คดี “สมยศ” ภาพสะท้อน “ขื่อแป” ในสังคมไทย

โดยผมติดต่อขอพบคุณสมยศเพื่อสัมภาษณ์เชิงลึก เกี่ยวกับงานวิจัยของผมชิ้นหนึ่ง ซึ่งจำเป็นต้องได้บุคคลที่อยู่ในกลุ่มเป้าหมาย ที่จะสามารถให้ข้อมูลที่ผมต้องการได้ เป็นการพบภายหลังมีข่าวคู่แข่งทางธุรกิจของ คุณสมยศ คือ คุณบุญเลี้ยง อดุลยฤทธิกุล เจ้าของ “ดาราคาเฟ่” ในอดีตได้ถูกฆาตกรรมอย่างอุกอาจภายในลิฟท์ของคอนโดมิเนียมแห่งหนึ่ง ซึ่งจริงๆ แล้ว คุณบุญเลี้ยงจะว่าไปคือพี่ชายของเพื่อนสนิทของผมคนหนึ่งเช่นกัน แต่ยืนยันได้ว่า การทำวิจัยในครั้งนั้นของผม ไม่มีข้อคำถามส่วนใดซักถามหรือแตะต้องเรื่องคดีความ ที่จำได้ว่าสังคมมีการกล่าวหาพาดพิงคุณสมยศ แต่เหมือนว่าในที่สุดแล้ว คุณสมยศจะสามารถเคลียร์ตัวเองพ้นข้อกล่าวหาต่างๆ มาได้

ความจริงนอกจากคุณสมยศแล้ว ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ (key informants) ของผมยังมีบรรดาบุคคลที่สังคมรู้จักดีและผู้มีอิทธิพลอีกเป็นจำนวนมาก แต่กรณีคุณสมยศ ท่านไม่ขัดข้องหากจะให้ใครต่อใครได้รู้ว่าเป็นผู้ให้ข้อมูลหรือให้ผมได้ซักถามเรื่องราวต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง ด้วยเหตุผลที่เป็นงานวิชาการ และมิได้พาดพิงสร้างความเสียหายให้แก่บุคคลหรือองค์กรหนึ่งองค์กรใด

คุณสมยศได้กล่าวถึงอดีตและธุรกิจคาเฟ่ที่ทำอยู่แบบเปิดอก ผมมาทราบจากคุณสมยศเช่นเดียวกันว่า ท่านจบนิติศาสตร์จากมหาวิทยาลัยรามคำแหง และยังมีอาชีพเป็นทนายความด้วย ทำให้ค่อนข้างทึ่งและคิดไปเองว่า การมีอาชีพที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจสถานบันเทิงเริงรมย์ และยังมีวุฒิการศึกษาองค์ความรู้ด้านกฎหมายน่าจะเป็นสิ่งที่ส่งเสริมกันได้ดี แต่เมื่อคุณสมยศ ถูกคนร้ายยิงเสียชีวิต มีการเปิดไดอารี่ของคุณสมยศเผยแพร่เป็นข่าวในสื่อมวลชนแขนงต่างๆ ทำให้มีเรื่องน่าทึ่งยิ่งกว่า เพราะมีทั้ง “รายชื่อ” และ “ยอดเงินการคิดค่าการให้บริการด้านกฎหมาย” ของคุณสมยศ ไปเกี่ยวพันกับบุคคลชั้นนำ เช่น นักการเมืองท้องถิ่น รวมไปถึงนักโทษในเรือนจำที่มีความเข้มงวดสูง ที่อ้างว่ามีการจ่ายเงินในการดำเนินการทางคดีด้วยตัวเลขที่สูงถึงเกือบยี่สิบล้านบาท เป็นรายได้ที่น่าจะดีกว่า “การทำธุรกิจสถานบันเทิง” ของคุณสมยศหลายเท่าตัว เพราะท่านได้เปิดเผยตัวเลขค่าใช้จ่ายทั้งถูกกฎหมายและนอกเหนือกฎหมายแล้ว ไม่น่าจะคุ้ม แต่เหตุผลของท่านก็น่ารับฟัง เพราะหากไม่ทำธุรกิจค่าเฟ่ก็เหมือนการลอยแพพนักงานนักร้องตลกน้อยใหญ่อีกหลายชีวิต

