สยามคูโบต้าแนะยกระดับเกษตรไทยเข้าใจบริบทจริง หนุนกลุ่ม ASP ใช้เทคโนโลยีและข้อมูลเพิ่มผลผลิต ลดผลกระทบสิ่งแวดล้อม พร้อมสร้างธุรกิจยั่งยืนให้คนรุ่นใหม่
KEY POINTS
- คูโบต้าเสนอแนวทางการใช้เทคโนโลยีโดยแบ่งเกษตรกรออกเป็น 3 ระดับตามโครงสร้างพีระมิด เพื่อนำเสนอโซลูชันที่เหมาะสมกับบริบทของแต่ละกลุ่ม
- เน้นส่งเสริมกลุ่มเกษตรกรขนาดกลาง (ASP) ให้เป็นผู้ให้บริการทางการเกษตร ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการเชื่อมโยงและถ่ายทอดเทคโนโลยีสมัยใหม่สู่เกษตรกรรายย่อย
- มุ่งสร้างความยั่งยืนโดยใช้เทคโนโลยีเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม (เช่น ลดการเผา) และสร้างองค์ความรู้ด้านธุรกิจเพื่อดึงดูดคนรุ่นใหม่
การจะปลดล็อกศักยภาพภาคเกษตรไทยให้ก้าวสู่อุตสาหกรรมแห่งอนาคต ไม่ใช่แค่การนำเทคโนโลยีราคาแพงมาใช้แบบเหวี่ยงแห แต่ต้องออกแบบโซลูชันให้ตรงกับบริบทของเกษตรกรแต่ละระดับ ตั้งแต่มิติการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตไปจนถึงการสร้างมูลค่าเพิ่มและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อวางรากฐานธุรกิจที่มั่นคงให้คนรุ่นใหม่สืบทอดต่อได้จริง
นันทภรณ์ อังศุกุลธร Corporate Strategy Division Manager บริษัท สยามคูโบต้าคอร์ปอเรชั่น จำกัด เปิดเผย ในการสัมมนา เรื่อง THAILAND AGRI FUTURE 2027 THE BIG RESET FROM AGRICULTURE TO FUTURE INDUSTRY “พลิกเกษตรไทย สู่อุตสาหกรรมอนาคต” ในหัวข้อ AGRI TECH - AGRI WEALTH เกษตรแห่งอนาคตสู่ความยั่งยืน ว่า ภาคการเกษตรของไทยกำลังยืนอยู่บนทางแยกสำคัญที่ท้าทายทั้งโครงสร้างประชากร สภาพภูมิอากาศ และความสามารถในการแข่งขันระดับโลก หลายปีที่ผ่านมา คำว่า “นวัตกรรมเกษตร” หรือ “Smart Farming” มักถูกมองว่าเป็นเรื่องไกลตัวหรือจำกัดอยู่แค่ในไร่นาขนาดใหญ่ การจะยกระดับความมั่งคั่งให้ภาคเกษตรไทย ไม่ใช่แค่การนำเทคโนโลยีราคาแพงมาโยนใส่เกษตรกรแบบเหวี่ยงแห แต่ต้องเริ่มจากการ “เข้าใจบริบท” ของเกษตรกรแต่ละกลุ่มอย่างแท้จริง
จุดเริ่มต้นของแนวคิดการเพิ่มความมั่งคั่งในภาคการเกษตรตามมุมมองของสยามคูโบต้า ถูกแบ่งออกเป็น 2 มิติหลัก ที่ต้องเดินควบคู่กันไป มิติแรกคือ การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตอาหาร ซึ่งหัวใจสำคัญคือการลดต้นทุนและเพิ่มผลผลิตต่อหน่วยให้สูงขึ้น ส่วนมิติที่สองคือ การพัฒนาสินค้าเกษตรให้มีมูลค่าสูงขึ้นและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อเปิดประตูสู่ตลาดใหม่ๆ ที่มีกำลังซื้อสูงและให้ความสำคัญกับความยั่งยืน
