเป็นอย่างมาก

โดยในรามเกียรติ์ หนุมานเกิดจากอาวุธของพระอิศวรที่ซัดเข้าปากนางสวาหะ มีนิสัยเจ้าชู้ มีภรรยาหลายคน (สะท้อนค่านิยมชายไทยโบราณ) แต่ในรามายณะ หนุมานเป็นรุทรอวตาร (ภาคอวตารของพระศิวะ) ถือพรหมจรรย์ ไม่เจ้าชู้ รักษาศีลบริสุทธิ์

‘นางสีดา’ ไม่ใช่ลูกทศกัณฐ์

ความแตกต่างของ ‘นางสีดา’ ในเวอร์ชันไทยกับอินเดียนั้นอยู่ตรงชาติกำเนิด และตอนจบของเรื่อง

ในรามเกียรติ์ นางสีดาเป็นธิดาของทศกัณฐ์กับนางมณโฑ เมื่อประสูติออกมา พิเภกทำนายว่านางจะเป็นกาลกิณีทำให้วงศ์ยักษ์ล่มสลาย ทศกัณฐ์จึงสั่งให้นำใส่ผอบทองลอยน้ำไป พระฤๅษีชนกเก็บได้ นำไปฝังดิน 16 ปี ก่อนจะขุดขึ้นมาเลี้ยงดูและตั้งชื่อว่า สีดา

ส่วนในรามายณะหลายฉบับ นางสีดาผุดขึ้นมาจากพื้นดินขณะพระเจ้าชนกไถนาเพื่อประกอบพิธีบูชาพระแม่ธรณี จึงมีชื่อเรียกอีกอย่างว่า ธิดาแห่งพระแม่ธรณี แต่ก็มีรามายณะบางฉบับที่ระบุว่านางสีดาเป็นลูกของทศกัณฐ์เช่นกัน ซึ่งอาจเป็นต้นฉบับที่ไทยดัดแปลงมาก็เป็นได้

สำหรับตอนจบ หลังครบกำหนดเนรเทศ 14 ปี พระรามและคณะเดินทางกลับเมืองอโยธยาและขึ้นครองราชย์เป็นกษัตริย์ ในรามเกียรติ์ นางสีดาลุยไฟเพื่อพิสูจน์ความบริสุทธิ์และครองรักกับพระรามสืบต่อไป แต่ในรามายณะ ถึงแม้จะลุยไฟเพื่อพิสูจน์ตัวเองแล้วแต่ก็ยังถูกคลางแคลงใจอยู่ นางสีดาจึงอธิษฐานขอให้พระแม่ธรณีเป็นพยานความบริสุทธิ์ครั้งสุดท้าย ปรากฏว่าธรณีแยก รับตัวนางสีดากลับสู่ใต้พื้นโลก ทำให้พระรามต้องอยู่ด้วยความโศกเศร้าต่อไป

อย่างไรก็ตาม เนื้อหาในส่วนของหนุมาน และจุดจบของนางสีดาจะอยู่ในหนังภาคสอง ส่วนภาพยนตร์ Ramayana: Rise of a Legend (รามายณะ: ปฐมบทแห่งตำนาน) ที่กำลังลงโรงฉายในบ้านเราเป็น Ramayana Part 1 สำหรับภาคสองต้องอดใจรอดูปลายปีหน้า

สามารถรับชม ภาพยนตร์ Ramayana: Rise of a Legend (รามายณะ: ปฐมบทแห่งตำนาน) ได้แล้ววันนี้ ในโรงภาพยนตร์ทั่วประเทศ โดยจะมีทั้งเวอร์ชันพากย์ไทย และเสียงต้นฉบับภาษาฮินดี ซึ่งมีความยาวแตกต่างกัน เวลาซื้อตั๋วรับชมโปรดสังเกตว่าเป็นเสียงภาษาอะไร