รัฐธรรมนูญเพื่อความปรองดอง มีหน้าตาและเนื้อหาอย่างไร?

มีความสำคัญต่อก้าวเดินต่อไปของประเทศชาติอย่างยิ่ง

แม้เขาจะให้ลง "ประชามติ" ว่าประชาชนจะเอาด้วยหรือไม่ แต่นั่นก็เป็นเพียง "พิธีกรรม" หลังเสร็จสิ้นการร่าง เขาเพียงให้บอกว่า "รับ" หรือ "ไม่รับ" เท่านั้น แต่หากจะให้สะท้อนถึงความเป็น "รัฐธรรมนูญของประชาชน" จริง ประชาชนทุกหมู่เหล่าจะต้องมีส่วนแสดงความคิดเห็นตั้งแต่ต้น

ยิ่งหากจะให้เป็น "รัฐธรรมนูญเพื่อความปรองดอง" ด้วยแล้ว ก็ยิ่งจะต้องเปิดทางผู้คนหลากหลายแนวคิด มีสิทธิในการแสดงออกโดยเฉพาะชุมชนท้องถิ่น ที่มีประสบการณ์กับรัฐธรรมนูญฉบับก่อนๆ มาแล้ว

ผมไปจัดเวทีระดมความเห็นในหลายจังหวัดในช่วงปีที่ผ่านมา สัมผัสได้ถึง "ปัญญาท้องถิ่น" ที่สะท้อนถึงแนวทางการบริหารประเทศ การกระจายอำนาจ การสร้างพลังและภูมิต้านทานของประชาชนอย่างแข็งขัน

พวกเขาไม่ได้อยู่ในสภาปฏิรูป ไม่ได้อยู่ในสภานิติบัญญัติแห่งชาติ และไม่ได้อยู่ในคณะรัฐมนตรี แต่พวกเขาคือแกนหลักของการปฏิรูปทุกด้านของสังคมไทย

"ปราชญ์ชาวบ้าน" ในหลายๆ จังหวัดเห็นตรงกันว่าจะต้องลดการพึ่งพานักการเมือง คัดค้านนโยบาย "ประชานิยม" ที่สร้างปัญหาให้กับการสร้างความแข็งแกร่งให้กับชุมชน และต้องการเห็นการ "ปรับดุลแห่งอำนาจ" ในระดับชาติที่สะท้อนถึงการให้ความสำคัญกับเสียงของ "เจ้าของประเทศ" ที่แท้จริง

คุณบวรศักดิ์ อุวรรณโณ ในฐานะประธานคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ ได้แสดงความคิดเห็นส่วนตัวเอาไว้น่าสนใจหลายประการ เช่น ควรจะร่างรัฐธรรมนูญกันใหม่ตามภาวะบ้านเมืองปัจจุบัน ไม่ใช่เพียงแค่ปรับแต่งจากฉบับ 2540 และ 2550 ไม่ควรจะเป็นการ "ปะผุ" ของเก่าเท่านั้น

หัวใจของการร่างรัฐธรรมนูญใหม่ คือ จะต้องแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นกับสังคมไทย นั่นคือตอบโจทย์ให้ได้ว่าจะสร้างความปรองดองและแก้ไขสาเหตุแห่งความขัดแย้งได้อย่างไร

เช่น จะสร้างกลไกอย่างไรไม่ให้คนไทยเข่นฆ่ากัน ไม่ให้ติดกับดักจนไม่มีทางออกและต้องใช้ความรุนแรงในการตัดสินปัญหาความขัดแย้ง และไม่ใช่เปิดทางให้แก้ปัญหาเพียงแค่มีการ "นิรโทษกรรม" กันแล้วคิดว่าเรื่องจะจบลงตรงนั้น

คุณบวรศักดิ์รู้ดีว่าคณะกรรมาธิการร่างรัฐธรรมนูญ และ สปช.ชุดนี้มี "ต้นทุนสังคม" น้อยเพราะไม่ได้มาจากการเลือกของประชาชน แต่เป็นการคัดสรรแต่งตั้งโดย คสช. ดังนั้นจึงเข้าใจว่าจะต้องทำอย่างไรจึงจะสะท้อนความต้องการของประชาชนให้มากที่สุด

ท่านบอกว่าจะให้รัฐธรรมนูญฉบับนี้เป็น "สัญญาประชาคม" ซึ่งหมายถึงข้อผูกมัดที่จะเชื่อมโยงกับประชาชนอย่างกว้างขวางและโปร่งใส มีข้อเสนอจากหลายฝ่ายว่าควรจะให้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่แก้ง่ายหรือแก้ยาก หรือจะมีกลไกถ่วงดุลอำนาจเพิ่มจากเดิมมากน้อยเพียงใด หรือจะมีวิธีการป้องกันนักเลือกตั้งเข้ามาแสวงหาประโยชน์อย่างที่เคยเกิดมาแล้วอย่างไร

หัวใจของ "กติกาสูงสุด" ที่จะมีผลทางปฏิบัติอย่างแน่นอน คือ การไม่หวังพึ่งแต่เพียง "ภาษากฎหมาย" เท่านั้น หากแต่ยังต้องให้ "สิทธิพลเมือง" และ "การถ่วงดุลโดยประชาชน" และ "เสริมพลังให้ชุมชนท้องถิ่น" เป็นภูมิต้านทานที่มีพลังต่อรองกับอำนาจทุนนิยม นักเลือกตั้ง และกลุ่มแก๊งการเมืองทั้งหลายทั้งปวงอย่างเหนียวแน่น

ไม่มีรัฐธรรมนูญประเทศไหนที่สมบูรณ์ทุกประการ เพราะภาวะและเงื่อนไขของแต่ละประเทศแตกต่างกัน ท้ายที่สุด "ร่างรัฐธรรมนูญ" ก็เป็นเพียง "เอกสาร" ชุดหนึ่งเท่านั้น

บทพิสูจน์อยู่ที่คน จิตวิญญาณ และอำนาจที่ให้กับชุมชนหลากหลายทั่วประเทศ ที่สามารถจะกำหนดชะตากรรมของตนเอง โดยไม่หวั่นไหวต่ออิทธิพลทางร้ายที่แฝงมากับคำว่า "ประชาธิปไตย" นั่นเอง