ปาโก เด ลูเซีย พัฒนากีตาร์ฟลาเมงโกใหม่

ปาโก เด ลูเซีย พัฒนากีตาร์ฟลาเมงโกใหม่

ประทักษ์ ใฝ่ศุภการ เขียนถึงนักกีตาร์อาวุโสที่เพิ่งเสียชีวิตเมื่อ 25 กุมภาพันธ์ ที่ผ่านมา

“ฟลาเมงโก” ดนตรีและระบำที่ถือเป็นศิลปวัฒนธรรมประจำชาติอันเลื่องชื่อของสเปน ซึ่ง UNESCO องค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติได้ประกาศให้ “ฟลาเมงโก” เป็นมรดกแห่งมนุษยชาติเมื่อปลายปี 2010

หลังจากผมเดินทางโดยรถยนต์ออกจากซาลามังกา เมืองโบราณสมัยโรมัน ข้ามพรมแดนสเปนเข้าไปท่องเที่ยงเมืองโกอิมบรา เมืองฟาติมากรุงลิสบอน ประเทศโปรตุเกส 4-5 วัน ขากลับลงมาทางใต้สุดของโปรตุเกส แวะกินข้าวเที่ยงที่เมืองตากอากาศฟาโร หรือ ฟารู เพื่อเดินทางเลียบชายฝั่งมหาสมุทรแอตแลนติก เข้าทางเมืองอูเอลวา เป้าหมายเพื่อท่องเที่ยวเมืองเซวิลล์และกอร์โดบา ดินแดนแห่งแคว้นอันดาลูเซีย

แคว้นอันลาลูเซียอยู่ทางใต้สุดของสเปน ประกอบด้วยจังหวัดอัลเมเรียกาดิซกอร์โดบา กรานาดา อูเอลวา ฮาเอน มาลากา และเซวิลล์ด้านหนึ่งติดชายฝั่งมหาสมุทรแอตแลนติก อีกด้านหนึ่งติดชายฝั่งทะเลเมดิเตอเรเนียน

เสน่ห์ของแคว้นอันดาลูเซียดึงดูดใจนักท่องเที่ยวทั่วโลก เที่ยวสเปนทั้งที หากไม่ไปอันดาลูเซียถือว่าไม่ถึงสเปน กอร์โดบาทัศนียภาพวิจิตรงดงามราวกับเมืองในเทพนิยาย

ก่อนจะเข้าไปเที่ยวและพักที่กอร์โดบา โชเฟอร์ชาวโปรตุเกสที่พูดภาษาสเปนและอังกฤษได้คล่อง ซึ่งทำหน้าที่เป็นมัคคุเทศก์ไปในตัว พาขึ้นไปบนเขาสูง เพื่อชมผังเมืองและภูมิทัศน์อันงดงาม บนชัยภูมิที่มีน้ำล้อมรอบ

หลังจากนั้นเดินข้ามสะพานแบบโรมัน ทอดยาวเข้ากำแพงเมือง ไปชมสถาปัตยกรรมมหัศจรรย์ในที่ที่สุเหร่ากับวิหารอยู่ในเนื้อที่เดียวกัน คนต่างเชื้อชาติต่างศาสนา สามารถมาประกอบพิธีทางศาสนาด้วยกัน นัยว่าเมืองนี้มีทั้งชาวยิว ชาวมุสลิม ชาวคริสต์... ใช้ชีวิตอยู่ในชุมชนเดียวกันอย่างปกติสุข

กอร์โดบา บ้านเกิดของ ปาโก เปญา นักกีตาร์ฟลาเมงโกชื่อก้อง เป็นทั้งนักดนตรี และนักการศึกษา เป็นผู้เผยแพร่กีตาร์ฟลาเมงโกโดยแสดงคอนเสิร์ตทั้งในยุโรป และอเมริกา เป็นผู้จัดทำหลักสูตรวิชากีตาร์ฟลาเมงโกระดับมหาวิทยาลัยเป็นครั้งแรกในโลกที่สถาบันดนตรีแห่งเมืองร็อตเตอร์ดัม ประเทศเนเธอร์แลนด์

ปาโก เปญา จัดให้มี Cordoba Guitar Festival เป็นประจำทุกปี โดยเชิญนักกีตาร์ฟลาเมงชั้นยอดประชันฝีมือกันที่เมืองกอร์โดบา

แคว้นอันดาลูเซียมีเซวิลล์หรือชาวพื้นเมืองเรียกว่า เซวียา เป็นเมืองหลวง แคว้นนี้ยังได้ชื่อว่าเป็นแหล่งกำเนิด “ฟลาเมงโก” ดังนั้น ช่วงที่ผมพักอยู่ที่เมืองเซวิลล์จึงต้องหาโอกาสไปชมระบำฟลาเมงโกของแท้ของสเปน

