ในแต่ละวัน เราตื่นขึ้นมาพร้อมเสียงแจ้งเตือนบนมือถือ ทำงานสลับไปมาระหว่างประชุม ข้อความที่เด้งเข้ามาไม่หยุด และข้อมูลมหาศาลที่ไหลผ่านหน้าจอตลอดเวลา แม้ก่อนจะนอนก็ยังเผลอไถโซเชียลต่อไม่รู้ตัว จนทำให้วัยทำงานจำนวนมากใช้ชีวิตเหมือนสมองและจิตใจไม่เคยได้หยุดพักจริงๆ เลยสักที
ชัดเจนว่าชีวิตคนเมืองยุคนี้เต็มไปด้วย “สิ่งกระตุ้น” ที่แย่งความสนใจของเราอยู่ตลอดเวลา จนบางครั้ง ต่อให้ร่างกายได้นั่งนิ่งๆ ตอนพักเบรก สมองก็ยังเหมือนกำลังทำงานหนักอยู่ดี แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่เราได้พาร่างกายไป อาบป่า หรืออยู่ท่ามกลางธรรมชาติในพื้นที่สีเขียว กลับทำให้เรารู้สึกว่า ..แค่ได้นั่งมองต้นไม้เงียบๆ ไม่กี่นาที ก็ทำให้หัวสมองที่เคยตื้อๆ เริ่มกลับมาปลอดโปร่งโล่งขึ้นอีกครั้ง
รู้หรือไม่? ความรู้สึกเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงอารมณ์ชั่วคราว แต่มีงานวิจัยจำนวนมากอธิบายตรงกันว่า ช่วงเวลาที่มนุษย์ได้อยู่กับธรรมชาติ หรือที่หลายคนเริ่มเรียกว่า “Green Time” ส่งผลต่อทั้งสมอง ระบบประสาท และสุขภาพจิตของเราในระดับลึกกว่าที่คุณคิด
ธรรมชาติไม่ได้แค่ทำให้สบายใจ แต่ช่วยให้สมอง “ฟื้นตัว” จริงๆ
เฮเทอร์ อีเลียสเซน (Heather Eliassen) ศาสตราจารย์ด้านโภชนาการและระบาดวิทยาจาก Harvard T.H. Chan School of Public Health อธิบายว่า การใช้เวลาอยู่ในพื้นที่สีเขียวมีความเชื่อมโยงกับสุขภาพที่ดีขึ้นหลายด้าน ตั้งแต่การนอนหลับที่ดีขึ้น ความดันโลหิตลดลง ไปจนถึงลดความเสี่ยงของโรคเรื้อรังบางชนิด
ส่วนหนึ่งเป็นเพราะคนที่ได้ออกไปอยู่กับธรรมชาติ มักมีการขยับร่างกายมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการเดิน ปั่นจักรยาน หรือทำกิจกรรมกลางแจ้ง แต่สิ่งที่นักวิจัยสนใจมากขึ้นเรื่อยๆ ในช่วงหลัง กลับเป็นผลกระทบเชิงบวกที่เกิดขึ้นกับ “สมองและจิตใจ” มากกว่า
อีเลียสเซนอธิบายว่า ในชีวิตประจำวัน สมองของเราต้องคอยกรองเสียงรถ การจราจร ป้ายโฆษณา หน้าจอมือถือ ข้อความแจ้งเตือน รวมถึงข้อมูลมหาศาลที่วิ่งเข้ามาไม่หยุด การใช้ชีวิตในเมืองจึงเหมือนการบังคับให้สมอง “โฟกัส” แบบไม่หยุดพัก ทำให้อารมณ์และจิตใจเหนื่อยล้าแบบไม่รู้ตัว ..นี่เป็นสิ่งที่คนเมืองกำลังเผชิญทุกวัน
ขณะที่ธรรมชาติกลับช่วยให้มนุษย์ได้พักจากภาวะที่สมองต้องตื่นตัวตลอดเวลา ไม่ว่าจะเป็น เสียงลม เสียงนก ใบไม้ที่ไหว หรือแสงแดดที่สะท้อนผ่านต้นไม้ ฯลฯ เหล่านี้ เป็นสิ่งกระตุ้นที่ไม่ได้เร่งเร้าสมองจนเกินไป แต่กลับช่วยให้ความคิดค่อยๆ ผ่อนคลายลง นักวิจัยบางคนเรียกสิ่งนี้ว่า “การฟื้นตัวของสมองจากความล้า” เพราะเมื่อสมองไม่ต้องคอยรับมือกับสิ่งกระตุ้นหนักๆ ตลอดเวลา มันก็จะเริ่มกลับมาทำงานได้ดีอีกครั้ง
นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไม หลายคนถึงรู้สึกว่า หลังจากที่ได้เดินเล่นในสวน หรือออกไปอยู่กับธรรมชาติสักพัก ความคิดจะเริ่มปลอดโปร่งขึ้น อารมณ์นิ่งขึ้น ใจสบาย และรู้สึก “เบา” ลงอย่างน่าประหลาดใจ
แค่อยู่ใกล้ต้นไม้ “คอร์ติซอล” ก็ลดลง ระบบประสาทเข้าโหมดผ่อนคลาย
