วันพฤหัสบดี ที่ 19 พฤศจิกายน 2569

Login
Login

'จีน - สหรัฐ' แข่ง AI 'อาเซียน - ไทย' ได้อะไร?

"จีน - สหรัฐ" แข่ง AI "อาเซียน - ไทย" ได้อะไร? เขียนโดย ภากร กัทชลี อาจารย์ประจำภาควิชาการตลาด คณะบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, รองเลขาธิการสมาคมผู้สื่อข่าวไทย-จีน (ฝ่ายไอที) และเจ้าของเพจอ้ายจง ผู้เชี่ยวชาญจีน

เวลาพูดถึงการแข่งขันระหว่าง จีน กับ สหรัฐ คนส่วนใหญ่มักนึกถึงสงครามการค้า ชิปเซมิคอนดักเตอร์ หรือความขัดแย้งด้านความมั่นคง แต่ในเวลานี้มีอีกสนามหนึ่งที่สำคัญขึ้นเรื่อยๆ นั่นคือปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI เหตุผลที่ AI กลายเป็นเรื่องระดับ ภูมิรัฐศาสตร์ ไม่ใช่เพียงเพราะเป็นเทคโนโลยีที่กำลังได้รับความนิยม แต่เพราะ AI กำลังเข้าไปเกี่ยวข้องกับความสามารถในการแข่งขันของประเทศ ตั้งแต่โรงงาน การแพทย์ การเงิน การศึกษา เกษตรกรรม ไปจนถึงการทหาร

ประเทศที่มีทั้งโมเดล AI โครงสร้างพื้นฐาน ข้อมูล และบุคลากร ย่อมมีทางเลือกมากกว่าประเทศที่ต้องนำเข้าเทคโนโลยีจากภายนอกทั้งหมด การแข่งขันจึงไม่ได้อยู่แค่การสร้างแชตบอตหรือระบบอัจฉริยะที่เก่งกว่าใคร แต่รวมถึงการกำหนดมาตรฐาน การควบคุมห่วงโซ่อุปทาน และการสร้างระบบนิเวศทางเทคโนโลยีของตัวเอง อาเซียนกำลังเข้ามาอยู่ตรงกลางของการแข่งขันนี้ เพราะเป็นทั้งตลาดขนาดใหญ่ ฐานการผลิตสำคัญ และภูมิภาคที่มีความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจกับจีนและสหรัฐ อย่างใกล้ชิด

ในการประชุมสุดยอด จีน - อาเซียน ที่กรุงมะนิลา เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2026 นายหลี่ เฉียง นายกรัฐมนตรีจีน กล่าวถึงการขยายความร่วมมือด้าน AI กับประเทศอาเซียน และการกำหนดให้ปี 2027 เป็นปีแห่งความร่วมมือด้าน AI ระหว่างจีนกับอาเซียน ความเคลื่อนไหวนี้สะท้อนว่า จีนไม่ได้ต้องการจำกัดการพัฒนา AI ไว้ภายในประเทศอีกต่อไป แต่กำลังมองหาพื้นที่ขยายความร่วมมือออกไป โดยอาเซียนเป็นภูมิภาคที่มีความพร้อมทั้งในแง่ตลาด การลงทุน และฐานการผลิต

แนวคิดสำคัญที่ จีน ผลักดันคือ AI Plus หรือ 人工智能+ ซึ่งหมายถึงการนำ AI ไปผนวกเข้ากับอุตสาหกรรมและธุรกิจประเภทต่างๆ ไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะบริษัทเทคโนโลยี จีนพยายามนำ AI ไปใช้ในโรงงาน การแพทย์ การขนส่ง การค้าปลีก การเกษตร และการบริหารเมือง แนวทางนี้ทำให้ AI ถูกวางไว้ในฐานะเครื่องมือเพิ่มประสิทธิภาพของเศรษฐกิจ มากกว่าจะเป็นเพียงผลิตภัณฑ์ใหม่ของบริษัทเทคโนโลยี

ที่ผ่านมา จีนลงทุนทั้งการพัฒนาโมเดลของตัวเอง การสร้างศูนย์ข้อมูล การขยายโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล และการทดลองใช้ AI ในภาคอุตสาหกรรม เมื่อเริ่มขยายความร่วมมือมายังอาเซียน จีนจึงไม่ได้เสนอเพียงซอฟต์แวร์หรือเครื่องมือ แต่ยังรวมถึงระบบความร่วมมือที่เชื่อมโยงการค้า การลงทุน โครงสร้างพื้นฐาน และการพัฒนาบุคลากรเข้าด้วยกัน

