'น้ำใจ' ในวันแห่ผ้าฯ

'น้ำใจ' ในวันแห่ผ้าฯ

นานๆ จะมีโอกาสได้เข้าร่วมงานบุญใหญ่ๆ สักครั้ง ซึ่งแต่ละครั้งก็มักจะมีเรื่องชวนให้ “ยิ้ม” และ “ภูมิใจ” ได้เสมอ งานนี้ก็เช่นกัน

ประเพณีแห่ผ้าขึ้นธาตุ ถือเป็นงานบุญใหญ่ที่ชาวนครศรีธรรมราชให้ความสำคัญ ในวันนี้พุทธศาสนิกชนทุกคนจะร่วมกันทำบุญตักบาตร แล้วมาร่วมขบวนแห่ผ้าขึ้นธาตุ ณ วัดมหาธาตุวรมหาวิหาร เพื่อเป็นพุทธบูชา และเมื่อมีคนต่างถิ่นเดินทางมาร่วมงานบุญ ชาวนครฯ ก็ต้อนรับอย่างโอบอ้อมอารี ถือเป็นน้ำใจที่ชวนให้ปลาบปลื้มได้อย่างดียิ่ง

สำหรับประเพณีแห่ผ้าขึ้นธาตุเป็นประเพณีที่เกิดขึ้นตั้งแต่สมัยพระเจ้าศรีธรรมโศกราช กษัตริย์ที่ปกครองเมืองตามพรลิงค์ ซึ่งในครั้งนั้นพระองค์โปรดฯ ให้มีการบูรณะปฏิสังขรณ์พระบรมธาตุเจดีย์ครั้งใหญ่ เมื่อเสร็จสิ้นก็มีการจัดงานสมโภช ซึ่งขณะจัดงานมีชาวบ้านปากพนังมากราบทูลว่าพบผ้าแถบยาวผืนหนึ่งถูกคลื่นซัดมา เป็นภาพเขียนเรื่องราวในพุทธประวัติ ชาวบ้านจึงนำมาถวายพระเจ้าศรีธรรมโศกราช ซึ่งได้รับสั่งให้นำไปซักให้สะอาด

เมื่อซักแล้วพบว่าผ้าผืนนั้นเป็นภาพวาดในแบบที่เรียกว่า “ผ้าพระบฎ” จึงรับสั่งให้หาเจ้าของ ที่สุดได้ความว่า เป็นของชาวพุทธกลุ่มหนึ่งที่จะนำผ้าพระบฎไปบูชาพระพุทธบาทที่ลังกา แต่ถูกพายุพัดพาขึ้นฝั่งปากพนัง พระองค์จึงทรงเห็นว่า ควรนำผ้าพระบฎไปห่มพระบรมเจดีย์ธาตุ เนื่องในโอกาสงานสมโภช ด้วยเหตุนี้การแห่ผ้าขึ้นธาตุจึงเป็นประเพณีประจำเมืองนครมาจนถึงปัจจุบัน

แต่โบราณนั้นจะประกอบพิธีกันในช่วงวันเพ็ญเดือน 6 หรือวันวิสาขบูชา เรียกว่า “แห่พระบฎขึ้นธาตุ” ทว่า ในช่วงวันวิสาขบูชาประเทศไทยอยู่ในฤดูฝน จึงไม่ค่อยสะดวกในการประกอบพิธี ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 จึงโปรดฯ ให้มีการแห่ผ้าขึ้นธาตุในวันเพ็ญเดือน 3 หรือวันมาฆบูชา เพื่อให้พุทธศาสนิกชนที่อยู่ห่างไกลหรือไม่มีโอกาสกระทำพุทธบูชาในวันวิสาขบูชาได้มีโอกาสแห่ผ้าขึ้นธาตุในวันมาฆบูชาตามศรัทธาด้วย ประเพณีแห่ผ้าขึ้นธาตุของเมืองนครจึงมีปีละ 2 ครั้ง คือ ในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 3 (วันมาฆบูชา) และในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 (วันวิสาขบูชา) มาจนทุกวันนี้

ในช่วงวันงานจะมีการรณรงค์ให้ชาวบ้านแต่งกายด้วยเสื้อผ้าสีขาว ซึ่งเป็นสัปดาห์ส่งเสริมพุทธศาสนา มีกิจกรรมต่างๆ นานา รวมถึง “พิธีกวนข้าวมธุปายาส” หรือข้าวยาคู ซึ่งตามพุทธประวัติตอนนางสุชาดาถวายข้าวมธุปายาส เมื่อพระพุทธเจ้าเสวยแล้วทรงบรรลุอภิสัมโภธิญาณ ชาวนครฯ จึงเชื่อกันว่า ข้าวยาคูเป็นอาหารทิพย์ หากรับประทานแล้วจะสมองดี เกิดปัญญา อายุยืน จึงนิยมกวนข้าวยาคูในวันสำคัญทางศาสนานี้ด้วย

สำหรับขบวนแห่ผ้าขึ้นธาตุ แต่เดิมนั้นจะกระทำโดยพร้อมเพรียงกันอย่างเอิกเกริกเพียงขบวนเดียว แต่เนื่องจากประชาชนที่ศรัทธาอยู่ต่างทิศทาง จึงมาไม่ค่อยพร้อมกัน และชาวบ้านต่างก็เตรียมผ้าพระบฎมาเอง ซึ่งผ้าที่นำมานิยมใช้สีเหลือง แดง ขาว หรือเป็นผ้าที่มีเรื่องราวในพุทธประวัติ จึงเลือกเวลาแห่ผ้ากันตามความสะดวก

และอย่างที่บอก หากมีพุทธศาสนิกชนต่างถิ่นขอร่วมขบวน ชาวบ้านก็จะปันผ้าให้ถือ และร่วมแห่ไปพร้อมๆ กัน ถือเป็นน้ำใจที่น่ารักและพบได้ที่นี่ ที่...นครศรีธรรมราช