การเมืองไทย ‘ซับซ้อน’ จริงหรือ?

ที่มะนิลาและกัวลาลัมเปอร์ เนื่องในโอกาสประชุมสุดยอด Apec และเอเซียตะวันออก พูดคุยกันในรายละเอียดอะไรบ้างไม่มีใครรู้นอกจากผู้นำสองท่านเอง

แต่ที่คนไทยรับรู้จากโฆษกรัฐบาลที่เดินทางไปกับนายกฯ ประยุทธ์ บอกว่าตอนหนึ่งโอบามาบอกนายกฯไทยว่า “เข้าใจถึงความซับซ้อนของการเมืองไทย” และสหรัฐฯพร้อมจะช่วยประเทศไทยในการกลับคืนสู่เส้นทางประชาธิปไตย

ผมวาดภาพว่าถ้านายกฯประยุทธ์มีโอกาสนั่งลงจับเข่าคุยกับโอบามา อย่างที่นายกฯไทยพูดกับคนไทยในหลายๆ โอกาสว่าด้วยปัญหาการเมืองไทย จะน่าสนใจมากว่า ผู้นำสหรัฐคนนี้จะเข้าใจบริบทการเมืองไทยมากน้อยเพียงใด

โฆษกฯรัฐบาลบอกว่าโอบามาใช้คำว่า complications เกี่ยวกับการเมืองไทยซึ่งแปลได้ว่าเป็นความซับซ้อนยุ่งเหยิง

หากแปลให้ลึกลงไปอีกระดับหนึ่ง ในภาษาแพทย์ complications แปลว่า “อาการแทรกซ้อน" อีกด้วย

ถ้าโอบามาเข้าใจว่าการเมืองไทยค่อนข้างจะซับซ้อนยุ่งยากและยุ่งเหยิง ก็จะต้องเข้าใจต่อไปด้วยว่าความยุ่งยากที่ว่านี้หากมีการแทรกแซงจากปัจจัยภายนอกหรือจาก “ผู้หวังดีแต่ประสงค์ร้าย” ก็จะทำให้เกิด “ภาวะแทรกซ้อน” ที่จะก่อให้เกิดความยุ่งเหยิงเพิ่มเติมได้เช่นกัน

การเมืองไทย “ซับซ้อน” จริงหรือ?

บ่อยครั้ง คนไทยมักจะหาเหตุผลที่จะไม่แก้ปัญหาให้ตรงจุด ไม่วิเคราะห์ประเด็นให้ตรงเป้า ตีความวนอยู่ในอ่าง และทำตัวเป็น “ศรีธนญชัย” มากกว่า “ศรีปราชญ์” ก็เพื่อประโยชน์ของตนเอง ไม่ได้เกี่ยวกับความสลับซับซ้อนของปัญหาแต่อย่างไร

คนเหล่านี้เมื่อหาทางออกไม่ได้ เมื่อดึงดันจะเดินไปในเส้นทางที่ตนต้องการ ไม่ยอมเสียสละผลประโยชน์ของตนเพื่อหาทางออกให้ส่วนรวม ก็จะอ้างว่าการเมืองไทยเป็นเรื่องเข้าใจยาก สลับซับซ้อน คนอื่นไม่อาจจะเข้าใจการเมืองไทยได้หรอก

ความจริง การเมืองไทยอาจจะไม่ได้เข้าใจยากอะไรมากมายเลย หากทุกฝ่ายทำตามกติกาที่ตกลงกัน และเคารพในหลักการแห่งความยุติธรรม คุณธรรมและ “ประโยชน์ส่วนรวม”

คนไทยเราพออธิบายปัญหาของตัวเองไม่ได้ ก็มักจะอ้างว่า “เราไม่เหมือนคนอื่น” แต่พอจะได้อะไรบางอย่าง ก็จะอ้างสิ่งที่บ้านเมืองอื่นเขาทำมาก่อน หรือถ้าหากไม่ต้องการจะเดินไปในแนวทางใด ก็จะอ้างว่าเราเป็นคนไทย เราไม่ต้องเดินทางใคร

คนเดียวกันที่บอกว่า “ยูเอ็นไม่ใช่พ่อ” ก็พร้อมจะอ้างว่า “เราเป็นสมาชิกสหประชาชาติ เราต้องทำตามกติกาสากล”

การอ้างแต่ละครั้งจะต่างกับครั้งก่อน และความแตกต่างนั้นอยู่ที่ผลประโยชน์แห่งตนเป็นหลัก ไม่เกี่ยวกับ “ความซับซ้อน” ของการเมืองไทยแต่อย่างใดเลย

จะว่าไปแล้วการเมืองไทยก็ไม่ได้ซับซ้อนกว่าของประเทศไหน

หากแยกแยะปัญหาออกมาอย่างตรงไปตรงมาแล้ว การเมืองไทยที่ยุ่งเหยิงอยู่ขณะนี้ก็เพราะนักการเมืองทำให้เรื่องง่าย ๆ กลายเป็นเรื่องสลับซับซ้อนเพื่อจะได้อาศัยอำนาจการเมืองนั้นสร้างประโยชน์ให้กับตน

คอร์รัปชันทุกชั้นก็เกิดขึ้นเพราะนักการเมือง และข้าราชการทำให้ขั้นตอนที่ควรจะง่าย อำนวยความสะดวกให้ประชาชนเป็นหลัก แต่ก็จงใจทำให้ “สลับซับซ้อน” มีขั้นตอนเพิ่มขึ้นเพื่อตนจะได้มีอำนาจในการอนุมัติ อันเป็นที่มาของการถดถอยและล้าหลังของบ้านเมืองทุกวันนี้

การเขียนรัฐธรรมนูญก็ควรจะเป็นเรื่องง่าย ๆ ไม่ต้องทำให้ยุ่งเหยิง มีสูตรที่ชาวบ้านเข้าใจยาก แต่เพราะประเทศนี้มีศรีธนญชัยมาก สามารถใช้วิธีตีความกฎหมายให้เข้าข้างตนเองได้อย่างน่าประหลาด จึงทำให้คนร่างรัฐธรรมนูญต้องคิดหาต่างสกัดกั้นกลเม็ดเด็ดพรายของนักเลือกตั้งไม่ให้เข้ามาหากินกับอำนาจทางการเมือง

คนไทยจำนวนหนึ่งมักจะอ้างว่าไทยเรามีเอกลักษณ์ของเรา ไม่เหมือนใคร บ่อยครั้งจะได้ยินว่าเราบอกฝรั่งว่าเรา unique แต่เอาเข้าจริง ๆ นั่นก็เป็นเพียงการหาข้อแก้ตัวเพื่อไม่ต้องอธิบายว่าทำไมเราจึงทำอะไรเพี้ยนๆ ไม่เหมือนชาวบ้านที่เขาก้าวหน้าพัฒนาไปก่อนหน้าเราแล้ว

ให้โอบามาเข้าใจว่าการเมืองไทย complicated ไปก็อาจจะเป็นยุทธศาสตร์ชั้นสูงของไทยเรา แต่ไม่ว่าเราจะอยากให้คนอื่นเข้าใจว่าเรา “ซับซ้อน” เพียงใด วันหนึ่งก็ต้องตอบเขาให้ได้ว่าแล้วเราจะทำตัวเป็นประเทศ “ปกติ” ที่เหมือนชาวบ้านเขาได้เมื่อไหร่

เราคงจะ “ยุ่งเหยิงซับซ้อน” ตลอดไปไม่ได้กระมัง