ผลกระทบของธรรมชาติไม่ได้เกิดขึ้นแค่กับความรู้สึก จิตใจ และสมองเท่านั้น แต่ยังเกิดขึ้นกับร่างกายโดยตรงด้วย งานวิจัยด้านระบบประสาทพบว่า การอยู่ใกล้ธรรมชาติสามารถลดระดับ “คอร์ติซอล” หรือฮอร์โมนความเครียดได้ภายในเวลาไม่นาน รวมถึงช่วยลดอัตราการเต้นของหัวใจและลดความดันโลหิตได้ด้วย
พูดง่ายๆ ก็คือ ร่างกายจะเริ่มเปลี่ยนจากโหมด “ตื่นตัวตลอดเวลา” ไปสู่โหมด “พักและฟื้นฟู” เวลาที่อยู่ท่ามกลายธรรมชาติเขียวชอุ่ม โดย ระบบประสาทพาราซิมพาเทติก ที่ทำหน้าที่ช่วยให้ร่างกายผ่อนคลายจะเริ่มทำงานมากขึ้น หัวใจเต้นช้าลง กล้ามเนื้อคลายตัว และร่างกายค่อยๆ ลดความตึงเครียดสะสมที่แบกมาตลอดทั้งวัน
จากกระบวนการตอบสนองของระบบสาทนี้ ทำให้เรารู้สึกเหมือนได้หายใจเต็มปอดอีกครั้ง หลังออกไปเดินสวน เดินริมทะเล หรือได้นั่งเงียบๆ ใต้ต้นไม้ ทั้งที่บางครั้งไม่ได้ทำอะไรเป็นพิเศษเลยด้วยซ้ำ เกิดเป็น “ความบาเสบาย” ทางอารมณ์และจิตใจตามมาควบคู่กันไป
ยิ่งอยู่กับหน้าจอนานๆ มนุษย์ยิ่งต้องการ Green Time มากขึ้น
อีกประเด็นที่เริ่มถูกพูดถึงมากขึ้นในช่วงหลัง คือความสัมพันธ์ระหว่าง “เวลาหน้าจอ” กับ “เวลาที่ได้อยู่กับธรรมชาติ” โดยในงานวิจัยที่รวบรวมข้อมูลจาก 186 การศึกษาเชิงลึกเกี่ยวกับผลเสียของการใช้หน้าจอ พบว่า เด็กและวัยรุ่นที่ใช้เวลาอยู่กับหน้าจอมากเกินไป มักมีแนวโน้มเผชิญปัญหาด้านอารมณ์ ความเครียด สมาธิ และมีปัญหาสุขภาพจิตมากกว่า
แต่เมื่อพวกเขาได้ใช้เวลาอยู่กับธรรมชาติ (Greentime) กลับเชื่อมโยงกับสุขภาพจิตที่ดีขึ้น ความคิดที่ปลอดโปร่งขึ้น และผลลัพธ์ด้านการเรียนรู้ที่ดีกว่า
นักวิจัยยังพบสัญญาณเบื้องต้นด้วยว่า Green Time อาจช่วยลดผลกระทบจากการใช้หน้าจอหนักเกินไปได้ เพราะธรรมชาติช่วยดึงสมองออกจากวงจรความเครียด ความคิดฟุ้งวน และการรับข้อมูลไม่หยุดตลอดทั้งวัน
ไม่ต้องนอนเต็นท์บนภูเขา หรือเดินป่าไกลๆ เสมอไป แค่ได้เจอสีเขียวระหว่างวันก็พอ
สิ่งที่น่าสนใจคือ การฟื้นฟูสมองและความเครียดจากธรรมชาติ ไม่จำเป็นต้องรอวันหยุดยาวเสมอไป งานวิจัยหลายชิ้นพบว่า การได้มี Greentime ใช้เวลาอยู่กับธรรมชาติเพียง 20-30 นาที ก็ช่วยลดระดับความเครียดได้แล้ว
ยืนยันจากการศึกษาวิจัยในปี 2019 ซึ่งเก็บข้อมูลจากคนเกือบ 20,000 คน พบว่า คนที่ได้อยู่กับธรรมชาติรวมอย่างน้อย 120 นาทีต่อสัปดาห์ (เฉลี่ย 17 นาทีต่อวัน) รายงานว่า ตัวเองมีสุขภาพและคุณภาพชีวิตดีกว่าเดิมอย่างชัดเจน
ที่สำคัญคือ ธรรมชาติเหล่านั้นไม่จำเป็นต้องเป็นป่าลึกหรือภูเขาเสมอไป แต่สวนสาธารณะในเมือง ทางเดินที่มีต้นไม้ หรือพื้นที่สีเขียวเล็กๆ ระหว่างทางกลับบ้าน ก็นับเป็น "พื้นที่สีเขียวใกล้ฉัน" ที่ทุกคนสามารถเข้าถึงได้ง่าย ซึ่งก็ส่งผลต่อสุขภาพจิตที่ดีขึ้นได้เช่นกัน
อีเลียสเซน จึงแนะนำว่า สำหรับคนเมืองหรือคนที่ทำงานอยู่ในอาคารทั้งวัน การพยายาม “แทรกธรรมชาติ” เข้าไปในชีวิตประจำวัน อาจเป็นสิ่งสำคัญกว่าที่คิด ไม่ว่าจะเป็นการเดินผ่านสวนสาธารณะ เลือกเส้นทางที่มีต้นไม้ หรือหาเวลาสั้นๆ ออกไปนั่งรับลมระหว่างวัน
เมื่อชีวิตเต็มไปด้วยหน้าจอและข้อมูลไม่รู้จบ บางทีสิ่งที่มนุษย์ต้องการที่สุด อาจเป็นการได้อยู่กับต้นไม้ สัมผัสสายลม แสงแดด หรือความเงียบของธรรมชาติ เพื่อให้ตัวเองได้พักจากโลกที่เร่งรีบเกินไปก็เท่านั้นเอง
อ้างอิง: hsph.harvard, Superpower, Psychological impacts of Green time, Childrenandnature,