สิ่งที่ปรากฏเป็นข่าวในเรื่องของ “ค่าทำคดี” ที่ถูกเปิดเผยออกมานี้เป็นเรื่องน่าสนใจอย่างยิ่ง เพราะส่วนตัวเคยได้ยินคำกล่าวอ้างหรือคำครหาของคนในสังคมเกี่ยวกับ “การวิ่งเต้นเพื่อล้มคดีบ้าง” การติดสินบนพนักงานเจ้าหน้าที่ของรัฐในเรื่องโน้นเรื่องนี้ อยู่ไม่น้อยด้วยตัวเลขจำนวนมหาศาล แต่ไม่เคยเชื่อว่าจะมีมูลความจริง กระทั่งการเปิดเผยตัวเลขที่มีข่าวว่า คุณสมยศรับทำคดีให้กับคนหลายคน ที่ค่อนข้างมั่นใจว่า คนเหล่านี้คงไม่ปล่อยให้เงินในกระเป๋าตัวเองกระเด็นออกไปให้ใครได้ หากไม่มั่นใจในความสำเร็จของงานที่มีผู้มารับบริการ

ถ้าเช่นนั้นแล้ว อาจพิจารณาได้ว่าความเก่งกาจสามารถในการให้คำแนะนำหรือปรึกษาด้านกฎหมายน่าจะเป็นรอง “ความสามารถในการเชื่อมโยงเข้าถึงบุคคลในกระบวนการยุติธรรม” จึงไม่น่าแปลกที่จะเคยมีคนบ่นให้ได้ยินว่า คนนี้น่ะหรือคือคนที่รับดูแลคดีให้บุคคลสำคัญท่านนั้นท่านนี้ เพราะเอาเข้าจริง เมื่อได้สัมผัสกับคนหลายคนเป็นที่น่าประหลาดใจมาก ที่องค์ความรู้ด้านกฎหมายเบาบางอย่างเหลือเชื่อ แต่ชื่อชั้นในทางสังคมกับบุคคลภายนอกที่ไม่รู้ตื้นลึกหนาบาง มักจะหลงผิดไปว่า “คนที่ดูแลเป็นที่ปรึกษาคดีให้กับคนมีชื่อเสียง” จะต้องเป็นคนเก่งมีความสามารถสูง ขอเรียนว่าไม่เป็นความจริงเสมอไป

ที่น่าห่วงใยคือ หากการวิ่งเต้นหรือช่วยเหลือทางคดีให้กันได้นั้นเป็นความจริง ย่อมแสดงให้เห็นถึงร่องรอยของความบกพร่องในกระบวนการยุติธรรม ที่น่าจะต้องทบทวน หรือพิจารณาว่าระบบกฎเกณฑ์ประมวลขริยธรรมต่างๆ ที่เรามีบังคับใช้กันอยู่ในแทบทุกองค์กร ยังมีความจำเป็นหรือสามารถใช้ปฏิบัติได้จริงแน่หรือไม่อย่างไร ภาพการคลุกคลีตีโมง ความใกล้ชิดระหว่างบุคลากรในกระบวนการยุติธรรม กับคู่ความ ตัวความ ผู้แทนตัวความ หรือแม้กระทั่งการมีหลักสูตรศึกษาอบรมหลายหลักสูตร ที่นำเอาบุคคลในกระบวนการยุติธรรมมาสัมผัสใกล้ชิดกับนักธุรกิจ นักการเมือง หรือบุคคลที่มีแนวโน้มจะแสวงประโยชน์มากกว่าแสวงหาความรู้นั้น ถึงเวลาที่หน่วยงานจะต้องออกมาตรการ หรือควบคุมในเชิงวินัยและกฎข้อบังคับที่เข้มงวดมากขึ้นได้อย่างไร คุณสมยศ จะ “ไม่ตายฟรี” เพราะสิ่งที่คุณสมยศเก็บรวบรวมเป็นประจักษ์พยานนี้ จะช่วยให้คนพูดถึงกรณีหรือคดีของ “คุณสมยศ” ไปอีกนาน