มหากาพย์ 7 ปี “ไฮสปีด 3 สนามบิน” จากเมกะโปรเจกต์ 2.2 แสนล้าน สู่สารพัดปัญหาฉุดรั้งถึงทางตัน ไร้แววต่อเสาเข็ม เมื่อ CP ยังยืนกราน “สิ้นสุดสัญญา”
KEY POINTS
- ย้อนรอยโครงการรถไฟความเร็วสูงเชื่อม 3 สนามบินเผชิญปัญหาล่าช้าหลายด้าน ทั้งการส่งมอบพื้นที่ไม่ครบ 100% ปัญหาลำรางสาธารณะ และผลกระทบจากโควิด-19 ที่ทำให้เอกชนประสบปัญหาทางการเงิน
- กลุ่มซีพีเสนอขอแก้ไขสัญญาเพื่อเปลี่ยนเงื่อนไขการจ่ายเงินสนับสนุนจากภาครัฐเป็นแบบ "สร้างไปจ่ายไป" แต่การเจรจายืดเยื้อและไม่เป็นผล
- จากปัญหาที่สะสมและไม่สามารถขอรับสิทธิส่งเสริมการลงทุน (BOI) ได้ตามเงื่อนไข กลุ่มซีพีจึงยืนยันใช้สิทธิ "สิ้นสุดสัญญา" ขณะที่การรถไฟฯ ไม่เห็นด้วยและยืนยันให้เริ่มก่อสร้าง ทำให้โครงการเข้าสู่กระบวนการข้อพิพาททางกฎหมาย
รถไฟความเร็วสูง (ไฮสปีด) เชื่อม 3 สนามบิน (ดอนเมือง สุวรรณภูมิ อู่ตะเภา) เมกะโปรเจกต์ที่รัฐบาลตั้งเป้าให้เป็นหนึ่งในหัวใจสำคัญขับเคลื่อนเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) เนื่องด้วยเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่สามารถขนถ่ายผู้โดยสารและสินค้า เชื่อมต่อการเดินทางจากกรุงเทพฯ สู่พื้นที่ EEC ระยะทาง 220 กิโลเมตร ในระยะเวลาไม่เกิน 60 นาทีด้วยความเร็วสูงสุด 250 กิโลเมตรต่อชั่วโมง
โดยขณะนี้กินเวลาผ่านมากว่า 7 ปีนับจากลงนามสัญญา เมื่อวันที่ 24 ต.ค. 2562 ระหว่างการรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) กับกลุ่มกิจการร่วมค้าซีพี ซึ่งต่อมาดำเนินโครงการในนามบริษัท เอเชีย เอรา วัน จำกัด เพื่อพัฒนารถไฟความเร็วสูงสายนี้ ด้วยวงเงินลงทุน 224,544 ล้านบาท ภายใต้สัญญาร่วมลงทุนระยะเวลา 50 ปี ซึ่งเดิมโครงการวางเป้าหมายเปิดให้บริการในปี 2567 แต่จนถึงปัจจุบันกลับยังไม่สามารถเริ่มก่อสร้าง
ทั้งนี้โครงการไฮสปีด 3 สนามบิน ที่ผ่านมาเผชิญปัญหาสะสมตั้งแต่การเจรจาสัญญา ส่งมอบพื้นที่ ลำรางสาธารณะ ไปจนถึงผลกระทบโควิด-19 ที่ทำให้เอกชนประสบปัญหาจัดหาเงินทุน จนล่าสุดกลายเป็นข้อพิพาทเมื่อเอกชนขอ “สิ้นสุดสัญญา”
เปิดปมปัญหาแรก ต้องส่งมอบพื้นที่ 100%
สำหรับปมปัญหาแรกที่ทำให้ไฮสปีด 3 สนามบินล่าช้า หลังได้เอกชนผู้ชนะประมูลแล้ว ยังต้องใช้เวลาเจรจารายละเอียดและตรวจสอบเงื่อนไขร่วมลงทุน ซึ่งกินเวลากว่า 1 ปี แม้สุดท้ายจะลงนามกันได้ แต่เอกชนยังไม่สามารถเริ่มก่อสร้าง เพราะยังติดเงื่อนไขเจรจาประเด็นการส่งมอบพื้นที่และการออกหนังสือแจ้งให้เริ่มงานก่อสร้าง หรือ Notice to Proceed (NTP) ซึ่งเอกชนต้องการให้ รฟท.ส่งมอบพื้นที่ครบ 100% จึงจะเริ่มงานก่อสร้าง ขณะที่ รฟท. ยืนกรานทำตามสัญญากำหนดส่งมอบพื้นที่ทยอยได้ 50%
