เนิส-ชนิสรา “ศิลปะ” ช่วยเยียวยาจิตใจ

ท่ามกลางภาวะสงครามโรค COVID – 19 กระแสความเครียดรุมเร้า มีทางออกจากปัญหาความเครียดหลากหลายรูปแบบ อาทิเช่นการบันทึกคลิป เจน นุ่น โบว์ วันนี้กรุงเทพวันอาทิตย์ ขอนำเสนออีกทางเลือก นั่นก็คือ ศิลปะบำบัด วันนี้ได้รู้จักกับ

นักศิลปะจิตวิเคราะห์ (Artist & Art Therapist) นามว่า เนิส-ชนิสรา วาจาสิทธิ์ มีวิธีการหาคำตอบจากฝัน โดยให้วาดฝันออกมา แทนตัวเองในความฝัน ค้นหาข้อความที่จิตใต้สำนึกต้องการจะสื่อ เพื่อเป็นการบรรเทาความเครียด เพราะบางคนใช้ชีวิตอยู่บ้านทั้งวัน Work From Home เกิดความรู้สึกหดหู่ เบื่อ กลัว วิตกกังวล หลอน โควิด-19 สรุปฉันติดหรือยัง? เครียดกับสังคม สิ่งแวดล้อม เครียดกับข้อมูลข่าวสาร

              “ความจริงแล้วเนิสทำเกี่ยวกับเรื่องศิลปะบำบัด แต่ไม่อยากใช้คำว่าบำบัดเพราะคนจะรู้สึกว่าตัวเองต้องป่วยก่อนแล้วถึงจะมาปรึกษา ก็เลยเปลี่ยนคำว่าบำบัด มาเป็นจิตวิเคราะห์  ถ้าเป็นภาษาอังกฤษก็จะเขียนว่า Analytical Paychology Theory (ทฤษฎีจิตวิทยาเชิงวิเคราะห์)เรามาวิเคราะห์จิตภายในของเรา ใช้เทคนิคและทฤษฏีเดียวกันเพียงแต่คำไม่เหมือนกันแค่นั้นเอง  รู้สึกใช้คำนี้แล้วเข้าถึงคนได้ง่ายกว่า ไม่จำเป็นว่าต้องรู้สึกป่วยแล้วจึงมาหา แค่มาตรวจสอบให้แน่ใจว่า ฉันรู้สึกแบบนี้หมายถึงยังไง”

              ช่วงนี้ประชาชนส่วนหนึ่งตกอยู่ในภาวะของความกลัว ที่บางคนอาจจะจัดการกับความกลัวของตัวเองได้โดยไม่ต้องการความช่วยเหลือ ทว่าบางคนพยายามปลอบใจตัวเองทว่าไม่สำเร็จ ยังคงวิตกกังวลไม่มั่นใจ เครียด  นอนไม่หลับ เนื่องจากรับฟังข่าวสารทุกชั่วโมง เสพข่าวเช้า กลางวัน เย็น จนเกิดความหลอน แบบนี้เข้าข่ายต้องมาปรึกษา

              “เนิสเปิดเป็นกิจกรรมให้กับคนทั่วไปตั้งแต่อายุ 7 ขวบไปจนถึง 60 ปี อันดับแรกเขาต้องรู้สึกว่าเขาอยากวาดภาพด้วยนะ เขาต้องชอบและโอเคกับการวาดภาพ บางคนมาแล้วเครียดกว่าเดิมเพราะรู้สึกกดดัน มาแล้ววาดภาพไม่เป็น บำบัดคลายเครียดก็มีหลายแบบ เป็นการพูดคุย แสดงความคิด เป็นพฤติกรรมเช่นหัวเราะบำบัด ให้พฤติกรรมเข้าไปเปลี่ยนอารมณ์ภายใน แต่ของเนิสเป็นการเข้าไปจัดการกับอารมณ์ด้วยศิลปะ ขึ้นอยู่กับความชอบส่วนตัวอีกที

