ธุรกิจครอบครัวจำนวนไม่น้อยต้องเผชิญกับความท้าทายในการส่งต่อทรัพย์สินและการสืบทอดธุรกิจจากรุ่นสู่รุ่น โดยเฉพาะเมื่อครอบครัวมีธุรกิจหลายประเภท หลายขนาด ทำให้ผลตอบแทนและโอกาสในแต่ละธุรกิจแตกต่างกัน เช่น ลูกชายคนโตได้รับมอบหมายให้ดูแลโรงงานผลิตสิ่งทอ ขณะที่ลูกสาวเข้ารับดูแลธุรกิจโรงแรม แม้จะได้รับโอกาสในการบริหารธุรกิจเช่นเดียวกัน แต่ในระยะยาวผลประกอบการของแต่ละธุรกิจอาจแตกต่างกัน ส่งผลให้เกิดความรู้สึกไม่เท่าเทียมหรืออาจนำไปสู่ข้อขัดแย้งระหว่างสมาชิกในครอบครัวได้
“Family Holding Company” จึงเป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญที่ได้รับความนิยมในการวางแผนความมั่งคั่งของครอบครัว (Family Wealth Planning) และการสืบทอดธุรกิจ (Business Succession Planning) เพื่อช่วยรวบรวมทรัพย์สิน จัดโครงสร้างการถือครองและยังช่วยลดปัญหาความขัดแย้งที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต
Family Holding Company คืออะไร?
Family Holding Company คือ บริษัทจำกัดที่จัดตั้งขึ้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ โดยมีวัตถุประสงค์หลักในการถือครองทรัพย์สินหรือเงินลงทุนของครอบครัวมากกว่าการประกอบธุรกิจเชิง Operation
ทรัพย์สินที่ Family Holding Company นิยมถือครอง เช่น
· หุ้นในบริษัทที่ประกอบธุรกิจหลัก (Operating Company)
· อสังหาริมทรัพย์สำคัญของกลุ่มธุรกิจ
· ทรัพย์สินเพื่อการลงทุน
· สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาบางประเภท
Family Holding Company จะทำหน้าที่เป็น “บริษัทแม่” ที่ถือหุ้นในบริษัทลูกแห่งเดียวหรือหลายแห่ง ขณะที่สมาชิกครอบครัวเป็นผู้ถือหุ้นใน Family Holding Company อีกทอดหนึ่ง จากโครงสร้างดังกล่าว สมาชิกในครอบครัวจึงร่วมเป็นเจ้าของสินทรัพย์และธุรกิจของครอบครัวผ่านการถือหุ้นในบริษัทโฮลดิ้งแทนที่จะเข้าไปถือหุ้นแยกกันในแต่ละ Operating Company
ธุรกิจครอบครัวแบบใดที่เหมาะกับ Family Holding Company?
ครอบครัวที่มีธุรกิจเพียงกิจการเดียวและโครงสร้างไม่ซับซ้อน เช่น กิจการขนาดเล็กเพียงแห่งเดียว การจัดตั้ง Family Holding Company อาจยังไม่จำเป็น เนื่องจากมีต้นทุนในการดำเนินการ เช่น ค่าจัดทำบัญชี/ค่าสอบบัญชี ค่าที่ปรึกษากฎหมายและภาษี อย่างไรก็ตาม เมื่อธุรกิจครอบครัวขยายตัวและมีธุรกิจหลายประเภท เช่น มีทั้งธุรกิจการผลิต, ธุรกิจบริการ, ธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ การให้สมาชิกครอบครัวเข้าไปถือหุ้นโดยตรงในทุก Operating Company อาจทำให้เกิดความซับซ้อน รวมถึงปัญหาเรื่องความเท่าเทียมในการบริหารและผลประโยชน์ Family Holding Company จึงเข้ามาช่วยจัดโครงสร้างความเป็นเจ้าของที่ชัดเจนและเป็นธรรมมากขึ้น
ประโยชน์ของ Family Holding Company
1. ช่วยสร้างความเป็นธรรมในการถือครองและสืบทอดธุรกิจครอบครัว
