อยากรู้อยากเห็นไม่ได้ท่ามกลางความกลัว

ในขณะที่ความอยากรู้อยากเห็นของคนในบ้านเมืองที่รายได้ปานกลางและต่ำกลับมีค่าเฉลี่ยเข้าใกล้ศูนย์ คนมีเงินอยากรู้อยากเห็น คนกระเป๋าแห้งกลับเฉยเมย เห็นอะไรก็แค่เห็นไม่อยากรู้อยากเห็นอะไรอีกต่อไป ถ้าพบเจอสิ่งใดแล้วพยายามหาว่าตรงไหนเป็นมาอย่างไร จะไปอย่างไร มักจะพบเจอประเด็นที่สามารถปรับปรุงให้ดีขึ้นได้เสมอคนอยากรู้อยากเห็นจึงพัฒนาขีดความสามารถในการแก้ปัญหาให้สูงขึ้น และตามมาด้วยการพัฒนาขีดความสามารถในการคิดสร้างสรรค์ เพื่อหาหนทางแก้ปัญหาแบบใหม่ๆ จนเกิดเป็นนวัตกรรมทั้งเล็กทั้งใหญ่ในบ้านเมืองที่มีรายได้สูง

ถ้าเมื่อหลายสิบปีก่อน บิลล์ เกตต์แห่งไมโครซอฟท์ไม่อยากรู้อยากเห็นว่าทำไมต้องมีเฉพาะซอฟท์แวร์สำหรับคอมพิวเตอร์ตัวโตๆ คอมพิวเตอร์ตัวเล็กๆ ระดับชาวบ้านจะมีซอฟท์แวร์แบบเดียวกับตัวโตๆ ได้หรือไม่ วันนี้เราคงไม่มีซอฟท์แวร์ออฟฟิศที่ใช้กันเป็นสรณะในแทบทุกสำนักงาน ความอยากรู้อยากเห็นจึงเป็นต้นทางของความสามารถในการแก้ปัญหา และการคิดสร้างสรรค์

หลายประเทศทุ่มเทเงินทองสร้างระบบการศึกษาที่ส่งเสริมให้ลูกหลานของเขามีความอยากรู้อยากเห็น เพราะตระหนักดีว่าหากละทิ้งความอยากรู้อยากเห็น แล้วอยู่กันไปวันหนึ่งๆ แบบสโลว์ไลฟ์ ปัญหาก็จะสะสมเต็มบ้านเต็มเมือง ปัญหาเดิมๆ เกิดซ้ำแล้วซ้ำอีก ไม่รู้จบ

เด็กเล็กๆ อยากรู้อยากเห็นทุกอย่างรอบตัว เพียงแต่บางคนเติบโตขึ้นมาในสภาพแวดล้อมที่ทำลายความอยากรู้อยากเห็น จะโดยเจตนา หรือไม่ก็ตามของผู้ดูแลสภาพแวดล้อมในการเจริญเติบโตนั้น ผู้ใหญ่บางคนรำคาญความอยากรู้อยากเห็นของเด็กๆ ผู้จัดการบางคนรำคาญความอยากรู้อยากเห็นของพนักงาน การกำจัดความอยากรู้อยากเห็นจึงเป็นทางเลือกหนึ่งของคนเหล่านั้น พนักงานได้รับคำสั่งให้ช่วยกันประหยัดค่าใช้จ่ายในยามที่ทำมาค้าไม่คล่อง แต่พอพนักงานอยากรู้ว่าทำไมผู้บริหารจึงเดินทางเป็นว่า เล่นโดยใช้เงินของหน่วยงานนั้น แทนที่ผู้บริหารจะบอกกล่าวให้ทราบทั่วกันว่า ฉันไปแต่ละครั้ง ฉันได้ช่องทางค้าขายอะไรเพิ่มเติมขึ้นมา คิดเป็นเงินใหม่ๆ ได้มากน้อยแค่ไหน ผู้บริหารกลับโมโหโทโสกับคนที่อยากรู้อยากเห็น แล้วเล่นงานต่างๆ นานา ให้เกิดความกลัวที่จะอยากรู้อยากเห็นในโอกาสต่อไป

