แทบจะเรียกได้ว่าเป็นเรื่องปกติธรรมดาไปแล้วที่การติดตั้งระบบพลังงานแสงอาทิตย์จะสร้างสถิติใหม่ขึ้นเรื่อยๆ ในแต่ละปี ข้อมูลจาก รายงาน Global Solar Market Outlook 2026-2030 เผยแพร่โดย เวบไซต์ solarpowereurope.org ระบุว่า กำลังการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ทั่วโลกได้ก้าวข้ามหลักกิโลเมตรสำคัญที่ระดับ 3 เทราวัตต์ (TW) ในช่วงต้นปี 2569 ซึ่งใช้เวลาไม่ถึง2 ปีหลังจากระดับ 2 เทราวัตต์ และเพียง 4 ปีหลังจากก้าวเข้าสู่ยุคเทราวัตต์
ยิ่งไปกว่านั้นยังพบว่า ปัจจุบันพลังงานแสงอาทิตย์สามารถตอบสนองความต้องการใช้ไฟฟ้าทั่วโลกได้ถึง 9% ซึ่งถือเป็นสัดส่วนที่สูงกว่าเมื่อ 5 ปีก่อนถึง 3 เท่า
อย่างไรก็ตาม รายงานชี้ว่า หลังจากผ่านช่วงเวลาแห่งการขยายตัวอย่างรวดเร็วมาหลายปีและยังได้ทำสถิติสูงสุดใหม่ที่ 664 กิกะวัตต์ ในปี 2568 ตลาดพลังงานแสงอาทิตย์ หรือ โซลาร์เซลล์ ทั่วโลกคาดว่าจะชะลอตัวลงในปี2569 ซึ่งถือเป็นการหดตัวครั้งแรกในรอบกว่า 20 ปี
ภายใต้ “กรณีฐาน” ซึ่งมีความเป็นไปได้มากที่สุด ปริมาณการติดตั้งรายปีจะลดลงเหลือ 612 กิกะวัตต์ คิดเป็นการหดตัว8% จุดเปลี่ยนนี้สะท้อนให้เห็นถึงปัจจัยที่มีทิศทางสวนทางกับทิศทางตลาดพลังงานแสงอาทิตย์ทั่วโลก
กรณีแย่สุดหด24%เหตุตลาดจีนอิ่่มตัวหนัก
สาเหตุส่วนหนึ่งมาจาก ตลาดพลังงานแสงอาทิตย์ของจีนจะหดตัวลง 24% และความจำเป็นที่ต้องจำกัดอัตราการจ่ายไฟฟ้า หรือ curtailment ที่เพิ่มสูงขึ้นและกรณีราคาไฟฟ้าติดลบที่เกิดขึ้นบ่อยครั้งในตลาดที่อิ่มตัวแล้ว
ปัจจัยเหล่านี้ กำลังทำให้การติดตั้งระบบใหม่ๆชะลอตัวลง และหันไปเร่งการพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้า ระบบกักเก็บพลังงาน และความยืดหยุ่นของระบบให้ก้าวหน้ายิ่งขึ้น
แม้ว่า พลังงานแสงอาทิตย์กำลังมาถึงทางแยก แต่ก็ยังพบว่า พลังงานแสงอาทิตย์ยังคงเป็นหนึ่งในเทคโนโลยีพลังงานที่มีความคุ้มค่าด้านต้นทุนและสามารถติดตั้งได้รวดเร็วที่สุด ยิ่งไปกว่านั้น สถานการณ์ทางภูมิรัฐศาสตร์ในปัจจุบันและความตึงเครียดในตะวันออกกลางกำลังเพิ่มความไม่แน่นอนเกี่ยวกับอุปทานและราคาของเชื้อเพลิงฟอสซิล
“ภายใต้บริบทนี้ พลังงานแสงอาทิตย์กำลังตอกย้ำบทบาทในฐานะสินทรัพย์เชิงกลยุทธ์สำหรับภาครัฐ โดยช่วยสนับสนุนทั้งความมั่นคงทางพลังงานและเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศ”
เชื่อชะลอตัวชั่วคราวไม่ใช่ถดถอยเชิงโครงสร้าง
รายงานยังชี้ถึงคาดการณ์ปี 2569 ภายใต้สมมติฐานอื่นๆ “กรณีต่ำ” ตั้งอยู่บนสมมติฐานของการหดตัวที่รุนแรงขึ้นในจีน ควบคู่ไปกับการชะลอตัวในวงกว้างในตลาดที่อิ่มตัว ส่งผลให้ยอดการติดตั้งทั่วโลกลดลงเหลือ 501 กิกะวัตต์ หรือหดตัว25%
ในทางตรงกันข้าม “กรณีสูง” การเติบโตที่ต่อเนื่องแม้จะชะลอตัวลง โดยเพิ่มขึ้น9% สู่ระดับ 724 กิกะวัตต์ เป็นผลจากการติดตั้งที่เพิ่มขึ้นนอกประเทศจีน รูปแบบนี้จะคล้ายคลึงกับอัตราเร่งที่เคยเกิดขึ้นในช่วงวิกฤตพลังงานปี 2563
“การชะลอตัวนี้ยัง ไม่ใช่การถดถอยเชิงโครงสร้าง โดยคาดว่าการติดตั้งโซลาร์เซลล์จะกลับมาเติบโตตั้งแต่ปี 2570 เป็นต้นไป และแตะระดับ 864 กิกะวัตต์ต่อปีในปี 2573 หรือ คิดเป็นอัตราการเติบโตเฉลี่ยสะสมต่อปี (CAGR) ที่ 7% ในช่วงห้าปีข้างหน้า”