แต่ จีน ไม่ใช่ประเทศเดียวที่กำลังเข้ามาสร้างความร่วมมือด้านเทคโนโลยีในอาเซียน สหรัฐ ก็พยายามสร้างเครือข่ายของตัวเอง โดยให้ความสำคัญกับ AI เซมิคอนดักเตอร์ และความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทาน โครงการ Pax Silica เป็นหนึ่งในความพยายามที่จะลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาจีนในอุตสาหกรรมที่มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจและความมั่นคงในอนาคต

เมื่อเปรียบเทียบกัน จีนเน้นการนำ AI ไปใช้กับภาคเศรษฐกิจและธุรกิจจริง พร้อมเชื่อมโยงกับการลงทุนและความร่วมมือทางการค้า ส่วนสหรัฐให้ความสำคัญกับเทคโนโลยีขั้นสูง มาตรฐาน และการสร้างห่วงโซ่อุปทานที่อยู่ภายใต้เครือข่ายพันธมิตรของตัวเอง ข้อเสนอจากทั้งสองฝ่ายจึงไม่ได้เหมือนกันเสียทีเดียว และนี่เป็นเหตุผลที่อาเซียนมีพื้นที่ต่อรองมากขึ้น

ประเทศในภูมิภาคสามารถเลือกได้ว่าจะรับความร่วมมือด้านใดจากฝ่ายไหน จะดึงดูดการลงทุนแบบใด และจะวางกติกาอย่างไรให้เทคโนโลยีเหล่านั้นสร้างประโยชน์กับเศรษฐกิจในประเทศ ไม่ใช่เพียงเข้ามาตั้งฐานแล้วส่งผลประโยชน์กลับออกไป โอกาสมีอยู่จริง แต่ไม่ได้เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ

การมีศูนย์ข้อมูลของต่างชาติไม่ได้หมายความว่าประเทศนั้นมีความสามารถด้าน AI การนำแพลตฟอร์มจากต่างประเทศมาใช้ก็ไม่ได้แปลว่าจะมีบุคลากรที่พัฒนาและดูแลเทคโนโลยีเหล่านั้นได้เอง หากไม่มีการถ่ายทอดความรู้ การพัฒนาคน มาตรฐานข้อมูล และธุรกิจท้องถิ่นที่ต่อยอดได้ อาเซียนก็อาจเป็นเพียงตลาดผู้ใช้งานของเทคโนโลยีจากภายนอก

สำหรับ ไทย สถานการณ์นี้มีทั้งโอกาสและโจทย์ที่ต้องตัดสินใจให้ชัด ไทยมีฐานการผลิต ภาคบริการ การท่องเที่ยว อุตสาหกรรมอาหาร การแพทย์ และทำเลที่เชื่อมโยงกับประเทศต่างๆ ในภูมิภาค หากวางนโยบายได้เหมาะสม ไทยสามารถดึงดูดการลงทุนด้านศูนย์ข้อมูล โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล และธุรกิจเทคโนโลยีเข้ามาได้ ไทยยังมีโอกาสเรียนรู้จากจีนเรื่องการนำ AI ไปใช้ในโรงงาน ระบบโลจิสติกส์ และธุรกิจบริการ ขณะที่ความร่วมมือกับสหรัฐอาจช่วยเชื่อมโยงไทยเข้ากับเทคโนโลยีขั้นสูง มาตรฐานสากล และห่วงโซ่อุปทานด้านเซมิคอนดักเตอร์

การร่วมมือกับทั้งสองฝ่ายจึงไม่จำเป็นต้องถูกตีความว่าเป็นการเลือกข้าง ไทยสามารถพิจารณาเป็นรายเรื่องได้ว่า ความร่วมมือใดตอบโจทย์อุตสาหกรรมใด และเงื่อนไขแบบไหนเป็นประโยชน์ต่อประเทศมากที่สุด สิ่งที่ควรให้ความสำคัญเป็นพิเศษคือ การทำให้ AI ไปถึงผู้ประกอบการรายเล็ก

บริษัทขนาดใหญ่มีเงินทุน ทีมเทคโนโลยี และข้อมูลเพียงพอที่จะทดลองระบบใหม่ แต่ผู้ประกอบการ SME จำนวนมากยังไม่แน่ใจด้วยซ้ำว่าจะเริ่มต้นจากจุดไหน ต้องลงทุนเท่าไร หรือควรเลือกเครื่องมือแบบใด

