วันอังคาร ที่ 17 พฤศจิกายน 2569

Login
Login

'สศค.' ขันน็อตอุดช่องโหว่ 'พิโกไฟแนนซ์' ปล่อยกู้ข้ามเขต-ดอกเบี้ยแอบแฝง

"สศค." รับมีปัญหาสินเชื่อพิโกไฟแนนซ์ต้องเร่งตรวจสอบและแก้ไข หลังมีข้อร้องเรียนว่าผู้ประกอบการบางรายใช้แอปฯ ปล่อยกู้ข้ามจังหวัด คิดดอกเบี้ย-ค่าธรรมเนียมแฝงเกินกฎหมายกำหนด ชี้หากพบกระทำผิดจริงจะดำเนินการลงโทษถึงขั้นเพิกถอนใบอนุญาต-ดำเนินคดีอาญา เร่งประสานความร่วมมือ ธปท. ทบทวนการกำกับดูแลนอนแบงก์ ให้รอบคอบรัดกุมยิ่งขึ้น

KEY POINTS

  • สศค. ยืนยันว่าสินเชื่อพิโกไฟแนนซ์เป็นกลไกสำคัญในการแก้ปัญหาหนี้นอกระบบ แต่ยอมรับว่ามีปัญหาที่ต้องเร่งแก้ไข
  • ปัญหาหลักที่พบคือผู้ประกอบการบางรายใช้เทคโนโลยี เช่น แอปพลิเคชัน ปล่อยกู้ข้ามเขตจังหวัดซึ่งผิดหลักเกณฑ์ และมีการเรียกเก็บดอกเบี้ยหรือค่าธรรมเนียมแฝงเกินกฎหมายกำหนด
  • สศค. กำลังเร่งตรวจสอบและเพิ่มความเข้มงวดในการกำกับดูแล หากพบผู้กระทำผิดจะดำเนินการลงโทษตั้งแต่การตักเตือนไปจนถึงการเพิกถอนใบอนุญาต และดำเนินคดีอาญา
  • การจำกัดการปล่อยกู้ให้อยู่ในจังหวัดเดียวกันมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ผู้ให้กู้รู้จักผู้กู้ในพื้นที่เหมือนเจ้าหนี้นอกระบบในอดีต ทำให้การบริหารจัดการหนี้มีประสิทธิภาพ

นายวินิจ วิเศษสุวรรณภูมิ ผู้อำนวยการสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.) ให้สัมภาษณ์กับ "กรุงเทพธุรกิจ" ว่า โดยหลักการ พิโกไฟแนนซ์ หรือ การให้บริการสินเชื่อรายย่อยระดับจังหวัดภายใต้การกำกับ คือการให้บริการสินเชื่อของสถาบันการเงินขนาดเล็ก ที่มุ่งตอบสนองความต้องการและแก้ปัญหาความจำเป็นเร่งด่วนในการใช้เงินของประชาชนในระดับพื้นที่ มีวัตถุประสงค์ในการมอบทางเลือกที่เป็นธรรม และช่วยลดการพึ่งพาการกู้ยืมหนี้นอกระบบ

ทั้งนี้ จากข้อมูลล่าสุดพบว่า มีผู้ประกอบธุรกิจที่ได้รับใบอนุญาตประกอบธุรกิจพิโกไฟแนนซ์ จากกระทรวงการคลังแล้วจำนวนทั้งสิ้น 1,201 ราย ครอบคลุมการให้บริการใน 75 จังหวัดทั่วประเทศ

โดยเมื่อพิจารณาการกระจายตัวของผู้ได้รับใบอนุญาตในแต่ละภูมิภาค พบว่า ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นพื้นที่ที่มีผู้ประกอบการได้รับใบอนุญาตสูงสุด จำนวน 672 ราย รองลงมาคือ ภาคกลาง จำนวน 230 ราย, ภาคเหนือ จำนวน 158 ราย, ภาคตะวันออก จำนวน 81 ราย และภาคใต้ จำนวน 60 ราย