เมื่อนำข้อมูลศักยภาพของไทยไปเปรียบเทียบหรือ Benchmark กับประเทศเพื่อนบ้านที่เป็นผู้ส่งออกข้าวชั้นนำของโลก จะพบว่าประเทศไทยยังมีช่องว่างในการเติบโต (Upside) อีกมากในการยกระดับประสิทธิภาพการผลิต คำถามสำคัญจึงอยู่ที่ว่า จะทำอย่างไรให้ช่องว่างนี้ถูกเติมเต็มได้จริงในทางปฏิบัติ คำตอบที่ชัดเจนที่สุดคือการใช้นวัตกรรมและเทคโนโลยีเป็นเครื่องมือขับเคลื่อน แต่เทคโนโลยีจะเกิดผลลัพธ์ได้ ก็ต่อเมื่อถูกออกแบบให้สอดคล้องกับผู้ใช้งานจริงอย่างเกษตรกร
หนึ่งในจุดแข็งเชิงวิเคราะห์ที่โดดเด่นคือ การแบ่งโครงสร้างเกษตรกรไทยออกเป็น 3 ระดับตามลักษณะพีระมิด ซึ่งสะท้อนความแตกต่างทั้งด้านขนาดพื้นที่ถือครอง จำนวนประชากร และความพร้อมในการรับเทคโนโลยี โดยแต่ละกลุ่มมีแนวทางการส่งเสริมที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน
กลุ่มฐานพีระมิด (Bottom of Pyramid) เป็นกลุ่มเกษตรกรรายย่อยที่ถือครองพื้นที่ไม่เกิน 20 ไร่ แต่มีสัดส่วนประชากรมากที่สุดถึงประมาณ 80% ของเกษตรกรทั้งหมด เนื่องจากมีข้อจำกัดเรื่องขนาดพื้นที่และเงินทุน การซื้อเครื่องจักรขนาดใหญ่หรือโดรนมาใช้เพียงลำพังจึงไม่คุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ แนวทางที่เหมาะสมสำหรับกลุ่มนี้คือการรวมกลุ่มกันเป็น คลัสเตอร์ (Cluster) เพื่อใช้เครื่องจักรกลพื้นฐานขนาดเล็กถึงขนาดกลางร่วมกันได้อย่างคุ้มค่า ควบคู่กับการพึ่งพาบริการรับจ้างจากผู้ให้บริการในพื้นที่
กลุ่มกลางพีระมิด (Middle of Pyramid หรือ ASP) เป็นกลุ่มเกษตรกรที่ถือครองพื้นที่ประมาณ 20–100 ไร่ มีสัดส่วนราว 15% ของเกษตรกรทั้งหมด กลุ่มนี้ถูกวางบทบาทสำคัญให้เป็น ASP (Agricultural Service Provider) หรือผู้ให้บริการด้านการเกษตร ที่ไม่ได้ทำเกษตรเพียงแค่ในพื้นที่ของตนเอง แต่ยังรับจ้างให้บริการแก่เกษตรกรรายย่อยด้วย จึงมีความพร้อมในการรับนวัตกรรมที่มีมูลค่าสูงขึ้น เช่น เครื่องจักรกลขนาดใหญ่ โดรนการเกษตร และเครื่องปรับระดับดินด้วยดาวเทียม (GPS Land Leveler)
กลุ่มยอดพีระมิด (Top of Pyramid) เป็นกลุ่มเกษตรกรรายใหญ่หรือภาคอุตสาหกรรมเกษตรที่ถือครองพื้นที่มากกว่า 100 ไร่ มีสัดส่วนประมาณ 5% ของทั้งหมด กลุ่มนี้มีทุนทรัพย์และความพร้อมสูง ไม่ว่าจะเป็นเกษตรกรขนาดใหญ่ (Large Scale Farmer) หรือโรงงานแปรรูปที่มีระบบสินเชื่อเกื้อหนุนเกษตรกร จึงสามารถนำเทคโนโลยีขั้นสูงเฉพาะทางมาใช้ได้โดยตรง เช่น การติดตั้งระบบนำทางอัตโนมัติ (Auto Steering) เพื่อก้าวเข้าสู่การทำเกษตรแม่นยำ (Precision Farming) อย่างเต็มรูปแบบ
เมื่อพิจารณาโครงสร้างพีระมิดนี้ควบคู่กับบริบททางสังคมที่เกษตรกรไทยมีอายุเฉลี่ยราว 60 ปี และจำนวนเกษตรกรรุ่นใหม่ลดลงอย่างต่อเนื่อง จะเห็นได้ว่า กลุ่มกลางหรือ ASP คือกุญแจสำคัญแห่งอนาคต ที่จะทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมเทคโนโลยีลงไปสู่เกษตรกรฐานรากได้อย่างเป็นรูปธรรม
