การคว่ำบาตรกับระบบตลาดเสรี

ปรากฏการณ์แนวนี้เป็นส่วนหนึ่งของระบบตลาดเสรีและคงมองได้จากหลายแง่มุม


จากมุมมองของวิวัฒนาการด้านเทคโนโลยีสื่อสารที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลง เรื่องแนวนี้มีความเป็นมาอันยาวนาน ประวัติศาสตร์บ่งว่า ความสามารถในการเผยแพร่ข่าวสารจากการพิมพ์ได้อย่างรวดเร็วของแท่นพิมพ์กูเธนเบิร์กมีบทบาทสำคัญในการปฏิรูปคริสต์ศาสนา การปฏิรูปครั้งนั้นนำไปสู่การเกิดนิกายโปรเตสแตนต์ เครื่องถ่ายเอกสารจำนวนมากที่จอร์จ โซรอส ส่งไปให้ภาคเอกชนในยุโรปตะวันออกโดยเฉพาะฮังการีมีบทบาทสำคัญในการเผยแพร่ข่าวสารเพื่อหักล้างการโฆษณาชวนเชื่อของรัฐบาลคอมมิวนิสต์ การหักล้างนั้นนำไปสู่การสิ้นสุดของการใช้ระบบคอมมิวนิสต์ในยุโรปตะวันออก การสื่อสารได้อย่างฉับพลันผ่านโทรศัพท์เคลื่อนที่มีบทบาทสำคัญในปรากฏการณ์ “อาหรับสปริง” อันเป็นการลุกฮือของชาวอาหรับเพื่อขับไล่รัฐบาลเผด็จการในหลายประเทศ


จากมุมมองดังกล่าว ผู้ที่ใช้สังคมออนไลน์รณรงค์ให้ผู้บริโภคคว่ำบาตรร้านสะดวกซื้อต้องการเปลี่ยนอะไรไม่เป็นที่ประจักษ์อย่างแจ้งชัดนัก เป้าหมายดูจะมีหลายอย่างซึ่งต่างกันมาก จากการทำโทษมหาเศรษฐีที่กำสัมปทานร้านสะดวกซื้อเพราะเชื่อกันว่าเขาขาดจรรยาบรรณในการทำธุรกิจ ไปจนถึงการปิดร้านสะดวกซื้อ หรือไม่ก็จำกัดผลิตภัณฑ์ที่ร้านขายและตำแหน่งของร้านเพื่อลดผลกระทบต่อกิจการขนาดเล็กที่ต้องแข่งขันกับร้านสะดวกซื้อโดยตรง ทั้งนี้เพราะการทำกิจการร้านสะดวกซื้อถูกมองว่าเริ่มเข้าข่ายผูกขาดเช่นเดียวกับกิจการบางอย่างในเครือเจริญโภคภัณฑ์ ในขณะเดียวกัน มีผู้มองต่างมุมว่าเป้าหมายจะเป็นอะไรไม่สำคัญ แต่กิจการของร้านสะดวกซื้อเป็นวิวัฒนาการของระบบตลาดเสรีที่ไม่ควรถูกยับยั้ง ทั้งนี้เพราะมันเป็นแรงจูงใจให้กิจการขนาดเล็กปรับปรุงตัวเองในด้านสภาพของร้าน มาตรฐานของการให้บริการและความหลากหลายของสินค้า การปรับปรุงย่อมมีผลดีต่อผู้บริโภค


การรณรงค์ครั้งนี้ดูจะไม่ค่อยมีข้อมูลและการวิเคราะห์มากนักนอกจากวาทกรรมต่างๆ ที่มุ่งไปในทางสร้างอารมณ์ต่อต้านร้านสะดวกซื้อ ในขณะเดียวกัน ข้อมูลบางอย่างที่เผยแพร่ออกมาน่าจะเป็นของฝ่ายผู้กำสัมปทานที่ต้องการหักล้างการสร้างอารมณ์นั้น ปัจจัยพื้นฐานที่ก่อให้เกิดการรณรงค์คงมีหลายอย่างรวมทั้งการไร้ผลงานของคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้าซึ่งตั้งขึ้นมาตั้งแต่ปี 2542 การไร้ผลงานมีต้นตอมาจากคณะกรรมการดูจะทำงานเพื่อพ่อค้ามากกว่าเพื่อผู้บริโภค ในสภาพเช่นนี้ ระบบตลาดเสรีย่อมมีประสิทธิภาพต่ำกว่าที่ควรจะเป็น นอกจากนั้น ยังมีคำถามตามมาอีกด้วย นั่นคือ เพราะอะไรจึงไม่รณรงค์อย่างแข็งขันให้คณะกรรมการชุดนั้นทำงานเพื่อผู้บริโภคอย่างจริงจัง หรือถ้ากฎหมายซึ่งเป็นฐานของการแต่งตั้งคณะกรรมการชุดนั้นมีปัญหา ทำไมไม่รณรงค์ให้ สปช. และ สนช. เร่งเปลี่ยนกฎหมายให้เกิดประโยชน์อย่างแท้จริง


