ฟิลิปปินส์-จีน กางโมเดล ‘จัดซื้อจัดจ้างรัฐ’ หนุนคนตัวเล็ก ขับเคลื่อนเศรษฐกิจ

ระหว่างวันที่ 27-29 เม.ย.2569 ประเทศไทยได้รับเกียรติเป็นเจ้าภาพจัดงาน International Public Procurement Conference 2026 (IPPC 2026) โดยกรมบัญชีกลาง กลุ่มธนาคารโลก และธนาคารพัฒนาเอเชีย (ADB) ซึ่งในช่วงการเสวนาหัวข้อ ”The Prosperity Agenda – How Procurement Can Drive Jobs, SME Development, and Growth“ ผู้แทนจากประเทศฟิลิปปินส์และจีน ได้กล่าวถึงการปฏิรูประเบียบการจัดซื้อจัดจ้างเพื่อสนับสนุนผู้ประกอบการ SME และเกษตรกรได้อย้างน่าสนใจ

โซเฟีย ซี. ยานโต-อาบัด เจ้าหน้าที่รักษาการตำแหน่งผู้บริหารจากหน่วยงานสนับสนุนทางเทคนิค คณะกรรมการนโยบายการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ (GPPB-TSO) ประเทศฟิลิปปินส์ เปิดเผยถึงทิศทางการปฏิรูประบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐที่มุ่งเน้นการสร้างความครอบคลุม (Inclusiveness) และสนับสนุนวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SME) อย่างเป็นรูปธรรม

ที่ผ่านมา ระบบของฟิลิปปินส์มุ่งเน้นความโปร่งใสและการแข่งขันด้านราคาเป็นหลัก ซึ่งทำให้ธุรกิจขนาดเล็กหรือรายใหม่เข้าไม่ถึงโอกาสเนื่องจากติดล็อกข้อกำหนดด้านผลงานและศักยภาพองค์กร รัฐบาลจึงต้องเปลี่ยนวิธีคิดใหม่ จากที่มุ่งแต่การป้องกันความเสี่ยง มาเป็นการเปิดโอกาสให้เกิดการมีส่วนร่วมกว้างขึ้น ควบคู่ไปกับการบริหารความเสี่ยงอย่างรัดกุม

แนวคิดนี้ถูกผลักดันจนเกิดเป็นกฎหมายจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐฉบับใหม่ ที่มองเม็ดเงินของรัฐเป็นเครื่องมือสร้างผลกระทบเชิงบวกต่อสังคม ตัวอย่างความสำเร็จที่โดดเด่นคือ กฎหมายกอบกู้เกษตรกรรม (Sagip Saka Act) ซึ่งปลดล็อกให้หน่วยงานรัฐสามารถจัดซื้อสินค้าจากเกษตรกรและชาวประมงได้โดยตรง ไม่ต้องผ่านพ่อค้าคนกลาง ไร้เพดานงบประมาณ และที่สำคัญคือ อนุญาตให้รัฐรับซื้อผลผลิตในราคาสูงกว่าราคาตลาด เพื่อสร้างแรงจูงใจ โดยปัจจุบันกรมราชทัณฑ์และโครงการอาหารกลางวันโรงเรียนได้เริ่มเดินเครื่องรับซื้อวัตถุดิบโดยตรงแล้ว

กฎหมายฉบับใหม่ยังเปลี่ยนนิยามคำว่า "ความคุ้มค่า" ให้ก้าวข้ามเรื่องราคาต่ำสุด ไปสู่การพิจารณาความน่าเชื่อถือ ความยั่งยืน และการมีส่วนร่วมทางเศรษฐกิจ โดยโซเฟียย้ำว่า ความครอบคลุมในการจัดซื้อจัดจ้างไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ แต่มันต้องถูกสร้างขึ้นอย่างตั้งใจ

จีน อัดมาตรการอุ้ม SME คว้าเค้กจัดซื้อรัฐทะลุ 70%

ในขณะเดียวกัน ประเทศเศรษฐกิจขนาดใหญ่อย่างจีน ก็เดินหน้าใช้กลยุทธ์การจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐเพื่ออุ้มชูวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมเช่นกัน

นายเจียฉี กัว เจ้าหน้าที่กองบริหารการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ กระทรวงการคลัง ประเทศจีน ระบุว่า รัฐบาลให้ความสำคัญกับ SME ในฐานะกำลังหลักที่ขับเคลื่อน GDP ของประเทศกว่า 60% และสร้างการจ้างงานในเขตเมืองสูงถึง 80% ปัจจุบันสัดส่วนเม็ดเงินการจัดซื้อจัดจ้างที่กระจายลงสู่กลุ่ม SME นั้นพุ่งสูงทะลุ 70% ของงบประมาณทั้งหมด 

โดยรัฐบาลได้ยกระดับมาตรการสนับสนุนอย่างเข้มข้น ตั้งแต่การกันสัดส่วนโครงการ ให้โครงการขนาดเล็กจะถูกสงวนสิทธิ์ให้ SME ทั้งหมด ส่วนโครงการที่เกินมูลค่ากำหนด รัฐจะหักงบประมาณไม่ต่ำกว่า 30% ไว้ให้ SME โดยในจำนวนที่กันไว้นี้ ต้องแบ่งให้วิสาหกิจรายย่อยและขนาดเล็ก (Micro and Small Businesses) ไม่ต่ำกว่า 60%

เพิ่มโควตาโครงการก่อสร้าง โดยตั้งแต่ปี 2565 โครงการก่อสร้างมูลค่าเกิน 4 ล้าน รัฐได้ขยับสัดส่วนที่สงวนไว้ให้ SME เพิ่มขึ้นจาก 30% เป็นไม่ต่ำกว่า 40% และการให้แต้มต่อหักลดราคาประมูล (Price Deduction) ในโครงการที่ไม่ได้มีการกันโควตา วิสาหกิจรายย่อยและขนาดเล็กจะได้สิทธิหักลดราคาประมูล 10% - 20% ในขั้นตอนพิจารณาเสนอราคา และหากบริษัทใหญ่จับมือร่วมงานหรือแบ่งสัดส่วนงานให้บริษัทเล็ก ก็จะได้สิทธิหักลดราคา 4% - 6% เช่นกัน

ขณะเดียวกัน ยังมีการปลดล็อกแหล่งทุน โดยรัฐส่งเสริมให้หน่วยงานเบิกจ่ายเงินแก่ SME เร็วขึ้น เพิ่มอัตราเงินล่วงหน้า และอนุญาตให้นำสัญญาของรัฐไปเป็นหลักประกันขอสินเชื่อเพื่อเสริมสภาพคล่องได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย

นอกจากนี้ เพื่ออุดช่องโหว่และปกป้องสิทธิของ SME อย่างแท้จริง  กระทรวงการคลังจีนได้เปิดตัว "โครงการตรวจสอบพิเศษระยะเวลา 3 ปี" เพื่อเร่งสืบสวน สางปัญหากฎระเบียบที่ไม่เป็นธรรม และสกัดกั้นการทุจริตในระบบจัดซื้อจัดจ้าง พร้อมเปิดช่องทางให้ภาคธุรกิจยื่นเรื่องร้องเรียนได้โดยตรงหากพบความไม่โปร่งใส ซึ่งทั้งหมดนี้สะท้อนวิสัยทัศน์ของจีนในการใช้เม็ดเงินรัฐเป็นรากฐานอุ้มชูธุรกิจระดับล่างให้เติบโตอย่างแข็งแกร่งในระยะยาว