มนุษย์เราใช้เวลาเกือบทั้งชีวิตไปกับการวางแผน เราวางแผนการศึกษาตั้งแต่อนุบาล วางแผนเส้นทางอาชีพเพื่อไต่เต้าสู่ความสำเร็จ วางแผนการเงินเพื่อความมั่งคั่งในวัยเกษียณ ไปจนถึงการวางแผนทริปพักผ่อนช่วงสุดสัปดาห์ แต่กลับมีปลายทางเพียงแห่งเดียวที่ทุกชีวิตต้องเดินทางไปถึง ทว่าน้อยคนนักที่จะกล้าแม้แต่จะเอ่ยปากเตรียมการ นั่นคือ “ความตาย” สังคมยุคใหม่สอนให้เราวิ่งไล่ตามการมีชีวิตที่สมบูรณ์แบบ จนหลงลืมไปว่าศิลปะแห่งการใช้ชีวิตที่แท้จริงนั้น ย่อมครอบคลุมไปถึงศิลปะแห่งการจากลาด้วยเช่นกัน
ท่ามกลางบริบทโลกที่เต็มไปด้วยความไม่แน่นอนและความกังวลสะสม บทสนทนาเรื่องการเตรียมตัวตายไม่ได้เป็นเพียงเสียงกระซิบในมุมมืดอีกต่อไป หากแต่กลายเป็นแสงสว่างที่ช่วยจัดระเบียบจิตวิญญาณของผู้คน จุดประกาย กรุงเทพธุรกิจ จะพาดำดิ่งลงไปสำรวจรอยต่อที่เปราะบางที่สุดของความเป็นมนุษย์ ผ่านมุมมองของ กอเตย - ปิญชาดา ผ่องนพคุณ นักวางแผนการตายดี (Death Planner) ผู้จะมาปลดล็อกความกลัว และพิสูจน์ให้เห็นว่าการออกแบบฉากสุดท้ายของชีวิต ไม่ใช่การแช่งชักหักกระดูก แต่คือการส่งมอบความรักที่อาจเปลี่ยนวิธีที่คุณใช้ชีวิตในวันนี้ไปตลอดกาล
Death Planner ผู้สอนให้เรารู้จัก 'เพื่อนคนสุดท้าย'
เข็มวินาทีบนหน้าปัดนาฬิกาเดินไปข้างหน้าอย่างเงียบเชียบ นำพาทุกชีวิตขยับเข้าใกล้ฉากสุดท้ายอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ท่ามกลางกระแสโลกที่ผู้คนต่างวิ่งไล่ตามความสำเร็จและสะสมความมั่งคั่ง มีเพียงไม่กี่คนที่กล้าหยุดพักเพื่อสำรวจรอยต่อที่เปราะบางที่สุดของความเป็นมนุษย์ ท่ามกลางบรรยากาศที่พาดิ่งลึกลงไปในจิตวิญญาณ เรื่องราวของ ปิญชาดา ผ่องนพคุณ ผู้ก่อตั้ง Baojai Family “อยู่อย่างเบาใจ จากไปอย่างใจเบา” และนักวางแผนการตายดี (Death Planner) ได้เปิดมุมมองใหม่ที่ท้าทายความเชื่อเดิมๆ ของสังคม
เธอสะท้อนความจริงอันเที่ยงแท้ว่า “แม้สังคมไทยมักมองความตายว่าเป็นเรื่องอัปมงคล แต่แท้จริงแล้ว ‘ความตายคือวัฏจักรธรรมชาติ’ ไม่ต่างจากการเกิด การเจ็บป่วยหรือการแก่ชรา และทุกคนมีสิทธิ์ ‘ตายดี’ ได้ หากมีการเตรียมพร้อมที่เหมาะสม” การหลับตาลงอย่างหมดห่วงไม่ได้เกิดขึ้นจากปาฏิหาริย์ แต่เกิดจากการตระหนักรู้ โดยเธอย้ำหลักการสำคัญว่า "การเตรียมตัวก่อนตาย คือการค่อยๆ ทำความรู้จักกับ ‘เพื่อนคนสุดท้าย’ ที่ชื่อว่าความตาย เพื่อให้เราออกแบบการเดินทางครั้งสุดท้ายได้อย่างใจเบา และไม่เป็นภาระให้คนข้างหลังมากเกินความจำเป็น"
'สมุดเบาใจ' และพินัยกรรมแห่งความรู้สึก
