โลกที่ไม่มีใครฟังใคร

ในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมา หากเราติดตามข่าวสารต่าง ๆ อย่างสม่ำเสมอก็จะเริ่มรู้สึกเหมือนกันว่า “อะไรที่เคยใช่ มันเริ่มไม่ใช่” และ “อะไรที่ไม่น่าใช่ มันกลับกลายเป็นใช่ขึ้นมาได้” โลกเหมือนกำลังเคลื่อนตัวออกจากกรอบเดิมที่เราเคยเข้าใจโดยไม่ทันตั้งตัว

โดยเฉพาะในเรื่องการเมืองระหว่างประเทศ สิ่งที่เราเคยเชื่อว่าเป็น Common Sense กลับไม่ใช่ Common Sense ของทุกคนอีกต่อไป เราเคยคิดว่าโลกควรเดินไปตามกติกาแบบหนึ่ง แต่ในความเป็นจริง แต่ละประเทศกลับมองกติกานั้นจากคนละมุม และตีความมันต่างกันโดยสิ้นเชิง

ปัญหาที่แท้จริงจึงไม่ใช่ว่าใครถูกหรือใครผิด แต่คือแต่ละฝ่ายเชื่อว่าตัวเองถูก และเมื่อความเชื่อนั้นฝังลึก การสื่อสารก็จะไม่ใช่การฟังเพื่อเข้าใจ แต่กลายเป็นการฟังเพื่อโต้แย้ง หรือรอจังหวะยืนยันว่าตัวเองถูกต้อง ซึ่งเราจะเห็นการโจมตีกันของผู้นำทั่วโลกจนแทบจะเป็นเรื่องปกติธรรมดา

เรามักตั้งต้นด้วยคำว่า “มันควรจะเป็นแบบนี้อยู่แล้ว” แต่คำว่า “ควรจะ” ของเรา อาจไม่ใช่ “ควรจะ” ของอีกฝ่ายเลย เช่นเดียวกับกรณีความขัดแย้งระหว่างประเทศต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นสหรัฐฯ กับอิหร่าน หรือความสัมพันธ์ระหว่างมหาอำนาจกับพันธมิตร หลายครั้งไม่ได้จบลงง่าย ๆ เพราะทั้งสองฝ่ายยืนอยู่บนกรอบที่ไม่เหมือนกัน

ฝั่งหนึ่งอาจมองว่าตัวเองเป็นผู้ให้ เป็นผู้นำ เป็นคนที่สร้างระบบให้โลกเดินได้ แต่อีกฝั่งหนึ่งอาจมองว่าเขาเป็นผู้ถูกควบคุม ถูกกำหนดเงื่อนไข และถูกเอาเปรียบมาโดยตลอด ทั้งสองมุมมองนี้สามารถ “จริง” ได้พร้อมกัน เพียงแต่อยู่คนละมุมของโลก

เมื่อเป็นเช่นนี้ เราจะเห็นการตัดสินใจที่ดูขัดกับเหตุผลเดิมเกิดขึ้นมากมาย นโยบายบางอย่างที่ดูเหมือนไม่มีใครคาดคิด เช่น การตั้งกำแพงภาษีการค้าระหว่างประเทศ การกดดันพันธมิตร หรือแม้กระทั่งการตั้งคำถามกับองค์กรระหว่างประเทศที่ตัวเองเคยเป็นผู้สร้าง

สิ่งเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะโลกไร้เหตุผล แต่เกิดจากการที่แต่ละฝ่ายใช้ “เหตุผลของตัวเอง” ที่ตั้งอยู่บนประสบการณ์ ผลประโยชน์ และความเชื่อที่ต่างกัน

ลองมองลึกลงไปอีกชั้น จะเห็นว่าเบื้องหลังของความขัดแย้งเหล่านี้คือความรู้สึกว่าฉันถูกเอาเปรียบ ซึ่งเป็นความรู้สึกที่ทั้งสองฝ่ายมีเหมือนกัน เพียงแต่ชี้ไปคนละทิศ เราบอกว่าเขาได้ประโยชน์จากเรา เขาก็บอกว่าเขาเสียเปรียบจากเรา

และเมื่อความรู้สึกนี้ถูกขยายผ่านการเมือง เศรษฐกิจ และสื่อ มันก็จะกลายเป็นแรงผลักให้แต่ละประเทศต้องปกป้องตัวเองมากขึ้น จนบางครั้งลืมไปว่าโลกไม่ได้เดินได้ด้วยการเอาตัวรอดเพียงลำพัง แต่ต้องอาศัยความร่วมมือกัน

โลกวันนี้จึงไม่ได้ขาดข้อมูล ไม่ได้ขาดเหตุผล แต่ขาดความสามารถในการเข้าใจมุมมองของคนอื่น และเมื่อขาดสิ่งนี้ การเจรจาจึงไม่ใช่การหาทางออก ซึ่งในท้ายที่สุด สิ่งที่โลกต้องการมากที่สุดอาจไม่ใช่ข้อตกลงที่สมบูรณ์แบบ แต่คือการสื่อสารที่ทำให้แต่ละฝ่ายเข้าใจว่าทำไมอีกฝ่ายถึงคิดแบบนั้น เพราะถ้าเราไม่เข้าใจจุดเริ่มต้นของความคิด การหาจุดร่วมก็แทบเป็นไปไม่ได้

และนี่คือเหตุผลว่าทำไมโลกถึงดูวุ่นวายมากขึ้น ไม่ใช่เพราะปัญหามีมากขึ้น แต่เพราะ “ความเข้าใจลดลง” ต่างหาก ติดตามตอนต่อไปครับ...