ส่วนในด้านปริมาณการเข้าถึงบริการทางการเงินของประชาชน ปัจจุบันมีจำนวนบัญชีที่อนุมัติสินเชื่อ พิโกไฟแนนซ์ แล้วประมาณ 7.5 ล้านบัญชี คิดเป็นวงเงินสินเชื่อรวมสะสมกว่า 6.6 หมื่นล้านบาท และมีวงเงินสินเชื่อเฉลี่ยต่อบัญชีราว 9,000 บาท

โดยในส่วนของเงื่อนไขการปล่อยสินเชื่อ และสถานการณ์ความเสี่ยง นายวินิจ กล่าวว่า สินเชื่อพิโกไฟแนนซ์ได้รับการออกแบบมาเพื่อรองรับความต้องการเงินด่วนรายย่อย โดยมีการทำสัญญาที่ชัดเจนตามกฎหมาย กำหนดอัตราดอกเบี้ยรวมค่าธรรมเนียมไว้ไม่เกิน 36% ต่อปี ซึ่งถือเป็นอัตราที่เป็นธรรม เมื่อเทียบกับการกู้ยืมหนี้นอกระบบ 

ขณะที่สัดส่วนหนี้เสีย หรือสินเชื่อที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ (NPL) ของพิโกไฟแนนซ์ ปัจจุบันอยู่ที่ราว 22% ของยอดสินเชื่อค้างชำระทั้งหมด แม้จะค่อนข้างสูงเนื่องจากเป็นสินเชื่อรายย่อยที่มีความเสี่ยงสูง แต่ สศค. ประเมินว่า ภาพรวมของสินเชื่อพิโกไฟแนนซ์ยังคงตอบโจทย์เจตนารมณ์เดิม ในการดึงประชาชนเข้าสู่ระบบการเงินที่มีหน่วยงานภาครัฐกำกับดูแล สะท้อนผ่านจำนวนบัญชีที่อนุมัติสินเชื่อที่สูงขึ้นต่อเนื่อง

อย่างไรก็ตาม ในช่วงที่ผ่านมา สศค. ได้ตรวจพบปัญหาการกระทำความผิดและการบิดเบือนกฎหมายของผู้ประกอบการบางราย โดยเฉพาะการใช้ช่องทางเทคโนโลยี เช่น เว็บไซต์และแอปพลิเคชันมือถือ ในการปล่อยสินเชื่อข้ามเขตพื้นที่ ซึ่งขัดต่อหลักการสำคัญของพิโกไฟแนนซ์ ที่กำหนดให้ต้องปล่อยสินเชื่อแก่ประชาชนในเขตจังหวัดที่สำนักงานแห่งใหญ่ของบริษัทตั้งอยู่เท่านั้น 

นอกจากนี้ ยังพบพฤติการณ์บิดเบือนการคิดอัตราดอกเบี้ย โดยการแอบแฝงเรียกเก็บค่าธรรมเนียมอื่น ๆ ที่กฎหมายไม่ได้อนุญาต ซึ่ง สศค. อยู่ระหว่างการเร่งตรวจสอบข้อเท็จจริง ทั้งนี้ สศค. ได้จำแนกประเภทการกระทำความผิดที่พบออกเป็น 4 รูปแบบ ได้แก่

  1. การแอบอ้าง: ไม่มีใบอนุญาตจากกระทรวงการคลังแต่แอบอ้างให้บริการ
     
  2. การทำผิดเงื่อนไข: มีใบอนุญาตแต่ปล่อยกู้นอกเขตพื้นที่หรือแอบแฝงคิดค่าธรรมเนียมเกินกำหนด
     
  3. การทุจริตและฟอกเงิน: มีเจตนาแอบแฝงในการฟอกเงินหรือหลอกลวงประชาชนตั้งแต่ต้น
     
  4. การทวงถามหนี้ผิดกฎหมาย: ใช้วิธีการทวงถามหนี้ที่ไม่เป็นไปตามพระราชบัญญัติการทวงถามหนี้

