“อัทธ์ พิศาลวานิช“วิเคราะห์ผลกระทบข้อตกลง ART ชี้ ลดภาษีนำเข้าสินค้าเกษตรสหรัฐ 0% เพิ่มการแข่งขันต่อสินค้าเกษตรไทย โดยเฉพาะเนื้อหมู-เนื้อไก่ ขณะที่อ้อย-มันสำปะหลังเสี่ยงราคาลดจากการนำเข้าเอทานอล ส่วนถั่วเหลืองและข้าวโพดไม่กระทบหากนำเข้าไม่เกินโควต เสนอ 7 มาตรการรองรับ
KEY POINTS
- ข้อตกลงการค้าไทย-สหรัฐฯ จะส่งผลกระทบหนักที่สุดต่อผู้เลี้ยงสุกร เนื่องจากการเปิดนำเข้าเนื้อหมูจากสหรัฐฯ ซึ่งมีต้นทุนต่ำกว่าเป็นครั้งแรก จะทำให้ราคาในประเทศตกต่ำและการแข่งขันสูงขึ้น ทั้งยังมีความกังวลเรื่องความปลอดภัยจากสารเร่งเนื้อแดง
- อุตสาหกรรมไก่เนื้อและผลิตภัณฑ์สัตว์ปีกของไทยจะเผชิญการแข่งขันที่รุนแรงขึ้น จากการเปิดตลาดให้เนื้อไก่จากสหรัฐฯ เข้ามาแข่งขันกับผู้ผลิตในประเทศมากขึ้น
- สินค้าเกษตรอื่นได้รับผลกระทบแตกต่างกัน โดยอ้อยและมันสำปะหลังเสี่ยงราคาตกจากการนำเข้าเอทานอล ขณะที่เนื้อโค ถั่วเหลือง และข้าวโพดได้รับผลกระทบจำกัด
การลงนามระหว่างนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และนายโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐ วันที่ 17 พ.ย.2569 เป็นการแสดงเจตนารมณ์ร่วมกันเพื่อผลักดันไปสู่ข้อตกลงการค้าต่างตอบแทน (ART)
หลังจากนี้กระทรวงพาณิชย์และกระทรวงการต่างประเทศจัดทำรายละเอียดรายสินค้าเสนอคณะรัฐมนตรี (ครม.) จัดรับฟังความคิดเห็นของประชาชน และนำเข้าสู่การพิจารณาของรัฐสภา ซึ่งหากรัฐสภาไม่เห็นชอบข้อตกลงดังกล่าวก็ตกไป
ขณะที่การเปิดตลาดนำเข้าสินค้าเกษตรจากสหรัฐที่ไทยจะลดภาษีนำเข้าสินค้าเกษตรสหรัฐ 0% กระทบสินค้าเกษตรไทยต่างกันตามประเภทสินค้า ปริมาณนำเข้า และความสามารถในการแข่งขัน
รองศาสตราจารย์ ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต เปิดเผยว่า มีทั้งกลุ่มได้รับผลกระทบโดยตรง กลุ่มที่ได้รับประโยชน์จากต้นทุนวัตถุดิบที่ลดลง และกลุ่มที่ต้องเฝ้าระวังผลกระทบระยะยาว ดังนี้
1.เนื้อหมูราคาลดลง กระทบผู้เลี้ยงไทย ห่วงความปลอดภัยสุขภาพและความมั่นคงทางอาหาร
หมูเนื้อแดงจะได้รับผลกระทบจากราคาแนวโน้มลดลง เนื่องจากที่ผ่านมาไทยไม่นำเข้าจากสหรัฐ แต่ข้อตกลง ART จะเป็นครั้งแรกที่เปิดนำเข้าส่งผลให้ปริมาณเนื้อหมูในประเทศเพิ่มขึ้น และกดดันราคาหมูในประเทศลดลง เนื่องจากการนำเข้าได้สิทธิภาษี 0%