ณ วันนี้ แม้จะยังมีคอมมิวนิสต์หลงยุคและคอมมิวนิสต์กำมะลอหลงเหลืออยู่บ้าง แต่คงเป็นที่ยอมรับกันอย่างกว้างขวางแล้วว่า โลกต้องใช้ระบบตลาดเสรีเนื่องจากมันวางอยู่บนฐานที่สะท้อนสัญชาตญาณของมนุษย์เรา 2 อย่างได้แก่ เราต้องการทำอะไรๆ ได้อย่างเสรีและเราเป็นสิ่งมีชีวิตสายพันธุ์เดียวที่ค้าขายกัน อย่างไรก็ดี ระบบตลาดเสรีมีกฎเกณฑ์ที่จะต้องปฏิบัติเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดและมีจุดอ่อนที่จะต้องใช้มาตรการทดแทน


กฎเกณฑ์สำคัญข้อหนึ่งได้แก่การป้องกันมิให้เกิดการผู้ขาด ในกรณีที่สินค้าและบริการบางอย่างมีลักษณะผูกขาดโดยธรรมชาติอยู่ในตัว รัฐต้องเข้าไปควบคุม หรือไม่ก็เข้าไปทำเสียเอง อาทิเช่น ระบบน้ำประปาและการกำจัดน้ำเสียของเมืองต่างๆ ประเทศกำลังพัฒนามักมีปัญหากับกฎเกณฑ์ข้อนี้มากเนื่องจากความฉ้อฉลของคนในภาครัฐ นักธุรกิจที่ขาดจรรยาบรรณมักพยายามใช้ทั้งอำนาจเงินและการเข้าหาผู้กำอำนาจรัฐเพื่อให้ตนสามารถผูกขาดได้ ภาพการปรากฏตัวด้วยกันของผู้กำสัมปทานร้านสะดวกซื้อที่ถูกคว่ำบาตรและหัวหน้าคณะผู้รักษาความสงบแห่งชาติหลังเขายึดอำนาจไม่นานก่อให้เกิดความสงสัยขึ้นในใจของผู้สังเกตการณ์ทันทีว่า ผู้กำสัมปทานกำลังพยายามทำสิ่งไม่ดีที่เขาทำมาตลอดชีวิตการทำธุรกิจของเขา


ระบบตลาดเสรีมีจุดอ่อน อาทิเช่น ผู้มีทุนมากมักเอาเปรียบผู้อื่นได้ง่ายส่งผลให้เกิดความเหลื่อมล้ำร้ายแรงและการไม่เหลียวแลคนแก่ คนพิการและคนจน ในกรณีนี้ ภาครัฐมีหน้าที่แสวงหามาตรการทดแทนมาใช้ แต่การทดแทนจะต้องอยู่ในกรอบของความเหมาะสม นั่นคือ ไม่สร้างภาระทางการเงินเกินศักยภาพของเศรษฐกิจ มิฉะนั้น มาตรการทดแทนจะกลายเป็นประชานิยมเลวร้ายดังที่เกิดขึ้นในหลายประเทศ


การรณรงค์ทางสังคมออนไลน์ครั้งนี้ไม่ขัดกับระบบตลาดเสรีหากข้อมูลและวาทกรรมที่นำมาใช้ไม่เป็นเท็จและจำพวกปลุกปั่นเพื่อหวังให้เกิดความเสียหาย หรือทำร้ายผู้อื่น ในขณะเดียวกัน ฝ่ายผู้กำสัมปทานก็จะต้องไม่ใช้ข้อมูลเท็จและวิธีผิดกฎหมาย หรือไร้จรรยาบรรณเพื่อป้องกันตนเอง รัฐบาลผู้เป็นกรรมการของระบบตลาดเสรีซึ่งในช่วงที่ผ่านมาถูกมองว่าเอาแต่เอื้อประโยชน์ให้ฝ่ายผู้กำสัมปทานต่อไปนี้จะต้องมีทั้งความซื่อตรงและความเป็นกลางอย่างเคร่งครัด การคว่ำบาตรกับระบบตลาดเสรีจึงจะมีผลดีต่อประเทศชาติอย่างแท้จริง