นายเอกนัฏ พร้อมพันธุ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน ให้สัมภาษณ์ผ่านรายการ “คุยกับ ครม.อนุทิน” ว่า ทิศทางการปฏิรูปโครงสร้างพลังงานของประเทศผ่านแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า หรือ PDP ฉบับใหม่ โดยย้ำหลักการสำคัญ 3 ด้าน คือ “สะอาด มั่นคง และเป็นธรรม” พร้อมเดินหน้าปรับโครงสร้างพลังงานเพื่อลดภาระค่าไฟของประชาชนในระยะยาว
รัฐจ่ายบ้านละ5หมื่นหนุนติดโซลาร์รูฟท็อป
นายเอกนัฏ กล่าวว่า หนึ่งในนโยบายสำคัญคือการผลักดัน โซลาร์รูฟท็อปภาคประชาชน 10,000 เมกะวัตต์ โดยกันกำลังผลิตส่วนนี้ไว้สำหรับประชาชนโดยเฉพาะ และกำหนดขนาดติดตั้งประมาณ 5 กิโลวัตต์ต่อครัวเรือน เพื่อกระจายโอกาสให้ประชาชนทั่วประเทศ ไม่ให้กำลังผลิตกระจุกตัวอยู่กับผู้ประกอบการรายใหญ่
“แนวทางดังกล่าวจะเปิดโอกาสให้ประชาชนก้าวจากการเป็นเพียงผู้ใช้ไฟ ไปสู่การเป็นเจ้าของโรงไฟฟ้าสามารถผลิตไฟฟ้าใช้เอง และส่งไฟฟ้าส่วนเกินเข้าสู่ระบบเพื่อขายคืนหรือนำมาหักลดค่าไฟ โดยรัฐบาลเตรียมลดขั้นตอนการขออนุญาตให้สะดวกขึ้นผ่านระบบออนไลน์ของการไฟฟ้าฝ่ายจำหน่าย เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงโครงการได้ง่ายกว่าเดิม“
นายเอกนัฏ กล่าวต่อว่า กระทรวงพลังงานมีแนวทางสนับสนุนด้านเงินทุน เพื่อลดภาระค่าใช้จ่ายในการติดตั้ง ซึ่งมีต้นทุนประมาณ 140,000 บาทต่อระบบ โดยมีแนวคิดสนับสนุนเงินดาวน์ 50,000 บาท เหลือภาระประมาณ 90,000 บาท และสามารถขอสินเชื่อจากสถาบันการเงินได้ โดยใช้ระบบโซลาร์และรายได้จากการขายไฟตามสัญญาระยะยาวเป็นส่วนประกอบในการพิจารณา ทั้งนี้การไฟฟ้าฝ่ายจำหน่ายจะเปิดแพลตฟอร์มให้บริษัทและช่างติดตั้งเข้ามาลงทะเบียนและตรวจสอบคุณสมบัติ เพื่อยกระดับมาตรฐานการติดตั้ง ลดการผูกขาด และเปิดโอกาสให้ช่างไฟฟ้าท้องถิ่นมีงานทั้งด้านติดตั้งและบำรุงรักษาในระยะยาว
ปลดล็อกซื้อไฟฟ้าโดยตรงจากผู้ผลิต
ในส่วนของภาคอุตสาหกรรม ที่ประชุมคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ หรือ กพช. ได้อนุมัติการเปิดตลาดรับซื้อไฟฟ้าโดยตรงแบบเสรีสำหรับพลังงานสะอาด หรือ Direct PPA จากเดิมที่จำกัดกลุ่มผู้ใช้และปริมาณรับซื้อ ปัจจุบันเปิดให้ภาคอุตสาหกรรมที่ต้องการใช้พลังงานสะอาดสามารถเลือกซื้อไฟฟ้าโดยตรงจากผู้ผลิตได้มากขึ้น เพื่อเพิ่มการแข่งขันและทางเลือกด้านพลังงาน โดยยังคำนึงถึงความมั่นคงของระบบไฟฟ้าโดยรวม
สำหรับข้อกังวลว่าการเพิ่มสัดส่วนพลังงานสะอาดจะทำให้ค่าไฟสูงขึ้นหรือไม่นั้น นายเอกนัฏ ระบุว่า ต้นทุนค่าไฟที่สูงไม่ได้เกิดจากพลังงานสะอาด แต่ส่วนหนึ่งมาจากต้นทุนก๊าซธรรมชาตินำเข้าซึ่งมีความผันผวนตามสถานการณ์ตลาดโลกและภูมิรัฐศาสตร์ ดังนั้น การเพิ่มพลังงานสะอาดจึงเป็นหนึ่งในแนวทางลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงนำเข้า
ทั้งนี้ PDP ฉบับใหม่จะเปิดโอกาสให้ศึกษาเทคโนโลยีพลังงานทางเลือกเพิ่มเติม ทั้ง ไฮโดรเจน พลังงานความร้อนใต้พิภพ เซลล์เชื้อเพลิง และโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก หรือ SMR เพื่อเตรียมความพร้อมด้านหลักเกณฑ์ ความปลอดภัย และโครงสร้างพื้นฐาน หากเทคโนโลยีมีความพร้อมในอนาคต
จากการปฏิรูปโครงสร้างพลังงานครั้งนี้มีเป้าหมายให้ระบบไฟฟ้าของไทยมีพลังงานสะอาดเพิ่มขึ้น ลดการพึ่งพาการนำเข้าพลังงาน สร้างการแข่งขันที่เป็นธรรม และทำให้ประชาชนมีส่วนร่วมในระบบพลังงานมากขึ้นแม้จะเป็นโครงสร้างที่สอดคล้องกับทิศทางโลกแต่อีกด้านก็ต้องระวังจุดอิ่มตัวที่อาจเปลี่ยนจากประโยชน์เป็นโทษมหันต์ได้