ประกอบกับต้นทุนการผลิตของสหรัฐต่ำกว่าไทย 20-30% ทำให้เนื้อหมูสหรัฐได้เปรียบต้นทุน และผู้เลี้ยงหมูไทยต้องเผชิญการแข่งขันยากขึ้น แม้ผู้บริโภคได้ประโยชน์จากการซื้อเนื้อหมูราคาถูกลง
รวมทั้งมีความเสี่ยงด้านสุขภาพของผู้บริโภคไทย หากเนื้อหมูนำเข้าจากสหรัฐใช้สารเร่งเนื้อแดง อาจเพิ่มความเสี่ยงปัญหาสุขภาพและโรคภัยจึงต้องให้ความสำคัญกับมาตรฐานความปลอดภัยอาหารและการตรวจสอบเข้มงวด
นอกจากนี้มีความเสี่ยงความมั่นคงทางอาหารระยะยาว เพราะหากนำเข้าเนื้อหมูสหรัฐต่อเนื่องอาจทำให้ผู้เลี้ยงหมูไทยแข่งขันไม่ได้ และทยอยปิดกิจการ โดยหากสหรัฐเกิดสงครามกับประเทศอื่นจนส่งออกเนื้อหมูมาไทยไม่ได้จะเผชิญความเสี่ยงขาดแคลนเนื้อหมูทันที
2.เนื้อโคไทยไม่ได้รับผลกระทบโดยตรง ผู้บริโภคได้ประโยชน์จากราคาถูกลง
เนื้อโคของไทยไม่ได้รับผลกระทบโดยตรงมากนัก เนื่องจากเนื้อโคไทยไม่มีศักยภาพการแข่งขันกับเนื้อโคนำเข้าจากออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ภายใต้กรอบความตกลงการค้าเสรี (FTA) ดังนั้นการเปิดนำเข้าเนื้อโคเพิ่มเติมจึงไม่ทำให้สถานการณ์การแข่งขันผู้ผลิตไทยเปลี่ยนแปลงไปอย่างมีนัยสำคัญ
ขณะที่การนำเข้าเนื้อโคเพิ่มขึ้นจะทำให้ราคาลดลงเป็นประโยชน์ต่อผู้บริโภคไทย โดยการแข่งขันหลักจะเป็นการแข่งขันระหว่างเนื้อโคนำเข้าจากต่างประเทศด้วยกัน
3.ถั่วเหลืองและข้าวโพดไม่กระทบ หากนำเข้าไม่เกินโควตาและความต้องการ
ถั่วเหลืองและข้าวโพดไม่น่าได้รับผลกระทบหากนำเข้าไม่เกินโควตา เพราะไทยนำเข้าถั่วเหลืองต่างประเทศอยู่แล้ว การเปิดนำเข้าจึงอาจเป็นผลดีต่ออุตสาหกรรมอาหารสัตว์ไทยเพราะช่วยต้นทุนวัตถุดิบและต้นทุนผลิตอาหารสัตว์ลดลง
ทั้งนี้ไม่ควรเปิดนำเข้าเกินปริมาณปกติที่เคยนำเข้า หรือเกินความต้องการใช้ภายในประเทศ เพราะจะทำให้ราคาสินค้าเกษตรในประเทศลดลง และกระทบเกษตรกรปลูกถั่วเหลืองและข้าวโพด
4.อ้อยและมันสำปะหลังเสี่ยงราคาลด จากการนำเข้าเอทานอลสหรัฐ
อ้อยและมันสำปะหลังมีโอกาสรับผลกระทบด้านราคา เพราะการเปิดนำเข้าเอทานอลจากสหรัฐจะส่งผลต่ออุตสาหกรรมผลิตเอทานอลไทย ซึ่งมีอ้อยและมันสำปะหลังเป็นวัตถุดิบสำคัญ
ดังนั้นเมื่อนำเข้าเอทานอลจากสหรัฐเพิ่มขึ้นจะทำให้ปริมาณเอทานอลในตลาดไทยเพิ่มขึ้นและเข้ามาแข่งขันเอทานอลผลิตในประเทศ ส่งผลต่อความต้องการใช้วัตถุดิบภายในประเทศ และอาจกดดันราคาอ้อยและมันสำปะหลังลดลง
