นวัตกรรม 'ชะลอวัย' ดันเวชศาสตร์ฟื้นฟูสภาวะเสื่อม

ประเทศไทยกำลังเคลื่อนเข้าสู่ "สังคมสูงวัยระดับสุดยอด" (Super-Aged Society) ความท้าทายไม่ใช่การมีอายุที่ยืนยาว แต่เป็นการรักษา "คุณภาพชีวิต" ในช่วงวัยที่ร่างกายเริ่มเข้าสู่ภาวะเสื่อมสลาย "เวชศาสตร์ฟื้นฟูสภาวะเสื่อม" จะช่วยเปลี่ยนผ่านจาก "การประคับประคองตามอาการ" สู่การ "เพิ่มจำนวนเซลล์" ด้วยเทคโนโลยีสเต็มเซลล์และวิศวกรรมซ่อมแซม เป็นการนำหลักการทางวิศวกรรมมาผสมผสานกับชีววิทยาเพื่อซ่อมแซม ฟื้นฟู หรือสร้างอวัยวะและเนื้อเยื่อที่เสียหาย

เวชศาสตร์ฟื้นฟูภาวะเสื่อมในไทย

การขับเคลื่อนนโยบายผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์ขั้นสูง (Advanced Therapy Medicinal Products - ATMPs) ในประเทศไทย เช่น ยีนบำบัด (Gene Therapy) ซึ่งใช้สารพันธุกรรมแก้ไขยีนที่ผิดปกติ เซลล์บำบัด (Cell Therapy) ซึ่งใช้เซลล์ที่มีชีวิตเพื่อฟื้นฟูหรือป้องกันโรค และผลิตภัณฑ์วิศวกรรมเนื้อเยื่อ (Tissue-Engineered Products) ที่ใช้ซ่อมแซมเนื้อเยื่อที่เสียหาย และอีกกลุ่มคือ การแพทย์ขั้นสูงแบบลูกผสม (Combined ATMPs)

มีเป้าหมายหลักในการยกระดับประเทศให้เป็นศูนย์กลางสุขภาพนานาชาติ (Medical Wellness Hub) โดยกระทรวงสาธารณสุข (สธ.) ได้ริเริ่มโครงการ ATMPs Sandbox เพื่อสร้างระบบต้นแบบในการผลิตและการใช้ผลิตภัณฑ์ ATMPs ที่ได้มาตรฐานสากล และได้ร่วมกับ บริษัท เมดีซ กรุ๊ป จำกัด (มหาชน) หรือ MEDEZE ด้านการจัดหาและพัฒนาผลิตภัณฑ์ตลอดระยะเวลา 10 ปีของโครงการ ซึ่งจะต้องมีงานวิจัยอย่างน้อย 20 ผลงาน และโรงพยาบาลวชิระภูเก็ตเป็นศูนย์กลางในการประเมิน ประยุกต์ใช้ และให้บริการผลิตภัณฑ์ที่พัฒนาภายใต้โครงการ ATMPs Sandbox

ATMPs ทดลองใช้จริง 5 โรคของไทย

ทั้งนี้โครงการ ATMPs Sandbox จะเริ่มต้นพัฒนาและทดลองใช้จริงกับ 5 โรคสำคัญที่เป็นความท้าทายทางสุขภาพของคนไทย ได้แก่ 1. โรคหมอนรองกระดูกเสื่อม โดยใช้เซลล์บำบัดจากเซลล์ต้นกำเนิดจากไขมันของตัวเอง เพื่อลดอาการปวดเรื้อรังโดยไม่ต้องผ่าตัด 2. ข้อเข่าเสื่อม 3. ผิวหน้าเสื่อมตามวัย 4. การชะลอวัยเพื่อฟื้นฟูเซลล์ผิวในเชิงลึก และ 5. มะเร็งลำไส้ใหญ่ โดยพัฒนาเทคโนโลยีภูมิคุ้มกันบำบัดเฉพาะจุด (NK Cell) เพื่อเพิ่มโอกาสรอดชีวิต

นพ.วีรพล เขมะรังสรรค์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหารและผู้ร่วมก่อตั้ง บริษัท เมดีซ กรุ๊ป จำกัด (มหาชน) หรือ MEDEZE ให้สัมภาษณ์ "กรุงเทพธุรกิจ" ว่าเวชศาสตร์ฟื้นฟูสภาวะเสื่อม (Regenerative Medicine) มีความสำคัญต่อคนไทยอย่างมาก โดยเฉพาะในยุคที่ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัย ซึ่งมาพร้อมกับปัญหาด้านสุขภาพที่เกิดจากความเสื่อมของร่างกาย เข้าสู่วัย 40-50 ปี จะเริ่มมีปัญหาสายตา พอวัย 60 ปี โรคเบาหวาน ความดัน และข้อเข่าเสื่อมจะถามหา และในวัย 80 ปี ภาวะพาร์กินสัน สมองเสื่อม หัวใจขาดเลือด หรือตับแข็งจะกลายเป็นโรคที่สูงวัยหลีกเลี่ยงได้ยาก

