แนวโน้มสถานการณ์ความมั่นคงโลกปี 2559

แนวโน้มสถานการณ์ความมั่นคงโลกปี 2559

โลกปี 2559 ปัญหาจากอุดมการณ์ชอบฆ่าคน และภัยพิบัติจากธรรมชาติจะยังมีอยู่อย่างเข้มข้น เช่นเดียวกับภาพ

ทางยุทธศาสตร์ เช่น การขบกันของมหาอำนาจ ทั้งนี้ เศรษฐกิจที่ไม่ดีจะช่วยเพิ่มความเครียดให้โลกอีกหลายเท่า

สถานการณ์ความมั่นคงโลกในปีที่จะมาถึงจึงไม่ใช่ภาพบวกเลย แม้ว่าจะมีความพยายามร่วมมือ และสร้างสรรค์กันมากขึ้นก็ตาม ความพยายามนี้โดยภาพรวมดีขึ้นมาก การตระหนักถึงความเป็น Green กำลังกระจายอยู่ในสำนึกของประเทศที่เจริญแล้ว และพวกเขาพยายามผลักดันแนวคิดนี้เต็มที่ ไปยังภูมิภาคอื่นของโลกด้วย ประเทศต่างๆ จะมี commitment ในการทำให้โลกสวยงามมากขึ้น ถ้าไม่ทำจะมีบทลงโทษ ในด้านอื่นๆ นั้น กระแสปรับตนเองให้ทันสมัย เป็นไปตามมาตรฐานโลกก็กำลังมาในหมู่มหาอำนาจใหม่ อย่างเช่นจีนและอินเดีย ชาติตะวันตกก็เอาจริงในการผลักดันประเด็นนี้ เช่นเดียวกับเรื่องของการส่งเสริมสิทธิมนุษยชน การขจัดแรงงานทาส การร่วมมือป้องกันภัยพิบัติทางธรรมชาติที่จะมีขึ้นอีกแน่ๆ

ในด้านความมั่นคงโดยตรงนั้น ความเคลื่อนไหวส่งเสริมความเข้าใจกันทางทหาร เช่น การซ้อมรบร่วมด้าน HA/DR นั้น จะมีปริมาณมากขึ้นและมีชาติจำนวนมากเข้าร่วมมากขึ้น และเราคงไม่ลืมว่าบูรณาการของประชาคมอาเซียนก็เป็นหนึ่งในความพยายามเชิงบวกนี้ในปี 2559

แต่ภาพลบของปี 2559 เหมือนหมอกควันครึ้มอึดอัดอยู่ในลมหายใจของแต่ละคน ในระดับโลกนั้นความเป็นปรปักษ์ของมหาอำนาจสร้างความตึงเครียดทั้งสองฝั่งมหาสมุทรแอตแลนติก และสองฝั่งของน่านน้ำแปซิฟิก พวกเขาอาจไม่รบกันโดยตรง แต่ใช้สงครามตัวแทน ใช้โวหารยั่วยวน อาศัยกฎหมาย การเล่นแง่ทางเศรษฐกิจ บ่อนทำลายกันไปจนถึงการบีบบังคับพันธมิตรรอบโลกนั้น ทำให้มิตรประเทศของมหาอำนาจที่เข้าไปเกี่ยวข้องเหนื่อยใจไปด้วย

ในฟากยุโรปนั้น สงครามยูเครนจะสลับกันระหว่างหยุดยิงกับละเมิดหยุดยิง การซ้อมรบอวดแข่งกันในทะเลเหนือ หรือการเพิ่มอาวุธยิงระยะไกลในยุโรปตะวันออกจะปรากฏมากขึ้น รัสเซียจะขยายฐานทัพในอาร์กติก และเพิ่มความเกาะเกี่ยวกับอาเซียน ในฟากเอเชียนั้น จีนจะยังไม่หยุดยั้งในทะเลจีนใต้ ญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์ เวียดนาม ไต้หวันและสหรัฐ จะแท็คทีมโอบล้อมจีน เที่ยวบินทิ้งระเบิดที่เพิ่มขึ้นในซีเรีย และการติดอาวุธกับความกล้ามากกว่าเดิม ให้ทหารอิรักอาจทำให้กลุ่ม Islamic State หรือ IS ชะลอการคืบคลานเข้ายึดพื้นที่ในยุทธบริเวณไปได้บ้าง แต่มิได้ลดภัยจากการขยายตัวของลัทธิก่อการร้ายแบบชอบฆ่าคนบริสุทธิ์ลงเลย ทั้งในตะวันออกกลางยังมีการสู้รบกึ่งตามแบบปรากฏขึ้นอีกมาก ทั้งนี้ เพราะกลุ่มไอเอสยังคงได้เปรียบจากการใช้เงินต่อสมอง ขยายโอกาสแห่งความสำเร็จไปทั่วโลก รัฐกาหลิบ (Caliphate State) ของพวกเขาอาจไม่สามารถเป็นจริงได้เลยในชั่วชีวิตนี้