5.เนื้อไก่และผลิตภัณฑ์สัตว์ปีก เสี่ยงแข่งขันหนักขึ้น
เนื้อไก่และผลิตภัณฑ์สัตว์ปีกต้องติดตามผลกระทบใกล้ชิด เพราะกรอบเจรจาระบุเร่งการเข้าถึงตลาดไทยของเนื้อสัตว์และสัตว์ปีกที่ผ่านการรับรองจากหน่วยงานของสหรัฐ โดยหากนำเข้าเนื้อไก่เพิ่มอาจมาแข่งขันกับผู้เลี้ยงไก่และผู้ประกอบการแปรรูปเนื้อไก่ไทยและกระทบผู้ผลิตในประเทศ
ขณะที่ผู้บริโภคได้ประโยชน์จากการมีทางเลือกซื้อสินค้าเพิ่มขึ้น รวมถึงอาจได้บริโภคเนื้อไก่ราคาแข่งขันกันมากขึ้น
รศ.ดร.อัทธ์ กล่าวว่า นอกจากผลกระทบจากการเปิดนำเข้าสินค้าเกษตรสหรัฐแล้วต้องพิจารณาผลกระทบต่อสินค้าเกษตรไทยที่ส่งออกไปตลาดสหรัฐด้วย โดยเฉพาะข้าวหอมมะลิมีแนวโน้มแข่งขันยากขึ้นเพราะภาษีนำเข้าข้าวสูงขึ้น แต่ที่ผ่านมาไทยมีสัดส่วนส่งออกไปสหรัฐลดลง เมื่อเผชิญภาระภาษีนำเข้าสูงขึ้นยิ่งทำให้ข้าวหอมมะลิไทยแข่งขันยากขึ้น
ส่วนการส่งออกผลไม้ไปสหรัฐคาดว่าทรงตัว เพราะผู้บริโภคอเมริกันไม่ใช่ผู้บริโภคหลักผลไม้ไทย แต่ผู้บริโภคสำคัญเป็นชาวเอเชียและชาวอาเซียนในสหรัฐ ดังนั้นทิศทางการส่งออกผลไม้จึงขึ้นกับการแข่งขันกับคู่แข่ง โดยเฉพาะเวียดนามและอินโดนีเซีย รวมถึงอัตราภาษีนำเข้าที่แต่ละประเทศได้รับ หากไทยถูกจัดเก็บภาษีสูงกว่าจะได้รับผลกระทบมากขึ้น
ขณะที่ถุงมือยางธรรมชาติของไทยเผชิญการแข่งขันกับมาเลเซียที่ครองส่วนแบ่งตลาดถุงมือยางในสหรัฐ โดยถ้าไทยได้อัตราภาษีนำเข้าสูงกว่ามาเลเซียยิ่งทำให้เสียเปรียบ
ส่วนสินค้าอื่น เช่น มะพร้าวและสินค้าประมง ยังเสียเปรียบเวียดนามด้านต้นทุนการผลิตและปัญหาโรคระบาด
7 ข้อเสนอต่อรัฐบาลก่อนบังคับใช้ ART
รศ.ดร.อัทธ์ กล่าวว่า การที่ไทยลดภาษีนำเข้าสินค้าเกษตรสหรัฐเหลือ 0% แม้ลดต้นทุนวัตถุดิบภาคอุตสาหกรรม และเพิ่มทางเลือกให้ผู้บริโภค แต่อีกด้านเพิ่มแรงกดดันด้านการแข่งขันให้เกษตรกรไทย โดยผลกระทบแตกต่างตามประเภทสินค้าและปริมาณนำเข้า
ขณะที่แถลงการณ์ร่วมวันที่ 17 พ.ย.2569 ระบุว่าทั้ง 2 ฝ่ายเตรียมความพร้อมในประเทศเพื่อจัดทำข้อตกลง ART ก่อนลงนามและมีผลใช้บังคับ ดังนั้น รัฐบาลควรเร่งเตรียมมาตรการรองรับ โดยต้องพิจารณาจากตารางภาษีและเงื่อนไขรายสินค้าที่ตกลงกันจริง 7 ข้อ ดังนี้
1.เปิดเผยข้อมูลก่อนข้อตกลงมีผลบังคับใช้
