ฝึก 'โยคะ' ดีต่อร่างกายอย่างไร

บ่อยครั้งที่คนส่วนใหญ่พูดถึงการฝึกโยคะว่า ทำให้ร่างกายสมดุล แต่ไม่มีคำอธิบายด้วยหลักวิทยาศาสตร์

ทำไมฝึกโยคะ แล้วทำให้คลายเครียดได้ดี

ว่ากันว่า ร่างกายของเราจะมีประสิทธิภาพสูงสุด ก็อยู่ที่การควบคุมของสองระบบใหญ่ๆ คือ ระบบฮอร์โมน และระบบประสาท

ปกติแล้วความเครียดนี่แหละเป็นตัวการสำคัญ ที่ทำให้เราป่วย ทั้งทางกายและใจ ทำให้เกิดความไม่สมดุลในร่างกาย ถ้าเป็นปัจจัยภายนอกมาจากความร้อน ความเย็น เสียงดังๆ  หรือปริมาณออกซิเจนที่น้อยกว่าปกติ ฯลฯ ถ้าเป็นปัจจัยภายในร่างกาย มาจากความดันโลหิตสูง ความเจ็บปวด อารมณ์ความรู้สึก ฯลฯ

เจ้าความเครียดนี่แหละที่เข้าไปกระตุ้นต่อมไร้ท่อไฮโปทาลามัส จากนั้นมันก็จะส่งผลกระตุ้นระบบประสาทซิมพาเทธิก และกระตุ้นต่อไปยังต่อมอดรีนัลคอร์เทกซ์ (ต่อมหมวกไตด้านนอก-adrenal cortex) ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงกลไกในร่างกาย ทั้งอัตราการเต้นของหัวใจสูงขึ้น ความดันโลหิต ระดับน้ำตาลในเลือด อัตราการหายใจ ฯลฯ

ผลของความเครียด จะทำให้ระบบร่างกายส่วนต่างๆ ทำงานไม่ปกติ ป่วยเป็นโรคต่างๆ มากมาย อาทิ ความดันโลหิตสูง เบาหวาน และนอนไม่หลับ

ดังนั้นการฝึกโยคะ ซึ่งเป็นศาสตร์และศิลปะสามารถช่วยรักษาสมดุลระบบร่างกายแบบองค์รวม ทั้งระบบประสาท ระบบฮอร์โมน และระบบกล้ามเนื้อ ควบไปกับการดูแลจิตใจและอารมณ์

เนื่องจากสภาวะอารมณ์ของเรา ก็มีผลต่อระบบหายใจ ไม่ว่าจะกรณีตกใจ กลัว ตื่นเต้น ซึ่งจะทำให้เราหายใจเร็วขึ้น มีความตึงเครียดของจิต และมีผลต่อสมอง

ถ้ามองแค่ระบบหายใจ ซึ่งเป็นระบบกึ่งอัตโนมัติที่เป็นไปตามธรรมชาติ มีจังหวะที่สม่ำเสมอ เมื่อฝึกโยคะมีสติรู้ ก็จะควบคุมการหายใจด้วยตนเองได้ระดับหนึ่ง เมื่อสมองส่วน Cerebral cortex ส่งสัญญาณประสาทมาตามกระดูกสันหลังไปยังกล้ามเนื้อซี่โครงและกระบังลม

เมื่อใดก็ตามที่เราฝึกหายใจแบบโยคะได้ลึก ยาว โดยดูจากการเคลื่อนไหวของปอดและหน้าท้อง ก็สามารถเพิ่มอัตราการหายใจ ขจัดคาร์บอนไดออกไซด์ออกจากเลือดได้เร็วขึ้น ซึ่งมีผลดีต่อระบบร่างกาย 

ด้วยเหตุนี่เอง นักวิทยาศาสตร์จึงสนใจเรื่องรูปแบบหายใจที่มีผลต่อระบบประสาท เพราะเราไม่ค่อยรู้ตัวว่ากำลังหายใจ แต่ศาสตร์ของโยคะทำให้เรารู้ว่ากำลังหายใจอย่างมีสติอยู่กับสภาวะภายในร่างกาย เพราะในชีวิตประจำวัน ร่างกายของเรา ทำงานตามการสั่งของสมองเซเรบรัม คือ การใช้ความคิด วิเคราะห์ ไตร่ตรอง

 แต่เมื่อใดที่เราฝึกโยคะ ช่วงเวลานั้นจะลดการทำงานของสมองส่วนความคิด เหมือนเวลาเราว่ายน้ำ ขี่จักรยาน เมื่อร่างกายเรียนรู้แล้ว ก็จะทำงานโดยกลไกรีเฟล็กซ์ เป็นการเคลื่อนไหวของร่างกายนอกเหนือการควบคุมของจิตใจ (involuntary) ที่เกิดขึ้นฉับพลัน

เช่นเดียวกัน เมื่อฝึกโยคะอาสนะ ผู้ฝึกก็จะไม่ใช้ความคิด มีสติรับรู้ ณ ปัจจุบันขณะ เมื่อระบบประสาทที่ควบคุมกล้ามเนื้อลดลง กลไกกายและจิตก็ผ่อนคลาย ส่งผลให้ระบบหายใจ ระบบหมุนเวียนเลือดทำงานน้อยลง

นี่คือ ผลดีของการฝึกโยคะ

 ...............

 หมายเหตุ เรียบเรียงจากจากเอกสารโยคะวิชาการ เรื่องสรีระวิทยาและกายวิภาคเกี่ยวกับเทคนิคโยคะ