 บางคนชอบดนตรีบำบัด บางคนชอบเต้นบำบัด ซึ่งศิลปะบำบัดตอนนี้ของประเทศไทยมีอยู่ 2 แขนง มีแบบเชิงมนุษย์ปรัชญา ใช้หลักความเชื่อ กับเชิงจิตวิทยา ของเนิสใช้เชิงจิตวิทยา อิงวิทยาศาสตร์ สมอง แล้วเอาศิลปะเข้าไปแมทช์กับทฤษฎีตรงนั้น ศิลปะเป็นประตูที่จะเข้าไปหาจิตใต้สำนึกได้ง่ายกว่า เพราะมาให้นั่งคิดนั่งนึกมันใช้สมองซีกซ้ายอย่างเดียว แต่จิตใต้สำนึก อารมณ์ ความรู้สึกมันอยู่ซีกขวา เช่นเรารู้ว่าเราโกรธแม่ แต่ความคิดมากดความรู้สึกว่า นี่เป็นแม่ฉันนะ ฉันจะไปพูดแบบนี้กับแม่ไม่ได้ ถ้าเราบำบัดด้วยการพูดคุย ความคิดจะลงไปไม่ถึงความรู้สึกลึกๆ เพราะมีสิ่งปิดกั้นอยู่เช่นคนไทยเชื่อเรื่องความกตัญญู ต่อว่าพ่อแม่ไม่ได้นะ ก็จะกดความโกรธนั้นอยู่ แต่ถ้าเราไม่ใช้คำพูด ใช้อารมณ์ล้วนๆ เอาสีระบายออกไป มันก็เหมือนอนุญาตให้อารมณ์ตรงนั้นแสดงออกมาได้ง่ายขึ้น”   

สำหรับคนที่วาดรูปไม่เป็นไม่ใช่ปัญหา เพราะบทสรุปไม่ได้อยู่ที่ว่าวาดรูปออกมาสวยหรือเปล่า คำตอบอยู่ที่ขั้นตอนของการทำงานมากกว่า อารมณ์แสดงออกได้ทางน้ำหนักของลายเส้น ลวดลายเส้นตรง เส้นหยัก เส้นโค้งและการให้โทนสี ฯลฯ ทุกอย่างมีความหมายทั้งสิ้น

“เราต้องคอยสังเกตสีหน้า ท่าทาง ขณะที่เขาวาด บางคนวาดด้วยอารมณ์ หูแดง น้ำตาคลอ โมเม้นท์เหล่านั้นจะมาแวบๆ เราก็เก็บรายละเอียดตรงนั้นมาถามเขาเช่น ตอนที่คุณวาดต้นไม้ทำไมน้ำตาคลอ ตอนนั้นคุณนึกถึงอะไรอยู่เหรอ เขาก็จะค่อยๆพูดลายละเอียดออกมา ตัวเขาเองขณะที่พูดออกมาก็จะเข้าใจตัวเองได้ว่า อ๋อ ที่แท้ฉันคิดแบบนี้ ถ้าเราไม่ได้ถามตรงนั้น ทุกอย่างก็เหมือนปล่อยผ่านไป”

วัตถุประสงค์ของคนที่มาเข้าคอร์สร่วมกิจกรรม บางคนก็มาเพื่อปลดปล่อยความรู้สึกอย่างเดียว ไม่ต้องการมาหาความหมาย ปลดปล่อยแล้วรู้สึกเบาสบาย บางคนก็มาเพื่อทำความเข้าใจ ดังนั้น นักบำบัด (Therapist)ต้องใช้สมาธิเป็นพิเศษเพื่อทำความเข้าใจบุคคลคนนั้นภายในเวลาที่กำหนด 1-2 ชั่วโมงของการทำกิจกรรม

“การทำกิจกรรมร่วมกันไม่มีเวลาเข้าไปเจาะรายละเอียดของแต่ละคน ต้องใช้วิธีสังเกตุแล้วสอบถามพูดคุยในจุดสำคัญ เหมือนเป็นกระจกสะท้อน ถ้าคำตอบออกมาในด้านลบ นักบำบัดจะต้องแนะแนวทางด้านบวกเพิ่มเข้าไป ศิลปะบำบัดทำได้หลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นการวาดรูป การปั้น ทุกอย่างที่เกี่ยวกับศิลปะได้หมดเลย”

สำหรับนักบำบัดคนนี้เธอเรียนจบปริญญาตรีด้านบัญชี ที่ประเทศออสเตรเลีย (Acocountancy , Monash University Australia ) แล้วกลับมาอยู่เมืองไทยทำงานด้านบัญชีประมาณ 5 ปี จากนั้นเธอรู้ตัวอีกทีกลายเป็นโรคซึมเศร้า คุณหมอแนะนำให้ทำสิ่งที่ตัวเองชอบ ซึ่งงานด้านบัญชีเป็นสิ่งที่เธอไม่ชอบ