รัฐบาลควรเปิดเผยรายละเอียดรายการสินค้าและรหัสพิกัดศุลกากรที่ลดภาษี รวมถึงระยะเวลาลดภาษี ปริมาณการนำเข้า และเงื่อนไขด้านสุขอนามัย เพื่อให้เกษตรกรและผู้ประกอบการเตรียมตัวและปรับแผนการผลิตล่วงหน้า พร้อมประเมินผลกระทบรายสินค้าและรายพื้นที่ โดยเริ่มจากกลุ่มสินค้าที่เสี่ยงสูง เช่น สุกร ไก่ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ วัตถุดิบอาหารสัตว์ และเอทานอล
2.กำหนดระยะเวลาเปลี่ยนผ่านและมาตรการคุ้มครองสินค้าอ่อนไหว
สินค้าที่เกษตรกรมีข้อจำกัดต้นทุนและแข่งขันสินค้านำเข้าไม่ได้ควรเจรจาให้ลดภาษีเป็นขั้นบันได หรือกำหนดระยะเวลาเปลี่ยนผ่าน เพื่อให้ผู้ผลิตในประเทศมีเวลาปรับตัว พร้อมกำหนดมาตรการรองรับกรณีนำเข้าเพิ่มขึ้นเร็ว หรือราคาสินค้าเกษตรในประเทศลดลงมาก โดยใช้ข้อมูลปริมาณนำเข้า ราคา และผลผลิตเป็นเกณฑ์ที่ชัดเจนพิจารณาให้ความช่วยเหลือ
3.รักษามาตรฐานความปลอดภัยอาหารอย่างเข้มงวด
การลดภาษีนำเข้าไม่ควรลดมาตรฐานสุขอนามัยและความปลอดภัยอาหาร โดยรัฐบาลต้องตรวจสอบสารตกค้าง โรคระบาดในสัตว์ สารเร่งเนื้อแดง และแหล่งผลิตตามหลักวิทยาศาสตร์เสมอ พร้อมเปิดผลตรวจสอบต่อสาธารณะ และกำหนดระบบตรวจสอบย้อนกลับสินค้า เพื่อคุ้มครองเกษตรกรและผู้บริโภค โดยเฉพาะสินค้าที่เสี่ยงด้านความปลอดภัยต่อสุขภาพ
4.เพิ่มงบกองทุน FTA ช่วยเหลือเกษตรกรให้ทันสถานการณ์
กองทุน FTA ภาคเกษตรภายใต้สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) ที่ดำเนินงานอยู่ควรเร่งสนับสนุนโครงการช่วยลดต้นทุน เพิ่มผลิตภาพ พัฒนาคุณภาพสินค้า ส่งเสริมการแปรรูป และสร้างตลาดให้เกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ โดยให้ความสำคัญเกษตรกรรายย่อย สหกรณ์ และกลุ่มเกษตรกร พร้อมเพิ่มงบประมาณให้เพียงพอ
ขณะเดียวกันกระทรวงพาณิชย์ควรเร่งตั้งกองทุนถาวรและจัดสรรงบประมาณให้ชัดเจน เนื่องจากโครงการช่วยเหลือที่ผ่านมาไม่มีงบประมาณจัดสรรต่อเนื่อง ขณะที่การจัดตั้งกองทุนถาวรยังอยู่ระหว่างการผลักดันกฎหมาย
การให้ความช่วยเหลือควรครอบคลุมทั้งการพัฒนาโครงการระยะยาวและมาตรการรองรับช่วงเปลี่ยนผ่าน เช่น การปรับโครงสร้างการผลิต การฝึกอาชีพ การให้คำปรึกษา การสนับสนุนเข้าถึงสินเชื่อ และการช่วยเหลือรายได้ชั่วคราวตามหลักเกณฑ์ที่ตรวจสอบได้ ไม่ควรจำกัดการช่วยเหลือเพียงการจัดอบรมหรือการศึกษาวิจัยเท่านั้น