อัลเกซีรัส เมืองเล็กๆในจังหวัดกาดิซ แผ่นดินทางใต้สุดของสเปน อยู่ในแคว้นอันดาลูเซีย ที่นี่แหละเป็นบ้านเกิดของ ปาโก เด ลูเซีย นักกีตาร์ฟลาเมงโกยิ่งใหญ่ที่สุดชาวสเปน

ปาโก เด ลูเซีย ชื่อจริง ฟรานซิสโก ซันเชซ โกเมซ เกิดเมื่อวันที่ 21 ธันวาคม 1947 เป็นบุตรคนสุดท้องในจำนวนพี่น้อง 5 คนของอันโตนิโอ ซันเชซเปซีโน นักกีตาร์ฟลาเมงโก และลูเซีย โกเมส แม่ชาวโปรตุเกส พี่ชาย เปเป เด ลูเซีย เป็นนักร้องเพลงฟลาเมงโก ส่วน รามอน เด อัลเกซีรัส เป็นนักกีตาร์ฟลาเมงโก

เนื่องจากในเมืองอัลเกซีรัส มีคนชื่อปาโกและปาโบลมากมาย เขาจึงเปลี่ยนชื่อเพื่อใช้ในวงการดนตรีเป็น, Paco de Lucia เพื่อเป็นเกียรติแก่แม่ Luzia Gomes

พ่อของปาโกเรียนกีตาร์กับลูกพี่ลูกน้องมานูเอลเฟร์นันเดซ หรือที่รู้จักกันอีกชื่อหนึ่งว่า ติตี เด มาร์เชน่า เข้ามาตั้งรกรากที่อัลเกซีรัสเมื่อทศวรรษ 1920 และตั้งสำนักกีตาร์ที่เมืองนี้

พ่อสอนกีตาร์ให้ปาโกตั้งแต่เยาว์วัย เคี่ยวเข็ญบังคับให้ซ้อมทุกวันๆ ละ 12 ชั่วโมง ช่วงต่อมา ให้ลาออกจากโรงเรียน หนังสือหนังหาไม่ต้องเรียน ให้ขลุกอยู่กับกีตาร์เพียงอย่างเดียว เพื่อพัฒนาไปสู่ความเป็นนักดนตรีอาชีพ

ปาโกเคยให้สัมภาษณ์ว่า เขาเรียนเล่นกีตาร์ดุจดังเด็กหัดพูด ความชาญฉลาดบวกกับฝึกซ้อมกีตาร์อย่างจริงจัง โดยรามอน พี่ชาย สอนให้เล่นเพลงของ นีโญ ริการ์โด นักกีตาร์ฟลาเมงโก ขวัญใจของปาโก ทำให้ปาโก เด็กวัย 11 ได้แสดงฝีมือกีตาร์ต่อสาธารณชนครั้งแรกทางสถานีวิทยุอัลเกซีรัส ปีเดียวกันนี้ ปาโกได้เจอ ซาบิกัส นักกีตาร์ฟลาเมงโกที่มีชื่อเสียงในเมืองมาลากา

ปี 1959 ปาโกได้รับรางวัลพิเศษในการแข่งขัน “เฮเรซฟลาเมงโก”

ตอนอายุ 14 ปาโก เล่นอัดแผ่นเสียงครั้งแรกกับเปเป พี่ชาย เพลง Los Chiquitos de Algeciras (เด็กหนุ่มแห่งอัลเกซีรัส) จากนั้น ปาโกออกตระเวนแสดงกับคณะนักแสดงฟลาเมงโก โฮเซ เกรโก

ช่วงอายุ 15 ปาโกเจอซาบิกัสอีกครั้งหนึ่งในนครนิวยอร์ก บังเอิญพบ มาริโอ เอสกูเดโร นักกีตาร์ ฟลาเมงโกชื่อดังเช่นกัน ทั้งซาบิกัส และมาริโอ กลายเป็นที่ปรึกษา และสนิทสนมกับปาโกในเวลาต่อมา ทั้งคู่ขอให้ปาโกแต่งเพลงเอง พร้อมกับแนะนำว่า ต้องแต่งจากใจ

ปีถัดมาปาโกเจอกับ ริการ์โด โมเดรโก นักกีตาร์จากมาดริเมโญ ทั้งคู่เล่นอัดแผ่นเสียงด้วยกัน 3 ชุด ได้แก่ Dos quitarras Flamencos; 12 canciones de Garcia Lorca paraquitarra; 12 ?xitospara 2 quitarrasflamencas