“เนิสเป็นคนชอบวาดภาพ ทุกวันนี้ก็เป็นศิลปินวาดภาพขาย แรกๆวาดภาพคนร้องไห้ไปเรื่อยๆแล้วรู้สึกดีขึ้น พอได้ยินคำว่าศิลปะบำบัดก็เลยคิดว่าฉันอยากเป็นนักศิลปะบำบัด ก็เลยกลับไปที่ประเทศออสเตรเลียอีกทีเพื่อไปเรียนปริญญาโท ตอนนั้นในหลวงร.9ศวรรคต ทุกคนในประเทศรู้สึกหดหู่หมด เนิสบอกคุณแม่ว่าอยู่ในประเทศไม่ได้แล้ว มันเศร้าเกินไป ก็เลยย้ายกลับไปอยู่ออสเตรเลีย 2 ปี เรียนจบ Creative Art Therapist ที่มหาวิทยาลัย Deakin University (Certificate Expressive Art Therapist ที่ Expressive Therapies Institution of Australia Post MA Certificate in Clinical Art  Therapy ที่ CIIAT Canadian International Institute of Art Therapy)”

นอกจากวาดภาพศิลปะแล้ว ยังมีการบำบัดผ่านความฝันที่เป็นจิตใต้สำนึกลึกๆ หากฝันซ้ำๆ หรือฝันร้าย สิ่งนั้นบ่งบอกถึงการพยายามวิ่งหนีจิตใต้สำนึก หรือจะใช้วิธีการเลือกการ์ดรูปภาพ(หากวาดรูปไม่เป็น) ทว่าหากไม่มีเวลาปรึกษานักบำบัดก็ให้หากิจกรรมที่ชอบเพื่อเบี่ยงเบนความสนใจของตัวเองเช่นมีสมาธิอยู่กับการ ปลูกต้นไม้ ทำอาหาร โฟกัสในเรื่องราวอื่นๆแทน ถือว่าเป็นการบำบัดตัวเองได้เช่นการ

 นักบำบัดเล่าว่าสารระงับความเครียดที่มีอยู่ในนร่างกายของแต่ละคนมีอยู่จำนวนหนึ่ง หากเครียดมากติดต่อกันเป็นระยะเวลายาวนาน ร่างกายก็จะสร้างออกมาไม่เพียงพอ ทำให้กลายเป็นโรคซึมเศร้าได้ เพราะผลิตสารมาเติมไม่ทัน ทำให้ระงับไม่อยู่ ยกตัวอย่างเช่นบางทีเรามองเห็นสีเทา กลายเป็นสีดำ ก็เลยคิดฆ่าตัวตายได้ง่าย เพราะ จิตใจหดหู่ หมดเรี่ยวแรงมอง ไม่เห็นสิ่งดีๆเลย ดังนั้นเราต้องมาฝึกจิตใจไม่ให้เลวร้ายลงไป

หากต้องการปรึกษานักศิลปะจิตวิเคราะห์ ช่วงโรคโควิด-19 ยังระบาดอยู่ สามารถวิเคราะห์ทาง ออนไลน์ หรือวีดีโอคอลได้ หากปรึกษาเป็นการส่วนตัว ได้พูดคุย ช่วยเหลือกันในยามวิกฤต ถ้าหากหมดช่วงโควิด-19 น่าจะมีออฟฟิศ เวิร์คชอปแบบกลุ่ม 5 คน แบบเดี่ยวลงลึกแค่ไหนก็ได้ แต่ถ้าเป็นแบบกลุ่มอาจจะสร้างความปลอดภัยและไว้ใจยากกว่า นอกจากคนในกลุ่มสนิทกันมาก คุยกันได้ทุกเรื่องราว คบกันมานานเห็นกันทุกด้านรู้ทุกอย่าง ระบายของตัวเอง และเป็นผู้ฟังที่ดี เหมือนมีคุณค่ามานั่งฟังเพื่อนปรับทุกข์ มีโอกาสให้เขาพูดคุยให้กำลังใจซึ่งกันและกัน

 ในกรณีคนที่ไม่รู้จักกัน เวลา 2 ชั่วโมงแสนนั้นแสนคุ้มค่า (1-1.5 ชม.แบบเดี่ยว) รับปรึกษาทั้งแบบเดี่ยวและกลุ่มหากได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคเครียด สมาธิสั้น แนะนำให้อบรมเป็นคอร์ส ประมาณ 10 ครั้ง  สำหรับ “เนิส” นอกจากจะเป็นนักศิลปะบำบัดแล้วเธอยังมีผลงานทางศิลปะ (รับจ้างวาดภาพ) ล่าสุดมีผลงานวาดภาพประดับที่ Hotel Fuse Rayong จังหวัดระยองเป็นต้น  เชื่อแล้วว่าศิลปะเยียวยาจิตใจได้จริงๆ