สายเทคฯ ไม่แข่งแค่เงินเดือน แจกหุ้นให้พนักงาน เปิดศึกแย่งคนเก่ง

หลายปีที่ผ่านมา บริษัทเทคโนโลยีแข่งขันกันดึงดูดคนเก่งสายงานเทคฯ ด้วยเงินเดือนที่สูงขึ้น โบนัสก้อนโต และสวัสดิการที่ดีกว่าคู่แข่ง แต่วันนี้ ดูเหมือนว่าสงครามแย่งชิงบุคลากรในอุตสาหกรรมอวกาศกำลังก้าวเข้าสู่การแข่งขันอีกระดับ จนเกิดปรากฏการณ์ "กุญแจมือทองคำ" ให้ผลตอบแทนสูงแลกกับต้องเสียอิสรภาพทางอาชีพ

เมื่อบริษัทเทคฯ ในยุคนี้ ไม่ได้แข่งกันแค่เรื่อง "ค่าตอบแทน" อีกต่อไป แต่ผู้บริหารชื่อดังหลายเจ้า กำลังแข่งขันกันด้วยการ "แจกหุ้นของบริษัท" ที่อาจเปลี่ยนพนักงานธรรมดาให้กลายเป็นเศรษฐีได้ในชั่วข้ามคืน และจุดเปลี่ยนสำคัญก็เกิดขึ้นจากบริษัท SpaceX ของ อีลอน มัสก์ (Elon Musk)

หลังบริษัทเข้าจดทะเบียนในตลาดหุ้น Nasdaq เมื่อวันที่ 12 มิถุนายนที่ผ่านมา ซึ่งถือเป็นการเสนอขายหุ้นต่อประชาชนครั้งแรก (IPO) ที่มีมูลค่าสูงที่สุดในประวัติศาสตร์ ส่งผลให้พนักงานทั้งในอดีตและปัจจุบันราว 4,400 คน กลายเป็น "เศรษฐีบนกระดาษ" จากมูลค่าหุ้นที่ถืออยู่

ในจำนวนนี้ มีพนักงานกว่า 400 คน ที่มีทรัพย์สินจากหุ้นบริษัทมากกว่า 100 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ไม่ใช่เฉพาะผู้บริหารหรือวิศวกรระดับสูงเท่านั้น แต่ยังรวมถึงช่างเชื่อม ช่างเครื่อง และพนักงานสายการผลิตที่ได้รับหุ้นสะสมมาตลอดหลายปี

ภาพดังกล่าวได้สร้างแรงสั่นสะเทือนไปทั่วอุตสาหกรรมอวกาศ และทำให้คู่แข่งรายสำคัญอย่าง Blue Origin ของ เจฟฟ์ เบโซส์ (Jeff Bezos) ต้องรีบปรับกลยุทธ์เพื่อรักษาคนเก่งของตัวเองเอาไว้

SpaceX ดันพนักงานกลายเป็นเศรษฐี Blue Origin เร่งยื่นข้อเสนอที่ดีกว่า

ข้อมูลที่ Business Insider ได้รับจากเอกสารภายในระบุว่า Blue Origin เตรียมปรับแผนการให้สิทธิ์ถือหุ้น (Equity) กับพนักงานใหม่ หลังถูกวิพากษ์วิจารณ์จากพนักงานจำนวนมากว่า โครงการเดิมแทบไม่มีมูลค่า เมื่อเทียบกับหุ้นของ SpaceX ที่สามารถเปลี่ยนเป็นเงินได้จริงหลังการ IPO

พูดง่ายๆ คือ ในวันที่พนักงาน SpaceX หลายพันคนสามารถเปลี่ยนหุ้นที่ถืออยู่ให้กลายเป็นมูลค่าความมั่งคั่งมหาศาลหลังบริษัทเข้าตลาดหุ้น พนักงาน Blue Origin จำนวนไม่น้อยกลับยังถือสิทธิ์ในหุ้นที่ยังไม่สามารถเปลี่ยนเป็นเงิน หรือสร้างผลตอบแทนได้จริงเหมือนกับคู่แข่ง

การปรับแพ็กเกจหุ้นครั้งนี้จึงเป็นความพยายามของ Blue Origin ในการทำให้ข้อเสนอของบริษัทสามารถแข่งขันกับคู่แข่งได้มากขึ้น และลดโอกาสที่คนเก่งจะตัดสินใจย้ายงาน

อย่างไรก็ตาม แผนดังกล่าวกลายเป็นประเด็นถกเถียงในแวดวงคนสายงานเทคฯ และอวกาศ ต้นตอไม่ใช่มาจากมูลค่าของหุ้น แต่กลับเป็น "เงื่อนไข" ที่แนบมากับมัน