การเตรียมความพร้อมเพื่อการจากไปนั้นมีความซับซ้อนและงดงามกว่าแค่การเซ็นชื่อลงในพินัยกรรมแจกแจงมรดก การออกแบบฉากสุดท้ายของชีวิตเปรียบเสมือนการทำงานกับจิตวิญญาณอย่างแท้จริง ปิญชาดาได้จำแนกมิติของการเตรียมตัวออกเป็นสองส่วนที่สอดประสานกัน เริ่มจากการเตรียมตัว "‘ภายนอก’ (Practical) เช่น การวางแผนดูแลล่วงหน้า (Advance Care Plan) การมอบอำนาจตัดสินใจ เอกสารสำคัญ" ควบคู่ไปกับสิ่งที่ลึกล้ำกว่านั้น นั่นคือการเตรียมตัว "‘ภายใน’ (Emotional) คือการเตรียมใจ วางใจในสิ่งที่ควบคุมไม่ได้"
ความเจ็บปวดที่สุดของคนเป็นในยามสูญเสีย บ่อยครั้งไม่ใช่แค่การจากลา แต่คือการต้องแบกรับภาระการตัดสินใจในนาทีวิกฤตโดยปราศจากเข็มทิศ เพื่ออุดช่องโหว่ของความรู้สึกผิดนี้ เธอจึงผลักดันแนวคิดที่ว่า "‘สมุดเบาใจ’ เป็นเครื่องมือสำคัญในการสื่อสารเจตจำนงกับคนที่รัก เพื่อป้องกันความสับสนและลดความรู้สึกผิดที่ต้อง ‘เดาใจเรา’" สมุดเล่มเล็กๆ นี้จึงเปรียบเสมือนพินัยกรรมแห่งความรู้สึก ที่บอกเล่าเจตจำนงตั้งแต่รูปแบบการรักษาพยาบาล ไปจนถึงวิธีจัดการวาระสุดท้าย ถือเป็นนวัตกรรมทางใจที่ช่วยปลดแอกความทุกข์ตรม และเปลี่ยนความตายให้กลายเป็นการส่งมอบความรักที่จับต้องได้และเป็นรูปธรรมที่สุด
น้ำตา การตื่นรู้ และคำบอกรักที่ไม่อาจรอช้า
ยิ่งดิ่งลึกลงไปในโลกของการเตรียมตัวตาย ยิ่งค้นพบว่า Death Planner ไม่ใช่วิชาชีพที่ทำงานกับความตาย หากแต่ทำงานกับ "การมีชีวิตอยู่" อย่างเข้มข้น ปัจจุบันแนวคิดนี้ได้ถูกยกระดับและขยายขอบเขตผ่าน "หลักสูตร ‘อยู่อย่างเบาใจ จากไปอย่างใจเบา’ เป็นคอร์สทบทวนชีวิตและความตาย (Pre-Death Planning) สำหรับองค์กรที่อยากดูแลบุคลากรในมิติที่ลึกซึ้งมากขึ้น" สิ่งที่น่าทึ่งคือปฏิกิริยาเคมีที่เกิดขึ้นเมื่อมนุษย์วัยทำงานถูกท้าทายให้เผชิญหน้ากับความเปราะบางของชีวิต บ่อยครั้งที่การจำลองสถานการณ์และพูดคุยเรื่องความตายอย่างเปิดเผย ได้กะเทาะเปลือกความแข็งกระด้างจนแตกสลาย
ปิญชาดาได้ถ่ายทอดปรากฏการณ์อันทรงพลังที่เคยเกิดขึ้นในการจัดอบรมว่า "มีช่วงหนึ่งที่ผู้เข้าร่วมในคลาสโทรบอกรักคนที่เขารักทันที เพราะตระหนักถึงความจริงว่า ‘ชีวิตมีเวลาจำกัดกว่าที่คิด’ ซึ่งเป็นโมเมนต์ที่สัมผัสหัวใจคนจำนวนมาก"
ท้ายที่สุดแล้ว การวางแผนความตาย ไม่ใช่การเร่งเร้าให้กาลเวลาสิ้นสุดลงเร็วขึ้น แต่มันคือเครื่องหมายเตือนสติชั้นดีที่กระซิบบอกมนุษย์ทุกคนว่า จงลงมือใช้ชีวิตในวันนี้ให้คุ้มค่าและดีที่สุด เพื่อที่ในวันสุดท้ายของลมหายใจ จะได้หลับตาลงอย่างสงบและตายตาหลับอย่างแท้จริง