'เป็งปุ๊ด' ตักบาตรเที่ยงคืน

'เป็งปุ๊ด' ตักบาตรเที่ยงคืน

แสงไฟยามค่ำคืนแม้จะให้ความสว่างเพียงน้อยนิด แต่ทุกครั้งที่มี "พิธีตักบาตรเที่ยงคืน" ทั่วทั้งบริเวณกลับสว่างไสวไปด้วยแรงศรัทธา

ประเพณีตักบาตรเที่ยงคืน หรือพิธีตักบาตรเป็งปุ๊ด เป็นประเพณีของทางภาคเหนือหลายจังหวัด อาทิ เชียงใหม่ เชียงราย ลำปาง แพร่ และแม่ฮ่องสอน โดยในรอบหนึ่งปีหากมีวันขึ้น 15 ค่ำที่ตรงกับวันพุธ พระภิกษุสามเณรจะออกบิณฑบาตในตอนเที่ยงคืน ซึ่งบางปีอาจมีครั้งเดียว หลายครั้ง หรือไม่มีเลยก็ได้

สำหรับประวัติความเป็นมาของประเพณีตักบาตรเที่ยงคืนนี้ เกิดขึ้นครั้งแรกเมื่อใดไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัด แต่เข้าใจว่าทางภาคเหนือคงรับเอามาจากพม่าอีกต่อหนึ่ง พม่ามีความเชื่อว่า พระอุปคุตซึ่งเป็นภิกษุที่พระพุทธเจ้าทรงเป็นองค์อุปัชฌาย์ เมื่อสำเร็จเป็นพระอรหันต์แล้ว ได้เสด็จลงไปจำศีลภาวนาอยู่ ณ สะดือทะเล ในรอบ 1 ปีจะขึ้นมาโปรดชาวเมืองก่อนเวลารุ่งอรุณ ชาวพม่าจึงมักตื่นแต่ดึกเพื่อเตรียมอาหารไว้ใส่บาตรพระอุปคุต โดยมีคติความเชื่อว่า หากผู้ใดได้ทำบุญตักบาตรพระอุปคุตแล้วจะได้บุญใหญ่หลวง เกิดโชคลาภ ความเป็นสิริมงคลในชีวิต ซึ่งคติความเชื่อนี้ได้แผ่ขยายมาในดินแดนแถบล้านนาด้วย

วัดอุปคุต จ.เชียงใหม่ เป็นวัดหนึ่งที่สืบสานประเพณีตักบาตรเป็งปุ๊ดมาไม่ต่ำกว่า 250 ปี จากหลักฐานประวัติของวัดที่มีการบูรณะฟื้นฟูครั้งใหญ่ใน พ.ศ.2300 พบว่ามีการสืบทอดประเพณีตักบาตรเป็งปุ๊ดมาอย่างต่อเนื่อง ขณะที่อีกวัดหนึ่งที่มีการจัดงานประเพณีดังกล่าวอย่างสม่ำเสมอเช่นกัน ก็คือ วัดสระบ่อแก้ว อำเภอเมือง จังหวัดแพร่ วัดนี้เป็นวัดที่สร้างขึ้นรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เมื่อประมาณปี พ.ศ.2414 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม พ.ศ.2452

วัดสระบ่อแก้ว มีสถาปัตยกรรมแบบพม่าทั้งหมด ผู้สร้างวัดคือชุมชนพม่าที่มาจากเมืองหงสาวดี เมืองย่างกุ้ง และเมืองมัณฑะเลย์ ซึ่งเข้ามาค้าขายและเป็นลูกจ้างของบริษัทอีสเอเชียติก บริษัทของประเทศอังกฤษที่เข้ามาทำสัมปทานป่าไม้ในจังหวัดแพร่ จนเกิดเป็นชุมชนและมีการสร้างวัดขึ้น มีสัญลักษณ์ที่สำคัญคือ สระน้ำโบราณ ที่มาของชื่อวัดสระบ่อแก้วจึงมาจาก “บ่อน้ำ” ที่ตั้งอยู่ทางใต้ของวัด และ “แก้ว” คือต้นแก้วซึ่งเป็นต้นไม้ใหญ่อยู่หน้าวัดทางทิศตะวันตก

แม้ว่าที่ผ่านมาประเพณีเป็งปุ๊ดจะค่อยๆ หายไปเนื่องจากคณะสงฆ์ฝ่ายไทยถือว่าการออกบิณฑบาตในตอนกลางคืนของพระสงฆ์และสามเณรตามหลักของพระพุทธศาสนาเป็นเรื่องผิดวินัย แต่ระยะหลังก็ได้มีการรื้อฟื้นขึ้นมาใหม่ เนื่องจากกระแสสังคมเห็นว่าเป็นการอนุรักษ์ประเพณีอันดีงามไว้ และปรับเปลี่ยนให้มาจัดพิธีในวัด ซึ่งปัจจุบันก็มีหลายวัดในหลายจังหวัดจัดงานประเพณีตักบาตรเที่ยงคืนขึ้นและได้รับความสนใจจากพุทธศาสนิกชนเป็นจำนวนมาก

สำหรับใครที่อยากสัมผัสบรรยากาศงานบุญในยามค่ำคืน ปีนี้วัดสระบ่อแก้ว กำหนดจัดงานเป็งปุ๊ดขึ้นในวันที่ 20-21 สิงหาคม 2556 สอบถามเพิ่มเติม โทร 0 5451 1281