สำหรับธุรกิจขนาดเล็ก AI อาจไม่จำเป็นต้องเริ่มจากระบบที่ซับซ้อนที่สุด เครื่องมือช่วยวิเคราะห์ยอดขาย จัดการสินค้า ตอบคำถามลูกค้า วางแผนการผลิต หรือทำการตลาด ก็สามารถช่วยลดต้นทุนและประหยัดเวลาได้แล้ว

หากความร่วมมือ จีน - อาเซียน ในปี 2027 นำไปสู่โครงการฝึกอบรม เครื่องมือราคาที่เข้าถึงได้ หรือการทดลองใช้กับธุรกิจขนาดเล็ก ก็จะมีความหมายมากกว่าการลงนามระหว่างรัฐบาล เพราะจะทำให้ AI เชื่อมโยงกับเศรษฐกิจส่วนใหญ่ของประเทศ ไม่ใช่กระจุกอยู่กับบริษัทขนาดใหญ่ไม่กี่แห่ง

ไทยยังสามารถนำ AI ไปใช้กับอุตสาหกรรมที่มีศักยภาพอยู่แล้ว เช่น การวิเคราะห์นักท่องเที่ยว การบริหารโรงแรม การแพทย์ การเกษตร การแปรรูปอาหาร และการผลิต แต่การเลือกอุตสาหกรรมเป้าหมายต้องทำอย่างมีเหตุผล ไม่ใช่ประกาศว่า AI สำคัญกับทุกเรื่องแล้วปล่อยให้แต่ละหน่วยงานดำเนินการแยกกัน

การประกาศให้ปี 2027 เป็นปีแห่งความร่วมมือด้าน AI จีน - อาเซียน จึงเป็นเพียงจุดเริ่มต้น รายละเอียดหลังจากนี้สำคัญกว่า ทั้งงบประมาณ รูปแบบโครงการ การเข้าถึงเทคโนโลยี การถ่ายทอดความรู้ และบทบาทของภาคเอกชน ไทยควรเตรียมคำตอบของตัวเองไว้ก่อน ไม่ใช่รอว่าจีนหรือสหรัฐจะเสนออะไรมาให้ ประเทศต้องรู้ว่าต้องการใช้ AI แก้ปัญหาใด อุตสาหกรรมไหนควรได้รับการสนับสนุน และต้องการสร้างบุคลากรแบบใด

หากไม่มีเป้าหมายเหล่านี้ ไทยอาจกลายเป็นเพียงพื้นที่ที่มหาอำนาจเข้ามาแข่งขันกันลงทุน แต่ถ้ามีแผนชัดเจน ไทยก็สามารถเลือกใช้จุดแข็งของแต่ละฝ่ายให้เหมาะกับความต้องการของตัวเองได้

จีน อาจมีประสบการณ์ด้านการนำ AI ไปใช้ในภาคอุตสาหกรรมและธุรกิจจำนวนมาก ขณะที่ สหรัฐ มีความแข็งแกร่งด้านเทคโนโลยีขั้นสูง มาตรฐาน และเครือข่ายบริษัทเทคโนโลยี การเลือกใช้ประโยชน์จากทั้งสองฝ่ายจึงไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นจากคำถามว่า จะอยู่ข้างใคร แต่ควรเริ่มจากคำถามว่า ประเทศไทยต้องการพัฒนาอะไร

ท้ายที่สุด การแข่งขันด้าน AI ของจีนกับสหรัฐเป็นภาพสะท้อนของการแข่งขันเพื่อกำหนดกติกาเศรษฐกิจโลกในอนาคต อาเซียนมีโอกาสได้รับประโยชน์จากการลงทุนและเทคโนโลยี แต่จะได้มากน้อยเพียงใดขึ้นอยู่กับความสามารถในการต่อรองและการสร้างศักยภาพของตัวเอง

ส่วนไทยไม่ควรพอใจกับการเป็นผู้ใช้เทคโนโลยีจากต่างประเทศเท่านั้น เป้าหมายควรอยู่ที่การทำให้ผู้ประกอบการไทย บุคลากรไทย และธุรกิจไทยสามารถนำ AI ไปสร้างมูลค่าได้ด้วยตัวเอง ถ้าทำได้ การแข่งขันของมหาอำนาจก็จะไม่ใช่เพียงแรงกดดันจากภายนอก แต่จะกลายเป็นโอกาสให้ไทยยกระดับเศรษฐกิจของตัวเองขึ้นมา

เขียนโดย ภากร กัทชลี อาจารย์ประจำภาควิชาการตลาด คณะบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, รองเลขาธิการสมาคมผู้สื่อข่าวไทย-จีน (ฝ่ายไอที) และเจ้าของ เพจอ้ายจง ผู้เชี่ยวชาญจีน