พนักงานได้หุ้นมากขึ้น แต่ถ้าย้ายไปคู่แข่ง จะเสียสิทธิ์ทั้งหมด

ตามข้อมูลของ Business Insider รายงานว่า พนักงาน Blue Origin ที่ลาออกไปทำงานกับบริษัทคู่แข่ง เช่น SpaceX ภายใน 18 เดือน หลังออกจากบริษัท อาจถูกริบสิทธิ์ในหุ้นทั้งหมดที่ได้รับ ไม่ว่าจะเป็นหุ้นที่ได้รับสิทธิ์แล้ว หรือหุ้นที่ยังไม่ได้รับสิทธิ์ก็ตาม

เอแวน มิลส์ (Evan Mills) ที่ปรึกษาการเงินจาก Scholar Financial Advising ซึ่งมีลูกค้าเป็นพนักงานของ SpaceX อธิบายว่า เงื่อนไขลักษณะนี้ทำให้พนักงานต้องชั่งน้ำหนักระหว่าง "ผลตอบแทน" กับ "อิสระในการย้ายงาน"

"คุณกำลังแลกโอกาสที่จะได้รับผลตอบแทนจากหุ้น กับการสูญเสียความคล่องตัวในการเปลี่ยนงาน" เขาแสดงความเห็น พร้อมเตือนว่า หากพนักงานตัดสินใจย้ายไปบริษัทคู่แข่ง พวกเขาอาจสูญเสียผลตอบแทนที่สะสมมาตลอดหลายปี

สำหรับวงการบริหารทรัพยากรบุคคล มีคำเรียกสถานการณ์เช่นนี้ว่า Golden Handcuffs หรือ "กุญแจมือทองคำ" แม้ชื่อจะฟังดูหรูหรา แต่ความหมายคือ บริษัทใช้ผลตอบแทนที่มีมูลค่าสูงเป็นแรงจูงใจให้พนักงานอยู่ต่อ เพราะหากลาออกเร็วเกินไป พวกเขาอาจต้องสูญเสียผลประโยชน์จำนวนมหาศาล

กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ ยิ่งหุ้นมีมูลค่ามากเท่าไร พนักงานก็ยิ่งตัดสินใจย้ายงานได้ยากขึ้นเท่านั้น

บริษัทแจกหุ้น แล้วหุ้นเป็นของพนักงานจริงหรือไม่?

อีกประเด็นที่ผู้เชี่ยวชาญจับตามอง คือรูปแบบการให้หุ้นของ Blue Origin แตกต่างจากที่หลายคนเข้าใจ ตามรายงานของ Business Insider อธิบายว่า พนักงานไม่ได้ถือครองหุ้นของบริษัทโดยตรง

เมื่อเกิดเหตุการณ์ที่ทำให้สามารถใช้สิทธิ์หุ้นได้ เช่น การเข้าตลาดหลักทรัพย์ (IPO) การขายกิจการ หรือการระดมทุนบางรอบ บริษัทจะเป็นผู้ซื้อหุ้นคืนจากพนักงานทันที และยังเป็นผู้มีอำนาจตัดสินใจแต่เพียงฝ่ายเดียวว่า เหตุการณ์ใดถือเป็น "Liquidity Event" หรือเหตุการณ์ที่ทำให้หุ้นสามารถเปลี่ยนเป็นเงินสดได้

นั่นหมายความว่า พนักงานไม่ได้เป็นผู้กำหนดทั้งจังหวะการขายหุ้น และไม่ได้เป็นผู้กำหนดราคาขายด้วยตัวเอง ที่สำคัญคือ หากไม่มี Liquidity Event เกิดขึ้น สิทธิ์ในหุ้นบางส่วนอาจหมดอายุภายใน 18 เดือนหลังลาออกจากบริษัท

ด้วยเหตุนี้ ผู้เชี่ยวชาญหลายคนจึงมองว่า หุ้นประเภทนี้ยังไม่สามารถมองว่าเป็น "เงิน" ได้อย่างเต็มรูปแบบ

ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายชี้ เงื่อนไขนี้แทบไม่ต่างจาก "ห้ามย้ายงาน"

เอ็ดเวิร์ด โฮนส์ (Edward Hones) ทนายความด้านกฎหมายแรงงาน มองว่า แม้ Blue Origin จะไม่ได้เรียกเงื่อนไขดังกล่าวว่า "Non-Compete Clause" หรือ "ข้อตกลงห้ามทำงานกับคู่แข่ง"  แต่ในทางปฏิบัติ ผลลัพธ์กลับแทบไม่แตกต่างกัน