แต่คนที่พยายามทำให้โลกนี้นองเลือดสมใจพวกเขานั้นจะมีสืบต่อไปมิได้หยุด นั่นคือวัตถุประสงค์ที่แท้จริงของพวกเรา (Ends) ปี 2559 เราจะได้เห็นพวกคนคลั่งทั้ง Homegrown ทั้ง Lonewolf ชิงกันก่อเหตุไม่น้อยหน้าพวกที่ไปร่วมกับกองกำลังท้องถิ่นต่างๆ จากมินดาเนา ไปกันดาฮาห์ จรดไนจีเรีย การตอบโต้นักฆ่าเหล่านี้ด้วยความรุนแรงทั้งจำเป็นและไม่จำเป็น ล้วนแต่ทำให้ความอาฆาตแค้นฝังราก สมใจพวกปรารถนานรกบนดิน

ขณะเดียวกัน การแข่งขันขัดแย้งระหว่างศูนย์อำนาจย่อยหลายแห่ง ก็กระทบเป็นวงกว้าง ปัญหาไม่กินเส้นกันของอิหร่านผู้นำชีอะห์ กับซาอุดีอาระเบียผู้นำสุนหนี่ ไม่เพียงแต่ก่อสงครามตัวแทนในเยเมนหรือซีเรีย แต่ลามไกลไปถึงเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ด้วย เช่น การกดขี่บังคับชีอะห์จะหนักหน่วงขึ้น ในยุโรปนั้น การพยายามแยกตัวออกจากสเปนของคาตาลุนญ่าอาจไม่รุนแรงในแง่ของการใช้กำลัง แต่จะสะเทือนความคิดเรื่องหลักแห่งเจตจำนงของประชาชาติมิใช่น้อย ในเอเชียตะวันออกไกล การไม่ยอมกันของจีนกับญี่ปุ่นที่ยังคงอยู่ ทำให้เกิดระลอกคลื่นของการแสวงหามิตรในส่วนอื่นๆ ของโลก รวมทั้งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

อาเซียนในปีแห่งบูรณาภาพประชาคมยังคงไม่มีเอกภาพที่แท้จริง ส่วนใหญ่ไม่ได้หนุนหลังเวียดนามกับฟิลิปปินส์ เพราะไม่อยากกระเทือนใจจีน แม้ว่าเส้นอ้างสิทธิ 9 Dash Line จะสร้างความวิตกแก่อินโดนีเซียและมาเลเซียมากขึ้นก็ตาม การหลิ่วตาให้กับการแก้ปัญหาโดยหันเหความสนใจ แต่ด้านประเด็นบวกกับจีนมีส่วนทำให้การแข่งขันด้านอาวุธในภูมิภาครุนแรงขึ้น และรัฐบาลฮานอยกับมะนิลาต้องแสวงหาเสาค้ำยันอยากอเมริกา ญี่ปุ่น หรือไกลถึงนิวเดลี

แม้ว่าสาธารณสุขจะดีขึ้น แต่โรคระบาดแปลกๆ หรือโรคอุบัติใหม่อาจเกิดขึ้นได้อีก เช่น ไข้เลือดออกเป็นปัญหาวงกว้างของหลายเมืองใหญ่นี้ ปัญหาหมอกควันยังจะมีให้เห็นในคาบสมุทรมลายู แผ่นดินไหวในพม่าและชวา ไต้ฝุ่นคำรามในทะเลจีนใต้ และภูเขาไฟระเบิดตามแนว Ring of Fire เป็นเรื่องสามัญไปแล้วที่ต้องเกิดทุกปี สิ่งเหล่านี้ล้วนกระเทือนต่อความมั่นคงของมนุษย์และรัฐบาลของแต่ละประเทศทั้งนั้น

เศรษฐกิจโลกปี 2559 ยังไม่ฟื้นตัวเต็มที่ ชาติที่หวังพึ่งการ Landing งามงามของจีน กับการมาแรงของอินเดีย อย่าพึ่งตั้งเป้าสูงเกินไป โดยเฉพาะชาติที่มีปัญหาซับซ้อนเหลือเกิน อย่างไทยคงต้องรักษาตัวรอดเป็นยอดดีไว้ให้ได้ กับอนาคตที่ขุ่นมัวอีกหลายปีข้างหน้า