ความทรงจำเกี่ยวกับเดือนตุลา ของคนหนุ่มสาวรุ่นโน้น แตกต่างกันไป
ตาม “เงื่อนไข” และสถานการณ์การเมือง
เมื่อเช้าวันที่ 6 ตุลาคม 2519 นักศึกษาประมาณ 20 คน ที่มาจากหลายสถาบันการศึกษา เดินทางจากโรงเรียนการเมือง-การทหาร ไปที่ "บ้านรอบสี่" (ชื่อจัดตั้ง) เพื่อเข้าร่วมพิธีผูกแขนสู่ขวัญ "ทหารใหม่"
บ้านรอบสี่ มีชื่อดั้งเดิมคือ บ้านมะนาว เป็นชุมชนเก่าแก่ของชนเผ่า “บรู” (ไทข่า) ที่อาศัยอยู่บนเทือกเขาภูพาน เมื่อปี 2516 พรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย (พคท.) ศูนย์การนำอีสานเหนือ ได้ส่งทหารเข้ายึดหมู่บ้าน และประกาศเป็นเขตอำนาจรัฐแดง
ในอดีต บ้านมะนาว ห่างไกลทุรกันดาร ปัจจุบัน บ้านมะนาว ขึ้นต่อการปกครองของ ต.พังแดง อ.ดงหลวง จ.มุกดาหาร
คนหนุ่มสาว 20 กว่าคน ที่ตัดสินใจเข้าป่า สวมเครื่องแบบทหารดาวแดง ส่วนใหญ่เป็นกลุ่มอิสระ ที่ออกมาทำงานในชนบท เช่นมาช่วยเหลือชาวบ้านต่อสู้เรื่องสิทธิในที่ดินทำกิน
พอคลุกคลีอยู่กับชาวบ้านในพื้นที่ “สีแดง” จึงมีโอกาสได้พบกับ “สหาย” ครั้นถูกกดดันจากเจ้าหน้าที่บ้านเมือง และกลุ่มลูกเสือชาวบ้าน ทำให้พวกเขาเลือกทางเดินสาย “ชนบทล้อมเมือง”
พวกเขาต่างคนต่างมา เข้าป่าทางสกลนคร กาฬสินธุ์ นครพนม มุกดาหาร และอำนาจเจริญ สุดท้ายศูนย์การนำฯ สั่งให้เขตงานต่างๆ ส่งตัวนักศึกษาขึ้นมาศึกษาทฤษฎีการเมืองที่ฐานที่มั่นภูพาน
นับจาก จิตร ภูมิศักดิ์ ถูกยิงเสียชีวิต เมื่อปี 2509 กลุ่มนักศึกษาที่เข้าโรงเรียนการเมือง-การทหาร ปี 2519 ก็ถือว่าเป็น “ปัญญาชนปฏิวัติ” รุ่นที่ 2 ของภูพาน
ศูนย์การนำฯ เปิดโรงเรียนเป็นเวลา 1 เดือน และจบหลักสูตรต้นเดือนตุลาคม 2519 ทางสหายนำจึงจัดกิจกรรมผูกแขนรับขวัญทหารใหม่ที่หมู่บ้านอำนาจรัฐแดง
กว่ากลุ่มทหารดาวแดงรุ่นใหม่ จะรู้ข่าวว่าเพื่อนร่วมอุดมการณ์ถูกล้อมปราบที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ก็ช่วงเย็นวันนั้น หลังกลับมาจากหมู่บ้าน
ช่วงค่ำ วิทยุเสียงประชาชนฯ สรุปเหตุการณ์ล้อมปราบนักศึกษา พร้อมกับเสียงเพลงเลือดต้องล้างด้วยเลือด และวีรชนปฏิวัติ นักศึกษากลุ่มนั้น ประกาศจะล้างแค้นแทนเพื่อนด้วยปืนตอบปืน
40 ปี 6 ตุลา คนเรามีความทรงจำต่างกัน คนบางกลุ่มได้เลือกหนทางเดินของตัวเอง โดยไม่ยอมเป็นฝ่ายถูกกระทำ