เมื่อพูดถึงเทคโนโลยีการเกษตรสมัยใหม่ ผู้คนมักนึกถึง “ฮาร์ดแวร์” หรือเครื่องจักรเป็นอันดับแรก ไม่ว่าจะเป็นโดรนการเกษตร ระบบ Auto Steering ที่ใช้ GPS ช่วยให้รถวิ่งตรงแม่นยำ ระบบปรับระดับหน้าดินด้วยดาวเทียมที่ช่วยให้การปลูกข้าวแบบเปียกสลับแห้ง (AWD) หรือการปลูกอ้อยมีประสิทธิภาพมากขึ้น รวมถึงกล่อง Telematics ที่ดึงข้อมูลการใช้งานของรถเพื่อนำมาวิเคราะห์ ซึ่งในประเทศไทยเริ่มมีการใช้งานแล้วแต่อาจยังไม่แพร่หลายมากนัก
อย่างไรก็ตาม ประเด็นที่ถูกเน้นย้ำอย่างมากคือ ฝั่ง “ซอฟต์แวร์และแอปพลิเคชัน” ที่เกษตรกรไทยยังใช้งานค่อนข้างน้อย ทั้งที่ความจริงแล้ว ประโยชน์สูงสุดของซอฟต์แวร์ไม่ได้อยู่ที่การเก็บข้อมูลไว้เฉยๆ แต่อยู่ที่การนำข้อมูลที่ได้จากการทำงานจริงกลับมาวิเคราะห์ เพื่อปรับปรุงการเพาะปลูกในรอบถัดไป
ตัวอย่างที่เห็นภาพชัดเจนคือ แพลตฟอร์มอย่าง KSAS ที่ทำงานร่วมกับรถเกี่ยวข้าวในญี่ปุ่น ซึ่งสามารถเก็บข้อมูลเชิงลึกเป็นแปลงย่อยๆ หรือ Plot ขนาดเล็กได้ ตั้งแต่ปริมาณผลผลิต (Yield) ไปจนถึงคุณภาพเมล็ดข้าวอย่างความนุ่มและปริมาณโปรตีนหรือความหวาน จากนั้นนำข้อมูลผลลัพธ์เหล่านี้มาจับคู่ (Map) กับข้อมูลปัจจัยการผลิต (Input) เช่น ชนิดดิน ปริมาณปุ๋ย และการให้น้ำ เพื่อเปรียบเทียบว่าพื้นที่ใดให้ผลลัพธ์ดีหรือไม่ดี และปรับสูตรการจัดการในรอบถัดไปให้เหมาะสมยิ่งขึ้น
"การยอมรับข้อจำกัดของการตัดสินใจอัตโนมัติทั้งหมด โดยชี้ให้เห็นว่า การหวังให้ระบบประมวลผลและตัดสินใจแทนเกษตรกรแบบอัตโนมัติ 100% ยังเป็นไปได้ยากในทางปฏิบัติ แต่สิ่งที่ทำได้และจำเป็นกว่าคือ การออกแบบระบบที่ช่วยให้เกษตรกรเข้าใจข้อมูล นำไปวิเคราะห์ และตัดสินใจปรับปรุงการทำงานของตนเองได้ดีขึ้น"
หากมองไปข้างหน้า แนวโน้มของเทคโนโลยีเกษตรกำลังก้าวข้ามความซับซ้อนของการใช้งานแอปพลิเคชัน ด้วยการนำ AI เข้ามาช่วยลดอุปสรรคของผู้ใช้งาน เพราะเกษตรกรจำนวนไม่น้อยอาจไม่ถนัดการกดเมนูหรือกรอกข้อมูลซับซ้อน การสั่งงานหรือดึงข้อมูลผ่าน AI รวมถึงการให้ AI ช่วยรวบรวมข้อมูลและเล่าให้เกษตรกรฟัง จึงเป็นแนวทางที่ช่วยลดช่องว่างทางเทคโนโลยีได้อย่างตรงจุด
ขณะเดียวกัน การวิจัยขั้นสูง (Advance Research) กำลังมุ่งสู่การพยากรณ์ผลผลิต (Forecast Yield) จากกิจกรรมที่เกิดขึ้นจริง และการจัดทำ Dynamic Crop Calendar หรือปฏิทินการเพาะปลูกแบบยืดหยุ่น ที่สามารถแจ้งเตือนกิจกรรมในแต่ละวัน และปรับตารางการทำงานให้อัตโนมัติเมื่อสภาพอากาศหรือวิธีปฏิบัติของเกษตรกรเปลี่ยนแปลงไป ส่วนในระยะยาวกว่านั้น ในระดับประเทศต้นแบบอย่างญี่ปุ่น ก็มีทั้งเทคโนโลยีพลังงานทางเลือก เครื่องจักรไร้คนขับ (Unmanned Farm) และนวัตกรรมที่อยู่ในขั้นวิจัยและเชิงพาณิชย์