กังวล “ลำรางสาธารณะ” กระทบโครงการ
อีกหนึ่งปมสำคัญที่ทำให้ รฟท.ต้องเจรจาและแก้ปัญหา คือ การส่งมอบพื้นที่บริเวณบึงเสือดำและลำรางสาธารณะ เนื่องจากโฉนดที่ดินในพื้นที่มักกะสัน พบว่ามีลำรางสาธารณะที่ไม่ได้ใช้งานมาเป็นเวลานานแล้ว และตอนนี้ลำรางนั้นค่อนข้างตื้นเขิน ในพื้นที่ปัจจุบันตรวจสอบไม่พบแล้ว แต่ยังปรากฏอยู่ในโฉนดที่ดิน ทำให้เป็นสาเหตุที่ทางภาคเอกชนกังวลใจว่า หากรับมอบหนังสือ NTP และเริ่มงานก่อสร้าง ท้ายที่สุดปัญหาลำรางสาธารณาจส่งผลกระทบต่อโครงการ
โดยท้ายที่สุดประเด็นนี้ รฟท.ยืนยันว่าการออก NTP เริ่มงานก่อสร้างพร้อมอย่างมาก ติดปัญหาเพียงพื้นที่ลำรางสาธารณะซึ่งถือเป็นพื้นที่ส่วนเล็กน้อย 1% ของพื้นที่ก่อสร้างโครงการทั้งหมด และได้หารือไปยังสำนักงานอัยการสูงสุด ซึ่งมีความเห็นตอบข้อหารือว่า การตีความพื้นที่ลำรางสาธารณะนี้ ไม่ใช่เงื่อนไขในการส่งมอบพื้นที่
โควิดกระทบ ขอปรับสัญญา “สร้างไปจ่ายไป”
ขณะที่ปัญหาพื้นที่ยังไม่คลี่คลาย การระบาดของโควิด-19 ตั้งแต่ปี 2563 กลายเป็นอีกปัจจัยสำคัญที่กระทบโครงการ ทั้งการเดินทางทางอากาศที่ลดลง รายได้ค่าโดยสารในอนาคตที่ไม่แน่นอน ต้นทุนก่อสร้าง และภาระดอกเบี้ยที่เปลี่ยนแปลงไป ผลกระทบดังกล่าวทำให้สมมติฐานทางการเงินที่เคยใช้ประเมินความคุ้มค่าในช่วงประมูลเปลี่ยนแปลง ส่งผลให้เอกชนประสบปัญหาจัดหาเงินกู้จากสถาบันการเงิน
ทั้งนี้ เอกชนจึงเสนอให้ภาครัฐแก้ไขสัญญาร่วมลงทุน โดยเฉพาะวิธีชำระเงินสนับสนุนจากรัฐ วงเงินไม่เกิน 149,650 ล้านบาท จากเดิมที่กำหนดจ่ายหลังสร้างเสร็จ เปลี่ยนเป็นทยอยจ่ายตามความก้าวหน้าของงานก่อสร้าง หรือ “สร้างไปจ่ายไป” เพื่อช่วยลดภาระเงินลงทุนล่วงหน้าและเพิ่มโอกาสได้รับสินเชื่อ
นอกจากนี้ ยังยื่นของปรับวิธีจ่ายเงิน การแบ่งชำระค่าสิทธิ “แอร์พอร์ต เรล ลิงก์” ซึ่งข้อเสนอทั้งหมดนี้ ทำให้คู่สัญญาทั้งสองฝ่ายต้องเจรจาแก้ไขสัญญาร่วมลงทุน และเป็นจุดเริ่มงานของความยืดเยื้อในโครงการนี้ เนื่องจากการแก้ไขสัญญาร่วมลงทุนจำเป็นต้องพิจารณารอบด้าน ไม่ทำให้ภาครัฐต้องเสียประโยชน์ และต้องได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (กพอ.) และคณะรัฐมนตรี (ครม.)
