ทำไมคนไทยชอบลัดคิว แต่ญี่ปุ่นไม่แซงคิว?

        และถ้าทำแล้วจะรู้สึกว่าได้เปรียบคนอื่น คนเข้าคิวกลับถูกมองว่าเป็นคนเชย ซื่อ ไม่ทันคน

       สำหรับคนหลายชาติที่ไม่แซงคิวนั้น เพียงแค่คนข้างๆ มองหน้าหรือส่งเสียงเล็กน้อย คนที่เผลอจะแซงคิวก็ต้องอับอายแล้ว แต่ในเมืองไทย แม้จะมีการต่อว่าต่อขานคนลัดคิว ก็ยังไม่ได้ผลอยู่ดี

       วันก่อนผมอ่านเจอที่ อาจารย์ฮารา ชินทาโร่ ซึ่งเป็นอาจารย์คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี ได้เขียนถึงเรื่องนี้ โดยบอกว่าเขาเองก็ไม่ทราบว่าทำไมคนญี่ปุ่นเข้าคิวทุกครั้ง และแทบจะไม่มีใครกล้าแซงคิว ที่สำคัญมันยังเป็นหัวข้อที่น่าสนใจสำหรับงานวิจัยด้วย

       อาจารย์ฮารา ชินทาโร่ วิเคราะห์อย่างนี้

       1.เป็นวัฒนธรรมในสังคมญี่ปุ่น คนญี่ปุ่นถูกสอนตั้งแต่สมัยอนุบาลศึกษา ทั้งพ่อแม่ ทั้งครู และทั้งบรรดาผู้ใหญ่จะดุเด็กๆ ที่แซงคิวหรือไม่เข้าคิว ตั้งแต่สมัยเด็กก็เข้าใจว่าการแซงคิวนั้นเป็นสิ่งที่ทำไม่ได้ นี่ไม่ใช่เรื่องเกี่ยวกับดีหรือไม่ดี แต่อยู่ที่ว่าทำได้หรือทำไม่ได้มากกว่า เนื่องจากว่าทุกครั้งที่พยายามจะแซงคิว เด็กๆ จะโดนผู้ใหญ่ดุ และไม่มีผู้ใหญ่ที่แซงคิว ทำให้เด็กรู้ว่าฉันก็ทำไม่ได้ ซึ่งแปลว่าผู้ใหญ่ทำตัวอย่างที่ดีให้เด็กเห็นและทำตาม

       2.คนที่แซงคิวถูกมองว่าเป็นคนที่ไม่มีคุณค่า เพราะคนนั้นเป็นคนที่เห็นแก่ตัว ไม่เกรงใจคนอื่น และทำให้คนอื่นรอนานเพราะความเห็นแก่ตัวของตนเอง ชาวญี่ปุ่นแทบทุกคนเน้นความตรงต่อเวลามาก ดังนั้นการแซงคิวหมายความว่าคนที่แซงนั้นไม่ให้เกียรติต่อเวลาของคนอื่น เมื่อคนใดคนหนึ่งไม่เห็นคุณค่าในเวลาของคนอื่น คนนั้นก็ถูกมองว่าคนที่ไร้คุณค่า

       แม้ว่าประเทศญี่ปุ่นเผชิญกับสึนามิโศกนาฏกรรมน่าเศร้า ญี่ปุ่นก็ยังแสดงภาพน่าประทับใจให้เห็นถึงสังคมที่มีรูปแบบอย่างดี สามารถรับมือกับวิกฤติอย่างนิ่ง สงบ และมีระเบียบ

       3.สิทธิและความเท่าเทียมกัน แม้ว่าคนที่อยู่ข้างหน้าของแถวนั้นเป็นคนใดก็ตาม เราก็รู้สึกว่าเขามีสิทธิมากกว่าเรา แม้ว่าเราจะมีอำนาจสูงกว่า มีเงินมากกว่า มีการศึกษาสูงกว่า ตำแหน่งที่สูงกว่าก็ตาม ในแถวนั้นคนที่มีสิทธิมากที่สุดก็คือคนที่มาเร็วที่สุด คนนั้นเป็นใครไม่ใช่เรื่องสำคัญ เวลาคนญี่ปุ่นจะข้ามถนนยังต้องเข้าแถวเลย

       4.สังคมญี่ปุ่นเชื่อว่าการเข้าคิวนั้นเป็นสิ่งที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน เพราะถ้าไม่มีคิว คนที่ได้เปรียบที่สุดก็คือคนที่ไม่รู้จักคำว่าอาย เราก็ไม่อยากจะให้สังคมของเราเป็นสังคมที่คนที่ไม่รู้จักคำว่า "อาย" ได้เปรียบ ทุกคนก็ยอมรับที่จะเข้าแถว แม้ว่าแถวนั้นจะยาวเป็นหลายกิโลก็ตาม

       ในสังคมบางสังคม ในขณะที่เราเข้าแถว ผู้ใหญ่มาถึงที่นั้น มักจะมีคนที่ต้อนรับท่านผู้ใหญ่และบอกว่า "เชิญทางนี้นะค่ะ/ครับ" หลังจากนั้นก็จะให้บริการแก่ท่านผู้ใหญ่คนนั้นก่อนคนที่เข้าแถวเป็นเวลานาน

       ถ้าในประเทศญี่ปุ่น อาจจะมีคนที่ต้อนรับท่านผู้ใหญ่ (แม้ว่าหายาก) แต่คนที่ต้อนรับท่านผู้ใหญ่นั้นก็ต้องบอกว่า "ขอบคุณครับท่าน ขอโทษนะครับ วันนี้คิวมันจะยาวหน่อยครับ"

       ผมอ่านคำอธิบายของ อาจารย์ฮารา ชินทาโร่ แล้วเข้าใจได้เลยว่าสังคมญี่ปุ่นสอนสั่งกันมาเป็นประเพณีช้านานเรื่องความเคารพในสิทธิคนอื่น ความเท่าเทียมในสังคม และความรู้สึก "ละอาย" ต่อสิ่งที่ไม่ควรทำ

       วัฒนธรรม "แซงคิว" ของไทยไม่ใช่เพียงแค่การเข้าคิวรอในที่สาธารณะเท่านั้น ที่ร้ายกว่านั้นคือการ "แซงคิว" ทุกเรื่องที่เกี่ยวกับการติดต่อกับราชการและการเมือง จนกลายเป็นเรื่อง "เล่นเส้น" และ "การใช้อภิสิทธิ์" เหนือคนอื่นจนบ้านเมืองไม่อาจจะพัฒนาไปมากกว่านี้ได้