"การแพทย์ในอดีต จะเป็นการชะลอหรือบรรเทาอาการของโรค ที่ไม่สามารถสร้างเนื้อเยื่อใหม่ได้ แต่เวชศาสตร์ฟื้นฟูสภาวะเสื่อม คือการใช้ สเต็มเซลล์ เข้าไปปลูกถ่ายเพื่อซ่อมแซมและสร้างอวัยวะที่สึกหรอให้คืนสภาพ เปรียบเสมือนการเติมเซลล์ใหม่ที่มีคุณภาพเข้าไปทดแทนในวันที่เซลล์เดิมในร่างกายลดน้อยลงจนไม่สามารถซ่อมแซมตัวเองได้อีก และสเต็มเซลล์ที่ใช้เป็นเซลล์จากไขมันของผู้ป่วยเอง ซึ่งเป็นเซลล์จากร่างกายเราเอง เข้ากันได้กับร่างกาย ไม่ต้องกังวลเรื่องการแพ้"

นพ.วีรพล อธิบายต่อว่า ในมิติของวิศวกรรมชีวภาพ การใช้เซลล์ของตัวเอง (Autologous) เปรียบเสมือนมาตรฐานทองคำที่มีประสิทธิภาพสูงสุด เนื่องจากสารพันธุกรรมตรงกัน 100% ร่างกายจึงไม่มีการต่อต้าน เพราะหากใช้เซลล์ของผู้อื่น เม็ดเลือดขาวจะไม่ทำหน้าที่กำจัดเซลล์แปลกปลอมทิ้งภายใน 4 เดือน และร่างกายจะสร้างแอนติบอดีขึ้นมาต่อต้าน ทำให้การฟื้นฟูไม่ยั่งยืน

นอกจากนั้น การรักษาที่มีประสิทธิภาพในระดับอวัยวะ เช่น หัวใจหรือตับ ต้องใช้ปริมาณเซลล์ในระดับ 100 ล้านเซลล์ขึ้นไป ซึ่งต่างจากการฉีดเพื่อความงามทั่วไปที่ใช้ปริมาณเพียงหลัก10 ล้านเซลล์ ที่สำคัญเซลล์ที่ฉีดกลับเข้าสู่ร่างกายต้องมีชีวิตรอดมากกว่า 90% เพื่อให้พร้อมทำงานในทันที

"สเต็มเซลล์ ชนิด MSC (Mesenchymal Stem Cells) มีความยืดหยุ่นสูง สามารถแปรเปลี่ยนไปเป็นเซลล์ได้ตามความต้องการของร่างกาย และยังสามารถเก็บรักษาเป็นความมั่งคั่งทางชีวภาพ (Biological Wealth) ที่อุณหภูมิ -196 องศาเซลเซียส เพื่อคงสภาพอายุเซลล์ไว้ใช้รักษาตัวเองในอนาคตได้ นวัตกรรมสเต็มเซลล์ เป็นเวชศาสตร์ฟื้นฟูสภาวะเสื่อม เพื่อซ่อมแซมร่างกายในจุดที่ยาปกติไม่สามารถรักษาได้"

ใช้หุ่นยนต์ผลิตเพื่อฟื้นฟูร่างกาย

เมดีซ (MEDEZE) มีแผนการดำเนินงานที่ชัดเจนในการยกระดับนวัตกรรมสเต็มเซลล์จากไขมัน และการใช้หุ่นยนต์ เพื่อแก้ปัญหาคอขวดของอุตสาหกรรมสเต็มเซลล์ คือ "แรงงานมนุษย์" ซึ่งมีความเสี่ยงเรื่องการปนเปื้อน และข้อจำกัดด้านกำลังการผลิต การนำหุ่นยนต์เข้ามาจึงเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในการผลิตและสร้างมาตรฐานระดับโลก

นพ.วีรพล กล่าวเพิ่มเติมว่า ขณะนี้การผลิตโดยมนุษย์ในห้องแล็บ GMP สามารถรองรับได้เพียง 10-15 เคสต่อเดือน แต่การใช้หุ่นยนต์จะช่วยให้ผลิตได้แบบ 24 ชั่วโมง และเพิ่มขนาดการผลิตได้มากขึ้น อีกทั้งหุ่นยนต์มีความแม่นยำสูง ลดความเสี่ยงจากการปนเปื้อน และความผิดพลาดจากมนุษย์ โดยเมดีซร่วมมือกับบริษัท ชิบุยะ คอร์ปอเรชั่น จำกัด ซึ่งเป็นผู้ผลิตเครื่องมือแพทย์ชั้นนำของญี่ปุ่น เพื่อนำเข้าหุ่นยนต์ที่มีมาตรฐานเทียบเท่า Ferrari ของวงการแพทย์ โดยต้องผ่านการรับรองจากมาตรฐาน FDA ญี่ปุ่นก่อนส่งมาไทย

"คาดว่าจะมีการส่งมอบหุ่นยนต์ในช่วงไตรมาสที่ 3-4 ของปีนี้ และจะทำการทดสอบระบบ เพื่อให้พร้อมดำเนินงานในรูปแบบพื้นที่ปิดที่มนุษย์เข้าไม่ได้ เพื่อความปลอดภัยขั้นสูงสุด ในช่วงไตรมาสที่ 1-2 ของปีหน้า"