BOI ไม่ลงตัว เอกชนขอ “สิ้นสุดสัญญา”
นอกจากปัญหาทางการเงินแล้ว ยังมีอุปสรรคสำคัญอีกเรื่องหนึ่ง คือการขอรับบัตรส่งเสริมการลงทุนจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ซึ่งตามสัญญาร่วมลงทุน การได้รับสิทธิส่งเสริมการลงทุนเกี่ยวข้องกับเงื่อนไขก่อนการเริ่มงานก่อสร้าง โดยเอกชนต้องดำเนินการขอรับสิทธิให้ครบถ้วนตามที่กำหนด จึงจะสามารถออกหนังสือ NTP
ขณะที่เมื่อเอกชนยังจัดหาเงินกู้ไม่ได้ และการแก้ไขสัญญาการเงินยังไม่แล้วเสร็จ จึงเกิดปัญหาต่อเนื่อง เพราะไม่สามารถจัดทำข้อมูลสนับสนุนการขอรับสิทธิส่งเสริมการลงทุนได้อย่างครบถ้วน ท้ายที่สุดการยื่นขอบัตรส่งเสริมการลงทุนจึงสิ้นสุดอายุลง
ท้ายที่สุดเมื่อวันที่ 6 ก.ค.2569 บริษัท เอเชีย เอรา วัน ได้ทำหนังสือถึง รฟท. แจ้งขอใช้สิทธิสิ้นสุดสัญญาตามข้อ 6.2 โดยอ้างเหตุเกี่ยวกับการไม่สามารถดำเนินการตามเงื่อนไขการส่งเสริมการลงทุนและการออก NTP โดยในด้านของภาครัฐ ทำหนังสือถึงเอกชนเพื่อให้พิจารณาเดินหน้าโครงการ แต่ต่อมาในเดือน ส.ค. 2569 กระทรวงคมนาคม เปิดเผยว่าเอกชนได้ทำหนังสือยืนยันการขอใช้สิทธิสิ้นสุดสัญญาเป็นครั้งที่สอง
ขณะที่ รฟท. ยืนยันว่าภาครัฐได้ดำเนินการในส่วนที่เกี่ยวข้องตามสัญญาแล้ว และไม่เห็นด้วยกับการสิ้นสุดสัญญา โดยเมื่อวันที่ 14 ต.ค. 2569 ได้ออกหนังสือแจ้งให้เอกชนเริ่มงานก่อสร้าง และได้ดำเนินการตามเงื่อนไขและขั้นตอนตามที่สัญญากำหนดแล้ว แต่เอกชนกลับมีหนังสือโต้แย้งและยืนยันสิทธิขอสิ้นสุดสัญญา
ท้ายที่สุดจากโครงการร่วมทุนในครั้งนั้น จึงหลายเป็นโครงการที่เข้าสู่ “ข้อพิพาททางกฎหมาย” โดย รฟท.ยืนยันว่าให้เอกชนเริ่มงานก่อสร้าง เนื่องจาก รฟท.ได้ออกหนังสือ NTP ตามสัญญาแล้ว ซึ่งข้อพิพาทนี้ตามกฎหมายกำหนดว่า หากกรณีคู่สัญญาไม่สามารถหาข้อยุติในข้อพิพาทได้ภายใน 60 วัน หรือกำหนดระยะเวลาอื่นที่คู่สัญญาอาจตกลงกัน คู่สัญญาฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งอาจดำเนินการนำข้อพิพาทขึ้นสู่ศาลไทยที่มีเขตอำนาจ
นายอนันต์ โพธิ์นิ่มแดง ผู้ว่าการรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) กล่าวถึงเรื่องนี้ว่า “เมื่อเป็นข้อพิพาท ก็มีข้อกำหนดว่าจะต้องเจรจาข้อพิพาทให้จบภายใน 60 วัน ซึ่งจะครบกำหนดในวันที่ 28 พ.ย.69 นี้ หากยังไม่เป็นผล ไม่สามารถที่จะตกลงกันได้ ก็ต้องไปที่กระบวนการยุติธรรม ซึ่งการรถไฟฯ จะหารือกับอัยการสูงสุด เพื่อพิจารณาว่าจะเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมอย่างไร”