นอกจากนี้ มิติความยั่งยืนและสิ่งแวดล้อม ซึ่งสอดคล้องกับเครื่องจักรกลเกษตรตั้งแต่ขั้นตอนการเพาะปลูก การดูแล ไปจนถึงการเก็บเกี่ยว ตัวอย่างเช่น การใช้รถดำนาที่ช่วยควบคุมวัชพืช ลดการใช้สารเคมี และใส่ปุ๋ยได้แม่นยำขึ้น รวมถึงการจัดการวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรหลังการเก็บเกี่ยว เช่น ฟางข้าวและใบอ้อย
ในภาคอ้อย ปัญหาการเผาใบอ้อยก่อนเก็บเกี่ยวเกิดจากความคมของใบอ้อยที่ทำให้การตัดด้วยแรงงานคนเป็นไปด้วยความยากลำบากหากไม่เผาใบก่อน การใช้เครื่องจักรช่วยกรีดใบอ้อย รถตัดอ้อย รวมถึงรถอัดใบอ้อย จึงไม่เพียงช่วยลดปัญหาฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 และลดการเผาตลอดห่วงโซ่ แต่ยังช่วยสร้างรายได้เพิ่มเติมจากการนำใบอ้อยไปใช้ประโยชน์ได้อีกทางหนึ่งด้วย
แม้เทคโนโลยีจะก้าวหน้าเพียงใด แต่กลไกสำคัญที่ทำให้ระบบนิเวศเกษตรเดินหน้าได้จริงคือ “คน” โดยเฉพาะกลุ่ม ASP ที่ถูกวางให้เป็นฟันเฟืองสำคัญของอนาคต ซึ่งการส่งเสริมกลุ่มนี้ถูกวางกรอบไว้อย่างชัดเจนใน 3 ด้านการให้ความรู้และการใช้งานเครื่องจักรอย่างถูกต้อง รวมถึงการบำรุงรักษา (Maintenance) เพื่อให้เครื่องจักรทำงานได้เต็มประสิทธิภาพและเกิดผลลัพธ์ที่ดี
การถ่ายทอดข้อมูลและองค์ความรู้ด้านการทำเกษตร ผ่านแปลงทดลองหรือศูนย์เรียนรู้ เช่น คูโบต้าฟาร์ม ที่วิจัยโซลูชันการปลูกพืชต่างๆ อย่างข้าว มันสำปะหลัง ปาล์ม และข้าวโพด เพื่อส่งมอบองค์ความรู้ต่อให้เกษตรกรและกลุ่ม ASP
การสร้างความรู้ด้านการทำธุรกิจ (Business Know-how) ซึ่งถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ ประเด็นเรื่องการทำธุรกิจสะท้อนความจริงจากบทสนทนากับลูกหลานเกษตรกรจำนวนมากว่า คนรุ่นใหม่มักตัดสินใจทำเกษตรทันที หากเห็นว่าพ่อแม่ทำแล้วรวยหรือประสบความสำเร็จ แต่หากทำแล้วไม่สำเร็จ คนรุ่นใหม่ก็มีแนวโน้มที่จะย้ายเข้าเมืองไปประกอบอาชีพอื่นมากกว่า ดังนั้น การสร้างกรณีศึกษาที่ประสบความสำเร็จ (Success Case) และติดอาวุธความรู้ด้านการบริหารธุรกิจให้แก่ครอบครัวเกษตรกรและกลุ่ม ASP จึงเป็นปัจจัยชี้ขาดที่จะดึงดูดคนรุ่นใหม่ให้กลับมาเห็นคุณค่าและโอกาสในภาคเกษตร
การยกระดับความมั่งคั่งและความยั่งยืนให้ภาคเกษตรไทย ไม่มีสูตรสำเร็จเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน (No One-Size-Fits-All) แต่ต้องเริ่มต้นจากการจัดกลุ่มเกษตรกรให้สอดคล้องกับความเป็นจริง เลือกใช้นวัตกรรมให้เหมาะกับบริบทของแต่ละกลุ่ม พัฒนาการวิเคราะห์ข้อมูลและซอฟต์แวร์ให้ใช้งานง่ายขึ้น ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมไปพร้อมกับการสร้างมูลค่าเพิ่ม และที่ขาดไม่ได้คือการจับมือร่วมกันระหว่างภาครัฐ เอกชน สถาบันการเงิน และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกภาคส่วน เพื่อสร้างระบบนิเวศที่ทำให้เกษตรกรยืนอยู่ได้ด้วยความมั่นคงและภาคภูมิใจ





