สธ.เผยผลตรวจยืนยัน 'พยาธิใบไม้ตับ' นักศึกษาในจ.มหาสารคาม

เมื่อวันที่ 14 ก.ค. 2569 นพ.สมฤกษ์ จึงสมาน ปลัดกระทรวงสาธารณสุข (สธ.) ให้สัมภาษณ์ภายหลังการประชุมคณะกรรมการโรคติดต่อแห่งชาติว่า ที่ประชุมมีการรายงานเกี่ยวกับผลการตรวจพยาธิใบไม้ตับของนักศึกษาในพื้นที่ จ.มหาสารคาม โดยมีข้อสรุปว่า

1.เรื่องชุดทดสอบนั้น กรมควบคุมโรคจะร่วมกับกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ สรุปแนวทางการใช้ชุดทดสอบทางปัสสาวะในทางเทคนิคว่าควรใช้อย่างไร

 2.การกำหนดไกด์ไลน์ ซึ่งกรมควบคุมโรคมีแนวทางเป็นมาตรฐานอยู่แล้ว คือ จะให้กินยาต่อเมื่อตรวจอุจจาระแล้วพบผลบวก

อย่างไรก็ตาม จะประชุมร่วมกันกับทางผู้เชี่ยวชาญโรคติดเชื้อในมหาวิทยาลัยและสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ(สปสช.) เพื่อทบทวนว่าควรใช้ไกด์ไลน์เรื่องการตรวจปัสสาวะแล้วพบผลบวก ว่าเสี่ยงหรือไม่เสี่ยงเพื่อพิจารณาให้กินยาหรือไม่

นพ.สมฤกษ์กล่าวว่า เดิมชุดทดสอบจากปัสสาวะเป็นการทดสอบในห้องแล็บในสถานการณ์ที่มีการติดเชื้อมากโดยเอาตัวอย่างที่มีไข่พยาธิและไม่มีไข่พยาธิมารวมกัน เป็นว่ามีสถานการณ์ติดเชื้ออยู่ 50% แล้วทำเป็นความไวกับความแม่นยำ แต่ชุดทดสอบนี้ถ้าใช้ในสถานการณ์ที่ภาวะความชุกของโรคลดลงเหลือ 40% หรือ 30% ความไวความแม่นยำก็ลดลง ซึ่งกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ และกรมควบคุมโรคก็จะไปดูตรงนี้และสรุปอีกครั้ง

“ความชุกของโรคจากการเฝ้าระวังของกรมควบคุมโรคมีสถิติไว้มีแค่ 5% ทำให้ไม่รู้ตอนนี้พื้นที่ภาคอีสานความชุกของโรคอยู่ที่เท่าไร ก็มีข้อสงสัยว่าการแปลผลนี้ควรจะแปลผลอย่างไร และมีความแม่นยำอย่างไร”นพ.สมฤกษ์กล่าว

ถามว่ายังไม่ควรใช้ชุดทดสอบจากปัสสาวะ เป็นมาตรฐานในการตรวจคัดกรองการติดพยาธิใบไม้ตับ นพ.สมฤกษ์ กล่าวว่า เป็นเจตนาดีของคนทำวิจัย คือการตรวจอุจจาระเป็นเรื่องยุ่งยาก และไม่ค่อยมีใครให้ความร่วมมือ จึงคิดว่าการตรวจปัสสาวะจะช่วยให้สะดวกมากขึ้น  เพียงแต่ว่าการจะเอามาใช้ยังอยู่ในช่วงของการประเมิน ซึ่งเป็นการกระโดดจากห้องแล็บมาใช้ของจริง คงอยู่ในช่วงของการดูงานวิจัยว่าสถานการณ์จริง เมื่อทดสอบแล้วผลยังเป็นไปตามห้องแล็บหรือไม่

นพ.สมฤกษ์ กล่าวด้วยว่า เรื่องพยาธิใบไม้ตับเรากังวล "มะเร็งท่อน้ำดี" การติดพยาธิใบไม้ตับใช้เวลานานกว่าจะเป็น ฉะนั้น การแพทย์เราแบ่งเป็น 2 ส่วน คือ

1.อยู่ในพื้นที่เสี่ยง จะมีกระบวนการตรวจวินิจฉัยมะเร็งท่อน้ำดีให้เร็วขึ้นก็จะเป็นผลการรักษาที่ดี ปัจจุบันมีการทำอัลตราซาวนด์คนในพื้นที่

2.การป้องกันการติดเชื้อมีส่วนสำคัญ ทั้งเรื่องสุขาภิบาลต่างๆ พฤติกรรมการบริโภคอาหารสุกๆ ดิบๆ ต้องสร้างความรู้และเปลี่ยนพฤติกรรม ส่วนการตรวจและทานยาเป็นหนึ่งในปัจจัย หวังว่าความตั้งใจของการศึกษานี้ให้เกิดการตรวจที่สะดวกมากขึ้น แต่ต้องดูที่การศึกษาในภาคสนามถึงจะเอามาใช้จริง

ถามถึงกรณีมีการลงไปตรวจอุจจาระนิสิต นพ.นิติ เหตานุรักษ์ รองอธิบดีกรมควบคุมโรค กล่าวว่า ผลการตรวจจากชุดทดสอบด้วยปัสสาวะของนักศึกษาในมหาวิทยาลัยพื้นที่จ.มหาสารคามที่มีรายงานผลบวก 380 คน มีการตรวจอุจจาระแล้ว 292 คน ผลเจอเชื้อพยาธิใบไม้ตับ 4 ราย ส่วนอีก 11 รายเป็นเชื้อพยาธิชนิดอื่น เช่น พยาธิตัวตืด เป็นต้น  ซึ่งตอนนี้ผลการตรวจยังมีความแตกต่างอยู่ กรมควบคุมโรคจึงยังถือตามมาตรฐานองค์การอนามัยโลกในการตรวจ คือ ตรวจจากอุจจาระ

นพ.ยงเจือ เหล่าศิริถาวร ผู้อำนวยการกองโรคติดต่อทั่วไป กล่าวว่า สธ.ยังใช้แนวทางตรวจคัดกรองตามองค์การอนามัยโลก  ให้ใช้การตรวจอุจจาระเป็นหลักเมื่อผลเป็นบวกว่าเป็นพยาธิจริง แล้วจะจ่ายยาส่วนการตรวจโดยชุดตรวจปัสสาวะนั้นจะเป็นแบบ Selftest คือทดสอบเบื้องต้น ถ้าเป็นผลบวกให้มีการตรวจเพิ่มเติม

อนึ่ง ผลการตรวจคัดกรองพยาธิใบไม้ตับนิสิตใหม่ ประจำปีการศึกษา 2569 โดยใช้ชุดทดสอบตรวจจากปัสสาวะนั้น  ผลการคัดกรองนิสิตมหาวิทยาลัยมหาสารคาม (มมส.) 12,733 คน ผลติดเชื้อ 4,233 คน คิดเป็น 33  %  ส่วนมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม คัดกรอง 1,922 คน ผลติดเชื้อ 380 คน คิดเป็น 19 %