กระทรวงเกษตรฯ ยืนยันไม่ผ่อนปรนสารเร่งเนื้อแดง
นายวัชระพล ขาวขำ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เปิดเผยว่า คณะรัฐมนตรี (ครม.) มอบให้นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นเจ้าภาพบูรณาการและดูแลผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับภาคการเกษตร โดยกระทรวงเกษตรฯ มีแผนการรับมือ ประกอบด้วย
1.กองทุนช่วยเหลือเพื่อการปรับตัวของภาคการผลิตและภาคบริการที่ได้รับผลกระทบจากการเปิดเสรีทางการค้า (กองทุน FTA) เป็นกลไกหลักลำดับแรกหากมีผลกระทบต่อภาคการเกษตร โดยจะนำเงินจากกองทุนจ่ายชดเชยและช่วยเหลือปรับตัว
2.กลไกจากกองทุนอื่น โดยกรณีเงินกองทุน FTA ไม่เพียงพอเยียวยาจะดึงกลไกกองทุนอื่นมาช่วยเสริม เช่น กองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร,กองทุนพัฒนาเกษตรกร
สำหรับมาตรการเยียวยาปรับตัวเป็น 1 ใน 6 กรอบหลักที่กระทรวงเกษตรฯ ติดตามสถานการณ์ รายได้เกษตรกร การโฟกัสสินค้าอ่อนไหว มาตรการสุขอนามัย ความมั่นคงทางอาหาร และต้นทุนการผลิต ที่นอกจากการจ่ายเงินชดเชยแล้วต้องพัฒนาประสิทธิภาพและยกระดับคุณภาพการผลิตให้เกษตรกรแข่งขันได้
นายรพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ ปลัดกระทรวงเกษตรฯ กล่าวว่า กระทรวงเกษตรฯ ยังไม่ได้รับรายละเอียดผลเจรจาล่าสุดจากกระทรวงพาณิชย์ เนื่องจากรายการสินค้าอยู่ชั้นความลับราชการแต่ยืนยันว่ากระทรวงเกษตรฯ ยึดข้อมูลวิชาการและแนวทางที่เคยเสนอกระทรวงพาณิชย์ โดยหากเงื่อนไขใดทำให้เกษตรกรหรือผู้ประกอบการเสียประโยชน์ กระทรวงฯ จะไม่เดินหน้าต่อ
สำหรับสินค้าอ่อนไหวที่เป็นข้อกังวล คือ เนื้อสุกร (หมู) ยืนยันไม่ผ่อนปรนกฎระเบียบ หากตรวจพบการใช้สารเร่งเนื้อแดง เช่น แรคโตพามีน จะไม่อนุญาตให้นำเข้า
ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์และ GMOs การนำเข้าต้องพิจารณาจากปริมาณส่วนที่ขาดแคลนจริง เพื่อไม่ให้กระทบราคาผลผลิตเกษตรกรไทย ส่วนข้าวโพดดัดแปลงพันธุกรรม (GMOs) ยึดตามกฎหมายความปลอดภัยทางชีวภาพและท่าทีเดิมของไทยเคร่งครัด
เนื้อไก่และเนื้อโคยังไม่มีรายละเอียดโควตาหรือชิ้นส่วนนำเข้า และทุกอย่างต้องผ่านเกณฑ์การประเมินความเสี่ยงโรคระบาดสัตว์ สารตกค้าง และความปลอดภัยตามหลักวิทยาศาสตร์เข้มงวด