สำหรับมาตรการกำกับดูแลและแนวทางแก้ไขในระยะยาว ผู้อำนวยการ สศค. ยืนยันว่า สศค. พร้อมเข้าตรวจสอบข้อร้องเรียนทุกมิติ หากพบผู้ประกอบการกระทำความผิดจะดำเนินการตามขั้นตอนทางกฎหมายอย่างเคร่งครัด

โดยครอบคลุมตั้งแต่การเรียกมาสอบสวน การสั่งระงับ การแก้ไขข้อบกพร่อง ตลอดจนการเพิกถอนใบอนุญาตประกอบธุรกิจ และหากพบพฤติการณ์เข้าข่ายฉ้อโกง ฟอกเงิน หรือทวงหนี้ผิดกฎหมาย จะประสานงานให้มีการดำเนินคดีอาญาทันที 

นอกจากนี้ สศค. ยังได้ประสานความร่วมมือกับธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ในการทบทวนและปรับปรุงกฎหมายกำกับดูแลกลุ่มผู้ให้บริการทางการเงินที่ไม่ใช่ธนาคารพาณิชย์ หรือ นอนแบงก์ ให้มีความครอบคลุมและรัดกุมยิ่งขึ้น

ควบคู่ไปกับการพิจารณาปรับโครงสร้างระบบสินเชื่อรายย่อยในภาพใหญ่ เพื่อรองรับการเปิดให้บริการของธนาคารไร้สาขา (Virtual Bank) ในอนาคต

ด้านนายพงศ์นคร โภชากรณ์ ผู้อำนวยการกองนโยบายพัฒนาระบบการเงินภาคประชาชน สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง กล่าวเสริมว่า สินเชื่อพิโกไฟแนนซ์ จัดตั้งขึ้นตามประกาศประกาศสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.) เรื่อง การกำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการประกอบธุรกิจสินเชื่อรายย่อยระดับจังหวัดภายใต้การกำกับ (ฉบับที่ 2) ลงวันที่วันที่ 1 ต.ค. 2562 

ทั้งนี้ มีเป้าหมายสำคัญในการจูงใจและปรับเปลี่ยนผู้ประกอบการหนี้นอกระบบให้เข้ามาอยู่ในระบบการเงินที่ถูกต้องตามกฎหมายเพื่อเป็นทางเลือกในการเข้าถึงแหล่งเงินทุนรายย่อยของประชาชนกลุ่มฐานรากและลดการพึ่งพาหนี้นอกระบบ

โดยโครงสร้างและเจตนารมณ์ดั้งเดิมของการกำหนดเงื่อนไขให้ผู้ประกอบการพิโกไฟแนนซ์ จะสามารถปล่อยสินเชื่อได้ก็ต่อเมื่อ เป็นการปล่อยกู้แก่บุคคลที่มีภูมิลำเนาหรือทำงานอยู่ในเขตจังหวัดที่สำนักงานจดทะเบียนตั้งอยู่เท่านั้น 

ซึ่งมีเหตุผลมาจากธรรมชาติของสินเชื่อรายย่อยประเภทนี้ ที่เจ้าหนี้จะคุ้นเคยและรู้จักผู้กู้ในพื้นที่ชุมชนหรือหมู่บ้านของตนเอง ซึ่งช่วยให้กระบวนการติดตามและบริหารจัดการหนี้ทำได้อย่างมีประสิทธิภาพ 

ดังนั้น เมื่อรัฐบาลดึงผู้ประกอบการเหล่านี้เข้ามาจดทะเบียนเป็นสินเชื่อในระบบ จึงได้กำหนดขอบเขตการดำเนินงานให้อยู่ภายในจังหวัดเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดปัญหาการทวงถามหนี้ข้ามพื้นที่ห่างไกลซึ่งติดตามได้ยาก

