ในบริบทที่คุณภาพเชื้อเพลิงมีบทบาทสำคัญต่อประสิทธิภาพของเครื่องยนต์ ความปลอดภัยของผู้บริโภค และการลดมลภาวะต่อสิ่งแวดล้อม องค์กรที่ดำเนินธุรกิจด้านพลังงานจึงไม่เพียงแต่ต้องจัดหาผลิตภัณฑ์ที่ตรงตามมาตรฐาน แต่ต้องสามารถพิสูจน์ได้ด้วยกระบวนการควบคุมคุณภาพอย่างเข้มข้นและโปร่งใส
บริษัท ปตท. น้ำมันและการค้าปลีก จำกัด (มหาชน) หรือ OR ได้จัดตั้ง ทีม Mobile Lab ซึ่งเป็นหน่วยตรวจสอบคุณภาพน้ำมันเคลื่อนที่ โดยมีวัตถุประสงค์หลักในการลงพื้นที่ตรวจสอบคุณภาพน้ำมันที่สถานีบริการ PTT Station ทั่วประเทศ เพื่อให้มั่นใจว่าผลิตภัณฑ์น้ำมันทุกหยดที่จ่ายถึงมือผู้บริโภค เป็นไปตามข้อกำหนดของกรมธุรกิจพลังงาน และมาตรฐานระดับสากลอย่างต่อเนื่อง
การปฏิบัติงานเชิงรุกของทีม Mobile Lab
Mobile Lab ทำหน้าที่เป็น "ห้องปฏิบัติการเคลื่อนที่" โดยใช้รถเฉพาะทางที่ติดตั้งเครื่องมือวิเคราะห์คุณภาพน้ำมันครบชุด โดยตรวจสอบทุกสถานีบริการ PTT Station กว่า 2,300 แห่งทั่วประเทศ อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง พร้อมระบบสุ่มตรวจโดยไม่บอกล่วงหน้า เพื่อป้องกันไม่ให้ผลิตภัณฑ์ที่ไม่ได้มาตรฐานออกสู่ผู้บริโภค และในกรณีที่มีข้อร้องเรียน
กระบวนการตรวจสอบเริ่มจากการเก็บตัวอย่างจากหัวจ่ายทุกผลิตภัณฑ์ในสถานีบริการ พร้อมการตรวจสอบลักษณะทางกายภาพเบื้องต้น ก่อนเข้าสู่การวิเคราะห์เชิงลึกด้วยเครื่องมือเฉพาะทาง ซึ่งผลลัพธ์จะถูกบันทึกเข้าสู่ระบบกลางเพื่อจัดเก็บและตรวจสอบย้อนหลังได้อย่างเป็นระบบ
นี่คือ เครื่องมือหลักของ Mobile Lab ที่ช่วยพิสูจน์คุณภาพน้ำมันในแต่ละสถานี
- เครื่องกลั่นขนาดเล็ก : เครื่องนี้ใช้ตรวจสอบน้ำมันเบนซินและดีเซล โดยการให้ความร้อนจนน้ำมันเดือดและกลั่นตัวออกมา โดยน้ำมันเบนซินต้องมีจุดเดือดไม่เกิน 210 องศาเซลเซียส หากสูงกว่านี้ อาจมีน้ำมันดีเซลหรือสารหนักปนเปื้อน ส่วนน้ำมันดีเซลต้องไม่เกิน 357 องศาเซลเซียส หากเกินอาจมีการปนเปื้อนของสารอื่น
- เครื่องวิเคราะห์จุดวาบไฟ : เครื่องนี้ใช้ตรวจสอบน้ำมันดีเซล เพื่อดูว่ามีน้ำมันเบาปนเปื้อนหรือไม่ โดยตามมาตรฐานของกรมธุรกิจพลังงาน น้ำมันดีเซลต้องมีจุดวาบไฟไม่ต่ำกว่า 52 องศาเซลเซียส หากวัดได้ต่ำกว่านี้ อาจสันนิษฐานได้ว่ามีน้ำมันเบาผสมอยู่ ซึ่งอาจทำให้เครื่องยนต์สะดุดหรือเร่งกระชากผิดปกติ
