‘เอไอ’ และ ‘อนาคตการจ้างงาน’ กลายเป็นโจทย์ใหญ่บนเวทีประชุม ‘ไอเอ็มเอฟ-เวิลด์แบงก์ 2026’ ที่กำลังจัดขึ้นในกรุงเทพฯ ท่ามกลางโลกที่เผชิญเศรษฐกิจผันผวน การแข่งขันรุนแรงขึ้น เพราะเอไอไม่ได้เปลี่ยนแค่วิธีทำงาน แต่กำลังเปลี่ยนกติกาการแข่งขันของประเทศ
ใครใช้เทคโนโลยีเพิ่มผลิตภาพได้เร็ว ย่อมมีโอกาสเติบโตและดึงดูดการลงทุนมากกว่า สำหรับประเทศไทยเรื่องเอไอไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นบททดสอบว่าเศรษฐกิจที่ติดกับดัก Productivity หรือผลิตภาพต่ำมานาน จะใช้เอไอเป็นแรงส่งเพื่อยกระดับประเทศ หรือจะปล่อยให้เทคโนโลยีเป็นช่องว่างทำให้เราตามโลกไม่ทัน
ประเทศไทยอาจไม่จำเป็นต้องแข่งสร้างเอไอ โมเดลใหญ่กับมหาอำนาจ แต่ต้องแข่งให้ได้ในสิ่งที่ตัวเองมีศักยภาพ แนวคิด Small AI ที่กลายเป็นประเด็นใหญ่ และถูกหยิบยกขึ้นมาในการประชุมครั้งนี้ บอกกับเราว่า ให้เน้นใช้เอไอแก้ปัญหาเฉพาะด้านด้วยต้นทุนที่เหมาะสม ซึ่งจะเป็นโอกาสสำคัญต่อภาคส่วนต่างๆ ตั้งแต่เกษตรกรรม การแพทย์ การผลิต ไปจนถึงบริการที่ไทยมีฐานธุรกิจอยู่แล้ว แต่โอกาสจะไม่เกิดขึ้นหากผู้ประกอบการยังเป็นเพียงผู้ซื้อเทคโนโลยีจากต่างประเทศ ขณะที่ข้อมูล บุคลากร และเงินทุนยังเป็นข้อจำกัด ดังนั้นไทยต้องสร้างตลาดให้เกิดการใช้จริง เปิดทางให้ธุรกิจไทยพัฒนาโซลูชั่นของตัวเอง และเปลี่ยนความเข้าใจปัญหาท้องถิ่นให้เป็นความได้เปรียบทางธุรกิจ ไม่เช่นนั้นแม้เอไอ จะเติบโตเพียงใด มูลค่าส่วนใหญ่ก็อาจตกอยู่กับเจ้าของเทคโนโลยี มากกว่าธุรกิจไทย
ความเสี่ยงอีกด้าน คือ เอไอ อาจขยายความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ บริษัทใหญ่ที่มีเงินทุนและข้อมูลพร้อมย่อมปรับตัวได้เร็วกว่า ขณะที่เอสเอ็มอีและแรงงานจำนวนมากอาจถูกทิ้งไว้ข้างหลัง หากไทยยังมองเอไอเป็นเพียงเรื่องเทคโนโลยีหรือการลงทุน แต่ไม่เร่งปรับทักษะคนและกระบวนการทำงาน ผลิตภาพที่เพิ่มขึ้นอาจกระจุกตัวอยู่ในบางธุรกิจ ขณะที่งานบางประเภทถูกแทนที่ โดยไม่มีทางเลือกใหม่รองรับ การรับมือจึงต้องไปไกลกว่าการสอนให้คนใช้เครื่องมือเอไอ แต่ต้องทำให้คนคิดวิเคราะห์ แก้ปัญหา และทำงานร่วมกับเทคโนโลยีได้ดีขึ้น พร้อมช่วยให้ธุรกิจรายเล็กเข้าถึงเอไอได้จริง
ถึงเวลาแล้วที่ไทยต้องเปลี่ยนจากการประกาศความพร้อมด้านเอไอ ไปสู่การพิสูจน์ผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจ รัฐบาลต้องวัดความสำเร็จจากผลิตภาพที่เพิ่มขึ้น มูลค่าเพิ่มที่เกิดในประเทศ และโอกาสที่กระจายถึงธุรกิจและแรงงาน ไม่ใช่เพียงเม็ดเงินลงทุนหรือจำนวนโครงการเอไอ...โลกกำลังเปลี่ยนเร็ว และไม่มีหลักประกันว่าประเทศที่เริ่มช้าจะไล่กวดคนอื่นทัน และ Small AI อาจไม่ใช่คำตอบทั้งหมด แต่เป็นหนึ่งในทางเลือกที่ไทยสามารถลงมือทำได้ทันที โจทย์จึงไม่ใช่ว่าไทยจะมีเอไอมากแค่ไหน แต่อยู่ที่เราจะใช้เอไอ เปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจที่อ่อนแอมานานได้จริงหรือไม่ เพราะในเกมการแข่งขันครั้งนี้ การไม่ปรับตัว ไม่ได้หมายถึงการยืนอยู่ที่เดิม แต่คือการถอยหลังเมื่อโลกเดินหน้า...