"สมัยก่อนที่เป็นสินเชื่อหมวกกันน็อค มันไม่มีพิโก คนเป็นหนี้นอกระบบเยอะ เราเลยอยากจะให้คนที่เป็นเจ้าหนี้นอกระบบเข้ามาอยู่ในระบบ จะได้ถูกกฎหมาย โดยปกติเจ้าหนี้นอกระบบก็เป็นคนในพื้นที่ เขาจะรู้ว่าปล่อยกู้ให้กับคนนั้น หมู่บ้านนี้ เวลาตามทวง จะได้ง่าย ฉะนั้น พอเป็นพิโกเราก็อยากให้อยู่ในพื้นที่ จะได้ไม่ต้องตามหนี้ยาก แทนที่จะไปกู้เสาไฟฟ้า กู้หมวกกันน็อค ก็มากู้พิโก มาอยู่ในระบบ มีการคุ้มครอง"

อย่างไรก็ตาม ในช่วงหลังสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 เป็นต้นมา ผู้ประกอบการจำนวนมากได้ปรับตัวโดยการพัฒนาแอปพลิเคชันและสื่อออนไลน์มาใช้เป็นช่องทางในการให้บริการเพื่อความสะดวกสบายของผู้กู้ ซึ่งส่งผลให้เกิดประเด็นข้อขัดแย้งเชิงพื้นที่ เนื่องจากการให้บริการผ่านแอปพลิเคชันเปิดกว้างให้ประชาชนทั่วประเทศเข้าถึงได้ 

ในการนี้ ผู้อำนวยการกองนโยบายพัฒนาระบบการเงินภาคประชาชน สศค. เน้นย้ำว่า ตามหลักเกณฑ์ที่ถูกต้อง ผู้ประกอบการจะต้องทำการคัดกรองข้อมูลผู้สมัครอย่างเคร่งครัด

หากพบว่าผู้ขอสินเชื่อมีภูมิลำเนาและไม่ได้ทำงานอยู่ในจังหวัดที่จดทะเบียน เช่น บริษัทตั้งอยู่ที่จังหวัดนครราชสีมา แต่มีผู้สมัครจากจังหวัดเชียงใหม่ พะเยา หรือเชียงราย ที่ไม่มีหลักฐานการทำงานในพื้นที่ ผู้ประกอบการจะต้องปฏิเสธรายการสมัครนั้นออกทันที

นอกจากนี้ ด้านการพิสูจน์สิทธิ์และตรวจสอบคุณสมบัติของผู้กู้ ผู้ประกอบการมีหน้าที่ต้องเรียกดูหลักฐานที่ชัดเจน เช่น บัตรประชาชนซึ่งระบุรหัส 13 หลักที่สามารถตรวจสอบภูมิภาคและจังหวัดตามทะเบียนบ้านได้

หรือในกรณีที่ผู้กู้มีภูมิลำเนาต่างจังหวัดแต่เข้ามาทำงานในพื้นที่ จะต้องแสดงเอกสารยืนยันการทำงานจริง เช่น บัตรประจำตัวพนักงาน สัญญาจ้างงาน สลิปเงินเดือน หรือหลักฐานการถือกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินและการผ่อนชำระที่อยู่อาศัยในจังหวัดนั้น 

ซึ่งในทางปฏิบัติตามกฎหมาย ผู้ประกอบการพิโกไฟแนนซ์  ทุกรายต้องจัดทำรายงานผลการดำเนินงานส่งให้ สศค. เป็นประจำทุกเดือน ทั้งในด้านปริมาณสินเชื่อ จำนวนผู้กู้ รายชื่อกรรมการ การย้ายสถานที่ตั้ง ตลอดจนโครงสร้างการถือหุ้น

สำหรับข้อจำกัดด้านการกำกับดูแล นายพงศ์นคร กล่าวด้วยว่า ปัจจุบันมีผู้ประกอบการพิโกไฟแนนซ์ ที่ได้รับใบอนุญาตทั่วประเทศประมาณ 1,201 ราย