เพราะหากพนักงานต้องสูญเสียหุ้นทั้งหมด เพียงเพราะย้ายไปทำงานกับคู่แข่ง ก็ย่อมเป็นข้อจำกัดในการเปลี่ยนงานรูปแบบหนึ่ง

อย่างไรก็ตาม Blue Origin ไม่ได้ใช้เงื่อนไขนี้กับพนักงานในรัฐวอชิงตันและรัฐแคลิฟอร์เนีย ซึ่งเป็นสองรัฐที่มีกฎหมายจำกัดการใช้ข้อตกลงห้ามแข่งขันกับนายจ้างเดิมอย่างเข้มงวด แต่พนักงานส่วนใหญ่ของบริษัทอยู่ในรัฐฟลอริดา เท็กซัส และ แอละบามา ซึ่งยังคงอยู่ภายใต้เงื่อนไขดังกล่าว

แม้หุ้นบริษัทจะเป็นหนึ่งในผลตอบแทนที่มีคุณค่าที่สุดสำหรับวงการงานสายเทคฯ แต่ผู้เชี่ยวชาญด้านการเงิน เตือนว่า พนักงานไม่ควรตัดสินใจเรื่องการเงินโดยประเมินมูลค่าหุ้นเหล่านี้สูงเกินความเป็นจริง

ออสมาน อาร์. มินคารา (Osman R. Minkara) ผู้ก่อตั้ง CIG Capital Advisors อธิบายว่า หุ้นของบริษัทเอกชนจะมีมูลค่าที่จับต้องได้ก็ต่อเมื่อเกิดเหตุการณ์ที่สามารถเปลี่ยนหุ้นเป็นเงินสดได้จริง เช่น การเข้าตลาดหลักทรัพย์ การขายกิจการ หรือการระดมทุนที่เปิดโอกาสให้ผู้ถือหุ้นขายหุ้นออกมาได้

ตราบใดที่เหตุการณ์เหล่านั้นยังไม่เกิดขึ้น มูลค่าของหุ้นก็ยังเป็นเพียง "มูลค่าบนกระดาษ" และไม่ควรนำไปใช้วางแผนการเงินระยะยาวเพียงอย่างเดียว

ขณะเดียวกัน มิลส์ยังเตือนพนักงานของ SpaceX ด้วยว่า แม้การ IPO จะทำให้หลายคนมีทรัพย์สินเพิ่มขึ้นมหาศาล แต่ก็ไม่ควรนำอนาคตทางการเงินทั้งหมดไปผูกไว้กับบริษัทแห่งเดียว เพราะการถือสินทรัพย์เกือบทั้งหมด ไว้ในหุ้นของนายจ้างเพียงบริษัทเดียว ย่อมทำให้เกิดความเสี่ยง! หากวันหนึ่งมูลค่าบริษัทปรับตัวลดลง

เมื่อ "หุ้นพนักงาน" กลายเป็นอาวุธใหม่ในสงครามแย่งตัวคนเก่ง

เรื่องราวของ Blue Origin และ SpaceX สะท้อนให้เห็นว่า การแข่งขันในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีวันนี้ไม่ได้วัดกันแค่เงินเดือนหรือโบนัสอีกต่อไป

"หุ้นพนักงาน" กำลังกลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการดึงดูดและรักษาบุคลากรที่มีความสามารถ โดยเฉพาะในธุรกิจที่ต้องแข่งขันกันอย่างหนักเพื่อแย่งชิงวิศวกร นักวิจัย และผู้เชี่ยวชาญด้าน AI และอวกาศ

แต่ขณะเดียวกัน เหตุการณ์นี้ก็เป็นเครื่องเตือนใจให้วัยทำงานมองผลตอบแทนจากหุ้นอย่างรอบด้าน เพราะบางครั้งการได้รับข้อเสนอค่าตอบแทนที่มีมูลค่าสูงขึ้น อาจมาพร้อมเงื่อนไขที่ทำให้การเปลี่ยนงานทำได้ยากกว่าเดิม

ท้ายที่สุดแล้ว หากมองในแง่ขององค์กรสายเทคฯ ที่แข่งขันดุเดือด ข้อเสนอที่ดูเหมือนจะสร้างความมั่งคั่งในอนาคต อาจไม่ได้มอบเพียง "รางวัล" ให้กับพนักงานเท่านั้น หากยังกลายเป็นเครื่องมือที่ทำให้บริษัทสามารถรั้งคนเก่งให้อยู่กับองค์กรได้นานขึ้นด้วยเช่นกัน

 

 

อ้างอิง: Fortune, BusinessInsider, SpaceX employees, HonesLaw