- เครื่องวิเคราะห์ค่าปริมาณ Ethanol และ ปริมาณ Fatty Acid Methyl Ester (FAME) : เครื่องนี้ใช้สำหรับตรวจสอบว่าน้ำมันแต่ละชนิดมีส่วนผสมถูกต้องตามมาตรฐานหรือไม่ โดยจะยิงแสงเลเซอร์ผ่านตัวอย่างน้ำมันเพื่อวิเคราะห์ส่วนประกอบที่สำคัญ เช่น ถ้าเป็นน้ำมันเบนซินจะตรวจดูปริมาณเอทานอลที่ผสมอยู่ เช่น E20 ต้องมีเอทานอลอยู่ที่ประมาณ 19-20%, E85 มีส่วนผสมของเอทานอลไม่น้อยกว่า 75%, ส่วนแก๊สโซฮอล์ 91 หรือ 95 ต้องมีเอทานอลประมาณ 9-10% ส่วนถ้าเป็นน้ำมันดีเซล เครื่องนี้จะตรวจวัดค่าของสารที่เรียกว่า FAME ซึ่งเป็นส่วนผสมของไบโอดีเซล เช่น น้ำมันดีเซล B5 จะต้องมี FAME อยู่ที่ประมาณ 5-7% เพื่อให้ได้คุณภาพตามที่กฎหมายกำหนด
- เครื่องตรวจปริมาณซัลเฟอร์ (กำมะถัน) : เครื่องนี้ใช้ตรวจสอบทั้งน้ำมันเบนซินและดีเซล โดยจะวัดปริมาณซัลเฟอร์ (กำมะถัน) ที่อยู่ในน้ำมัน ซึ่งตามมาตรฐาน EURO 5 จะต้องไม่เกิน 10 ส่วนในล้านส่วน (ppm) เพื่อช่วยลดการปล่อยมลพิษทางอากาศและฝุ่นละออง PM 2.5 ทำให้น้ำมันที่ใช้เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม และปลอดภัยต่อสุขภาพของทุกคน
ในกรณีที่ผลการวิเคราะห์พบค่าผิดปกติ ทีมงานจะดำเนินการแจ้งสถานีบริการให้ระงับการจำหน่ายทันที พร้อมให้คำแนะนำในการแก้ไข และดำเนินการตรวจสอบซ้ำในลำดับถัดไป โดยมีรายงานส่งถึงหน่วยงานภายในเพื่อการกำกับดูแลอย่างใกล้ชิด
มาตรฐานของทีม Mobile Lab
เจ้าหน้าที่ Mobile Lab ทุกคนต้องมีคุณวุฒิทางด้านวิทยาศาสตร์ เคมี หรือสาขาที่เกี่ยวข้อง และต้องผ่านการอบรมเชิงเทคนิค รวมถึงการทดสอบจากหน่วยงานมาตรฐานภายในและภายนอกองค์กรอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะการประเมินความสามารถในการทดสอบจากหน่วยงานระดับสากล เช่น ASTM International ซึ่งเป็นหน่วยงานมาตรฐานสากลของสหรัฐอเมริกา ที่ใช้เป็นบรรทัดฐานในอุตสาหกรรมพลังงานทั่วโลก
"ค่าที่เบี่ยงเบนเพียงเล็กน้อยในสารประกอบของ น้ำมัน อาจนำไปสู่ปัญหาเครื่องยนต์ หรือผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมในระดับมหภาค เราจึงถือว่าทุกตัวเลขคือความรับผิดชอบโดยตรงต่อสังคม ก่อนจะตรวจสอบน้ำมันทุกครั้งเราจะทำการสอบเทียบ และทวนสอบเครื่องมือทุกครั้งเพื่อให้ได้ผลตรวจสอบที่แม่นยำที่สุด" เจ้าหน้าที่ Mobile Lab กล่าว
ทีม Mobile Lab กับบทบาทในการสร้าง Trust
Mobile Lab จึงไม่ใช่เพียงเครื่องมือควบคุมคุณภาพภายในองค์กร แต่ยังเป็น "กลไกสร้างความเชื่อมั่นในระดับสาธารณะ" ที่ทำให้ผู้บริโภคมั่นใจได้ว่า ทุกครั้งที่เลือกเติมน้ำมันกับ PTT Station คือการได้รับผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพ ได้มาตรฐานเดียวกันทั่วประเทศ และตรวจสอบย้อนกลับได้จริง
"Mobile Lab" จึงเป็นมากกว่า หน่วยตรวจน้ำมัน แต่คือความเชื่อมั่นที่ พิสูจน์ได้ มั่นใจ เชื่อใจ ไว้ใจ Mobile Lab