ขณะที่กำลังคนของ สศค. ในการลงพื้นที่ตรวจสอบมีข้าราชการเพียง 5-6 คน ร่วมกับลูกจ้างอีกประมาณ 5-6 คน รวมทั้งสิ้นประมาณ 10-12 คน ซึ่งในแต่ละปีสามารถลงพื้นที่ตรวจสอบในจังหวัดต่าง ๆ ได้เพียง 10 จังหวัดเท่านั้น ส่งผลให้การลงตรวจสุ่มพื้นที่จริงอาจไม่ทั่วถึง 

ดังนั้น สศค. จึงได้วางแนวทางปรับปรุงมาตรการกำกับดูแลในระยะยาว โดยจะนำระบบการประชุมทางไกล (Video Conference) มาใช้ในการเรียกผู้ประกอบการมาสอบทานการดำเนินธุรกิจ และตรวจสอบการปฏิบัติตามเงื่อนไข เพิ่มเติมจากการลงพื้นที่จริงเพื่อป้องกันการทำผิดกฎระเบียบ

นอกจากนี้ เมื่อเปรียบเทียบการกำกับดูแลกับธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ซึ่งดูแลธนาคารพาณิชย์และสินเชื่อนาโนไฟแนนซ์นั้น นายพงศ์นคร ชี้ให้เห็นว่า สินเชื่อของ ธปท. สามารถปล่อยกู้ได้ทั่วประเทศโดยไม่มีข้อจำกัดทางภูมิศาสตร์ และมีกำลังคนในการตรวจสอบจำนวนมาก 

ขณะที่พิโกไฟแนนซ์มีผู้ประกอบการที่เริ่มต้นมาจากเจ้าหนี้นอกระบบ ซึ่งอาจยังมีทักษะ ความรู้ และเทคโนโลยีที่ยังไม่ทัดเทียมกับสถาบันการเงินขนาดใหญ่ สศค. จึงต้องเข้าไปเข้มงวดการกำกับดูแลเป็นพิเศษ โดยเฉพาะในกรณีที่มีการร้องเรียนจากประชาชน หรือการทวงถามหนี้ที่ไม่เป็นธรรม

"สำหรับพื้นฐานของพิโกไฟแนนซ์ เราใช้ขอบเขตของจังหวัดเป็นตัวตั้ง ฉะนั้นก็จะมีความยากในการตรวจสอบว่า ถ้าอยู่นครราชสีมาแต่มีคนเชียงใหม่มาขอจะทำอย่างไร ถ้าผู้ประกอบการมีระบบการคัดกรองดี ๆ ทำได้อยู่แล้ว แต่บางรายเขาอาจจะหย่อนไป เราก็ต้องมาขันน็อตว่า มันเกิดกรณีแบบนี้ขึ้น ให้ผู้ประกอบการมาชี้แจง ถ้าพบว่าจงใจ หรือว่าเพิกเฉย ก็จะต้องนำไปสู่ขั้นตอนการระงับหรือเพิกถอน"

ทั้งนี้ หากตรวจสอบพบการกระทำผิดเงื่อนไข สศค. จะดำเนินมาตรการตามลำดับขั้นตอน เริ่มจากการออกหนังสือเตือนให้แก้ไข การเรียกเข้ามาชี้แจงข้อเท็จจริง หากไม่ปฏิบัติตามจะดำเนินการระงับการดำเนินกิจการ และนำไปสู่การเพิกถอนใบอนุญาตในที่สุด 

ส่วนการกระทำผิดกฎหมายอื่น เช่น การคิดดอกเบี้ยแอบแฝง หรือการทวงหนี้ผิดกฎหมาย จะถูกดำเนินคดีตาม พ.ร.บ. การทวงถามหนี้ และ พ.ร.บ. ว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ 

อย่างไรก็ดี จากการประเมินร่วมกับคลังจังหวัดและผู้ว่าราชการจังหวัดทั่วประเทศ สศค. ยังคงยืนยันว่า สินเชื่อพิโกไฟแนนซ์ตอบโจทย์ในการช่วยเหลือประชาชนให้มีทางออกในระบบการเงิน และช่วยลดปัญหาหนี้นอกระบบได้อย่างมีประสิทธิผล