ปาโก เล่นอัดแผ่นกับพี่ชายรามอน เด อัลเกซีรัส หลายชุด และร่วมงานกับนักร้องฟลาเมงโกใหม่ กามารอน เด ลาอิสสา ตลอด 5 ปี อัดแผ่นด้วยกันรวม 10 ชุด

ปาโก ออกแผ่นเดี่ยวกีตาร์ชุดแรก La fabulosaquitarra de Paco de Lucia ในปี 1969 และไปปรากฎตัวในเทศกาลดนตรีแจ๊สที่เบอร์ลิน นักดนตรีแจ๊สชั้นยอดไปแสดงในงานนี้เช่น ไมล์ส เดวิส, ธีโลเนียส มังค์... ส่งผลให้ปาโก เริ่มสนใจแจ๊สนับแต่นั้น

ปี 1976 ปาโกออกแผ่นชุด Almoraima ปรากฏว่า ประสบความสำเร็จอย่างมากเพลง Almoraima และ RioAncho ได้รับความนิยม โดยเฉพาะเพลง Rio Ancho นักกีตาร์แจ๊สดังอย่าง อัลดิ มีโอลา นำไปบรรเลงอัดแผ่น แผ่นชุดนี้ได้รับอิทธิพลจากความโดดเด่นของแนวดนตรีอาหรับกับแจ๊ส ส่วนเพลง Almoraimaดัดแปลงมาจากเพลงอาหรับดั้งเดิม

ปีถัดมา ปาโกแสดงคอนเสิร์ตกับ คาร์ลอส ซานทานา ในเมืองบาร์เซโลนา จากนั้นได้รับเชิญจาก อัล ดิ มีโอลา ให้ไปร่วมเล่นอัดแผ่นเสียงชุด Mediteranean Sundance เฉพาะอย่างยิ่ง เพลง Elegant Gypsy

ปีต่อมา ปาโกกับพี่ชายออกแผ่นผลงานดนตรีคลาสสิกของฟายา นักประพันธ์เพลงเอกชาวสเปน ชุดInterpreta a Manuel de Falla

ปี 1979 จอห์น แม็คลัฟลิน นักกีตาร์แจ๊สอังกฤษ และ แลร์รี คอร์เยลล์ นักกีตาร์แจ๊สอเมริกันได้ชักชวนให้ปาโกร่วมตั้งวงกีตาร์ทรีโอ ออกตระเวนแสดงทั่วยุโรปและบันทึกการแสดงที่รอยัลอัลเบิร์ดฮอล ในกรุงลอนดอน ออกแผ่นชุด Meeting of the Spirits ได้รับการตอบรับจากแฟนแจ๊สรุ่นใหม่อย่างมาก

สองปีต่อมา วงกีตาร์ทรีโอได้ อัล ดิ มีโอลา นักกีตาร์อเมริกันมาแทน แลร์รี คอร์เยลล์ ทั้ง จอห์น แม็คลัฟลิน กับปาโก เด ลูเซีย ยังอยู่กับวง ทั้งสามคนอัดแผ่นด้วยกัน 3 ชุด ฮือฮาที่สุดน่าจะเป็นชุด Friday Night In San Francisso ชุดนี้ขายได้ถึงกว่าล้านแผ่น

ผมมีโอกาสชมคอนเสิร์ตของปาโก เด ลูเซีย เซปเทต เมื่อคืนวันที่ 16 กรกฎาคม 2006 ที่ห้อง “อาเมซอน” ในเทศกาล North Sea Jazz เมืองร็อตเตอร์ดัม ประเทศเนเธอร์แลนด์ ในวงประกอบด้วย ปาโก เด ลูเซีย (กีตาร์) มอนต์เซ กอร์เตส, ดูเกนเด, ลา ตานา (ร้อง) อันโตนิโอ เซร์ราโน (ฮาร์มอนิกา) นิโญ โฮเซเล (กีตาร์) อเลนเปเรซ (เบส) เอลปิราญา (เพอร์คัสชั่น) การแสดงเยี่ยมมาก ทั้งๆ ที่ต้องเสียค่าเข้าชมต่างหาก บัตรยังขายเกลี้ยง

ปาโก เด ลูเซีย ยอดนักกีตาร์ที่ได้รับการยกย่องว่าเป็น “ฟลาเมงโกใหม่” (Nuevo Flamenco) ขณะพักผ่อนกับครอบครัวที่ชายหาดเมืองแคนคุน ในประเทศเม็กซิโก เกิดภาวะหัวใจวายและสิ้นลมที่โรงพยาบาล เมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ ที่เพิ่งผ่านมา.