ความกลัวเป็นตัวทำลายความอยากรู้อยากเห็นที่สำคัญที่สุด พ่อแม่ ครูอาจารย์ที่เชื่อตามที่ธนาคารโลกบอกไว้ ต้องไม่สร้างความกลัวให้เกิดขึ้นกับลูกกับศิษย์ เมื่อเขาอยากรู้อยากเห็นเรื่องใหม่ๆ ถ้าอยากรู้อยากเห็นในเรื่องที่ท่าทางไม่ค่อยจะดี ก็ต้องบอกกล่าวให้รับรู้ว่าเป็นทางที่ไม่ดี และแนะนำให้ใช้ความอยากรู้อยากเห็นไปในทางอื่นที่เกิดประโยชน์มากกว่า การบอกกล่าวต้องกระทำในหนทางที่ไม่ใช่การสร้างความกลัวให้เกิดขึ้น ไม่อยากให้เด็กๆ เข้าไปในพื้นที่ไม่ปลอดภัย อย่าไปบอกว่าถ้าไปตรงนั้นตรงนี้ ผีกับโจรจะมาจับตัวไป เพราะเป็นการสร้างความกลัวมากดทับความอยากรู้อยากเห็น แต่ต้องบอกว่าถ้าอยากไปตรงนั้นมาชวนพ่อแม่ครูอาจารย์ไปด้วยก็พอแล้ว

ผู้บริหารเกรดเออยากได้ทีมงานเกรดเอในการทำงาน ทีมงานเกรดเอต้องอยากรู้อยากเห็น เพื่อจะให้เกิดเป็นการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง และเกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ เป็นวงจรพีดีเอสเอ พีดีซีเอ ไม่ใช่แค่คอยตั้งรับกับปัญหาที่เกิดขึ้นมาในวันหน้า ผู้บริหารเกรดเอไม่สร้างความกลัวให้เกิดขึ้นกับทีมงาน ถ้าแกบังอาจเปลี่ยนแปลงขั้นตอนการทำงาน มีอะไรเกิดขึ้นมาฉันเล่นงานแกจนถึงที่สุด ถ้าเป็นแบบนี้ พนักงานก็กลายเป็นเกรดบี หรือซี อยากให้ใครมีคุณลักษณะอยากรู้อยากเห็น อย่าสร้างความกลัวมาบดบังความอยากรู้อยากเห็น วันนี้ทุกคนต้องช่วยกันอยากรู้อยากเห็น ปัญหาซ้ำซากที่สะสมไว้อย่างมหาศาลจะได้ถูกแก้ไขลงไปได้บ้าง

ระวังไว้เป็นพิเศษกับเด็กๆ ที่เติบโตมาท่ามกลางการทะเลาะวิวาท หรือวิกฤติต่างๆ เพราะสิ่งเหล่านั้นจะสร้างความกลัวให้เกิดขึ้น จนทำลายความอยากรู้อยากเห็นไปจนแทบสูญสิ้น งานวิจัยพบว่าต้องใช้เวลา ใช้เงินทองมากมายในการสร้างระบบการศึกษาชั้นดีมาก มาฟื้นฟูความอยากรู้อยากเห็นให้กลับคืนมาสู่เด็กๆ ในประเทศที่มีสงครามกลางเมือง

ในทำนองเดียวกับที่เกิดขึ้นกับพนักงานขององค์กรที่เพิ่งผ่านพ้นวิกฤติรุนแรงในรูปแบบต่างๆ หลังวิกฤติที่สร้างความหวาดกลัว พนักงานจะพยายามอยู่ใน Comfort Zone เสี่ยงนิดเสี่ยงหน่อยก็ปิดตาไม่ดูกันแล้ว องค์กรเลยกลายย่ำอยู่กับที่ เหมือนยังจมอยู่กับวิกฤตินั้นอย่างไม่รู้จบสิ้น ผู้บริหารเกรดเอที่มีความสามารถสูงมากเท่านั้นที่จะสามารถส่งเสริมให้พนักงานช่วยกันดูช่วยกันคิด พร้อมๆ กับรักษาความเป็นระเบียบและระบบของการงานให้คงอยู่ หลังจากที่ทุกอย่างแปรปรวนไปกับวิกฤติที่เกิดขึ้น หนทางหนึ่งที่เป็นไปได้คือชวนกันหันไปมองย้อนหลังว่าถ้าทำอะไร ในตอนไหนก่อนที่จะเกิดวิกฤติ แล้วเราจะย่ำแย่น้อยลงกว่านี้

เริ่มต้นฟื้นฟูความอยากรู้อยากเห็นจากสิ่งที่ผ่านไปแล้ว และมีคำตอบชัดๆ สำหรับความอยากรู้อยากเห็นในประเด็นต่างๆ เมื่อเริ่มเข้าทางกันแล้วว่า เป็นความอยากรู้อยากเห็นจริงๆ ไม่ใช่สอดรู้สอดเห็น ไม่ใช่เป็นความตะแบงอย่างไร้ตรรกะเพียงเพื่อสำแดงว่าตัวฉันเก่งกาจ จึงค่อยมาช่วยกันอยากรู้อยากเห็นกับปัจจุบัน และอนาคต

เมื่อความอยากรู้อยากเห็นมีอยู่ในทุกตัวคน และผู้บริหารเกรดเอทุกคนอยากให้ทีมงานช่วยกันดูช่วยกันคิด วันนี้ท่านอยากรู้อยากเห็นเรื่องอะไรไปบ้างแล้ว