Family Holding Company ช่วยรวบรวมการถือครองธุรกิจต่างๆ ไว้ภายใต้โครงสร้างเดียว ทำให้สมาชิกครอบครัวสามารถถือหุ้นในบริษัทโฮลดิ้งตามสัดส่วนที่กำหนดร่วมกันแทนการถือหุ้นแยกตามแต่ละ Operating Company โดยตรง ซึ่งจะช่วยลดผลกระทบจากความแตกต่างที่เกิดจากผลการดำเนินงานของแต่ละ Operating Company และแนวทางดังกล่าวยังช่วยลดความรู้สึกเหลื่อมล้ำที่เกิดจากมูลค่าหรือผลประกอบการที่แตกต่างกันได้
2. เพิ่มประสิทธิภาพในการบริหารธุรกิจ
ภายใต้โครงสร้าง Family Holding Company สมาชิกครอบครัวแต่ละคนยังสามารถเข้ามาบริหารกิจการได้ตามความรู้ ความถนัดและประสบการณ์ของตนเอง โดยแยกบทบาทความเป็นเจ้าของ (Ownership) ออกจากการบริหาร (Management) อย่างชัดเจน และครอบครัวก็ยังมีความยืดหยุ่นในการเลือกผู้บริหารที่เหมาะสมไม่ว่าจะเป็นสมาชิกในครอบครัวหรือผู้บริหารมืออาชีพ เพื่อสอดคล้องกับเป้าหมายของธุรกิจครอบครัวในระยะยาว
3. ช่วยบริหารความเสี่ยงทางธุรกิจและกฎหมาย
การจัดโครงสร้างภายใต้ Family Holding Company ช่วยแยกความเสี่ยงของแต่ละ Operating Company ออกจากกัน จึงช่วยลดโอกาสที่ปัญหาของธุรกิจหนึ่งจะส่งผลกระทบต่อทั้งกลุ่มธุรกิจ
4. สิทธิประโยชน์ทางภาษี
เป็นหนึ่งในเหตุผลที่หลายครอบครัวให้ความสนใจ Family Holding Company ทั้งนี้ สิทธิประโยชน์ทางภาษีขึ้นอยู่กับโครงสร้างการถือหุ้น ระยะเวลาการถือหุ้น และเงื่อนไขตามกฎหมายภาษีอากร กล่าวคือ กรณีที่มีเพียง Operating Company บริษัทเดียว เมื่อบริษัทจ่ายเงินปันผลให้ผู้ถือหุ้นที่เป็นบุคคลธรรมดา บริษัทจะต้อง หักภาษี ณ ที่จ่าย 10% ก่อนจ่ายให้ผู้ถือหุ้น แต่หากมีการจัดโครงสร้างโดย Family Holding Company ถือหุ้นใน Operating Company ในสัดส่วนไม่น้อยกว่า 25% ของหุ้นที่มีสิทธิออกเสียง และถือหุ้นดังกล่าวไม่น้อยกว่า 3 เดือนก่อนวันรับเงินปันผลและไม่น้อยกว่า 3 เดือนหลังวันรับเงินปันผล รวมถึงไม่มีการถือหุ้นไขว้ระหว่างกัน เงินปันผลที่จ่ายจาก Operating Company ไปยัง Family Holding Company จะไม่ต้องถูกหักภาษี ณ ที่จ่าย และ Family Holding Company ยังได้รับยกเว้นไม่ต้องนำเงินปันผลดังกล่าวมารวมคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคลภายใต้เงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด จากนั้นเมื่อ Family Holding Company จ่ายเงินปันผลต่อให้แก่สมาชิกครอบครัวซึ่งเป็นผู้ถือหุ้นบุคคลธรรมดา จึงค่อยมีการหักภาษี ณ ที่จ่าย 10% ในขั้นตอนดังกล่าวแทน
แม้ Family Holding Company จะมีประโยชน์หลายด้านแต่อาจไม่ได้เหมาะกับทุกครอบครัว ดังนั้น ควรเริ่มต้นจากการกำหนดเป้าหมายของครอบครัวให้ชัดเจน ไม่ว่าจะเป็นการรักษาทรัพย์สิน สืบทอดธุรกิจ หรือบริหารความสัมพันธ์ระหว่างทายาท แล้วจึงออกแบบโครงสร้างให้เหมาะสมกับข้อเท็จจริงของแต่ละครอบครัว
