บังกลาเทศ วันนี้

เท่าที่ผมได้มีโอกาสเดินทางไปดูงานเมื่อเดือนที่ผ่านมาว่าพวกเขามีมานะในการสู้ชีวิตเป็นอย่างมาก แม้ว่าบังกลาเทศจะปราศจากข้าศึกรุกราน แต่อุปสรรคนานามหาศาลไม่ว่าจะเป็นอุปสรรคที่พวกเขาควบคุมไม่ได้ เช่น ภัยพิบัติตามธรรมชาติหรือประชากรที่ยิ่งกว่าจะใช้คำว่าล้นหลาม ไปจนถึงภัยคุกคามของประเทศโลกที่สาม เช่น ความยากจน ก่อการร้าย แตกแยกแบ่งสีเสื้อการเมือง เหล่านี้น่าจะทำให้ประเทศนี้ย่ำแย่ไปกว่านี้ถ้าพวกเขาไม่มีสัญชาตญาณของการดิ้นรนอยู่ในสายเลือดเบงกาลีของพวกเขา

ในอนาคตบังกลาเทศคงจะหาทางเกาะเกี่ยวอาเซียนมากกว่านี้ จึงควรทำความเข้าใจกับเขาไว้บ้าง เพราะ look west ของอาเซียนนั้นคงไม่ได้หมายแค่ Plus ประเทศใหญ่ของเอเชียใต้อย่างอินเดียเท่านั้น

ด้วยพื้นที่ที่น้อยกว่าไทยสามเท่า แต่มีประชากรถึง 160 ล้านคน ทำให้ประเทศนี้อดอยากยากจนมาตั้งแต่วันที่ได้เอกราชอย่างเลือดตาแทบกระเด็นเมื่อปี 2514 ชาวเบงกาลีซึ่งมีอัตลักษณ์ทางภาษาและวัฒนธรรมของตนเองที่ต่างจากปากีสถานที่อยู่ไกลออกไปอีกนับพัน กม. ไม่ต้องการเป็นแค่ลูกไล่ของรัฐบาลคนพูดภาษาอูรดูเหมือนกับที่ไม่ต้องการเป็นลูกไล่ของรัฐบาลชาวฮินดู ทำให้พวกเขาเรียกร้องเอกราชนับตั้งแต่ถูกยัดเยียดให้เป็นปากีสถานตะวันออกในปี 2490 เลย หลังได้รับเอกราชแบบเสียเลือดเนื้อพวกเขาก็ต้องเผชิญกับความรุนแรงทางการเมืองอีกหลายครั้ง สลับกันไประหว่างการยึดอำนาจของฝ่ายกองทัพกับการทะเลาะเบาะแว้งของฝ่ายผู้สนับสนุนนักการเมือง สิ่งฉุดรั้งประเทศเหล่านี้และปัญหาอื่นๆ ทำให้บังกลาเทศเป็นประเทศล้าหลัง แต่พวกเขาก็สู้เพื่อช่วยตัวเองมาโดยตลอด

ที่น่าชื่นชมเป็นอย่างยิ่งคือการต่อสู้กับความยากจน ที่ทำให้คนจำนวนมากอยู่ประเทศไม่ไหว ล้นไปยังชายแดนตะวันออกเฉียงเหนือของอินเดียหลายล้านคน แต่คนจนที่เหลือก็ได้อาศัยโครงการเงินกู้ขนาดจิ๋วหรือ Microfinance ช่วยยกระดับชีวิตขึ้นมาได้บ้าง การพยายามผันเงินสู่รากหญ้าของบังกลาเทศทำให้นักเศรษฐศาสตร์เล็กๆ อย่าง Muhammad Yunus ได้รางวัลโนเบลจากเจตนาดีและอุตสาหะอันยอดเยี่ยมมาแล้ว เพราะช่วยให้คนจนได้เงินจริง สร้างธุรกิจเลี้ยงชีพได้จริงและมีเงินคืนรัฐด้วย องค์การเอ็นจีโออย่าง Bangladesh Rural Advanced Committee (BRAC) ที่มุ่งเป้าไปยังผู้หญิง เป็นองค์กรด้านพัฒนาที่ใหญ่ที่สุดในโลก สยายปีกช่วยเหลือประเทศอื่นได้อีก 11 ประเทศ มีผู้ได้รับการชุบชีวิตจาก BRAC ถึง 135 ล้านคน

สำหรับข้าราชการทหารเกษียณอายุ และผู้เสียสละให้ประเทศชาติ องค์การทหารผ่านศึกของบังกลาเทศหรือ Sainik Kalyan Sanstha (SKL) ก็มีการลงทุนเพื่อนำรายได้ก้อนใหญ่มาช่วยเหลือพวกเขาอย่างน่าสนใจ มีการลงทุนในธุรกิจหลักที่สำคัญของประเทศทั้งโรงแรม อสังหาริมทรัพย์ ก่อสร้าง อิเล็กทรอนิกส์และอื่นๆ ได้กำไรปีละนับพันล้านบาท

ธุรกิจของบังกลาเทศเป็นแบบรับจ้างผลิตอย่างเดียว ไม่มียุทธศาสตร์ในการสร้างแบรนด์แข่งกับบริษัทยักษ์ใหญ่ เพราะฉะนั้นบริษัทระดับโลกจึงวางใจให้ประเทศนี้ผลิตสินค้าประเภทอุตสาหกรรมเบาและตลาดกลางให้ ซึ่งบังกลาเทศก็จัดนิคมอุตสาหกรรมรองรับการลงทุนอย่างเป็นล่ำเป็นสันทั่วประเทศ โดยมีการข้อเสนอเย้ายวนใจบริษัทต่างชาติที่มาลงทุนตรง เช่น สองปีแรกปลอดภาษี ปีที่สามที่สี่ยังลดถึงปีละ 50 เปอร์เซ็นต์ ในที่ไปเยี่ยมชมที่จิตตะกอง กำลังสร้างนิคมขนาดใหญ่ขนาดห้าร้อยยูนิต รองรับโรงงานจากประเทศเอเชียตะวันออกไกล แรงงานราคาถูกและฝีมือดีทำให้ผลิตภัณฑ์อย่างเสื้อผ้า เครื่องหนัง เป็นคู่แข่งกับชาติกำลังพัฒนาอื่นๆ

ที่เมืองท่าจิตตะกอง ปากอ่าวเบงกอลมีอู่ต่อเรือขนาดใหญ่หลายอู่ เช่น Western Marine Shipyard ที่ร่วมทุนกับเดนมาร์ก สามารถต่อได้กระทั่งเรือตรวจการณ์ไกลฝั่งที่กำลังเป็นเทรนด์ของยุคนี้ ลูกค้ามีหลายประเทศทั้งในยุโรปและแอฟริกา

บังกลาเทศกับไทยนั้นใกล้กันเต็มที มีเพียงพม่ากับผืนน้ำอันดามันเท่านั้นกั้นขวาง แต่ดูเหมือนไทยจะรู้จักบังกลาเทศน้อยเต็มที บางทียังสับสนกับผู้อพยพชาวโรฮิงญาที่มีเชื้อสายใกล้เคียงกันเสียด้วย ความร่วมมือไทยกับบังกลาเทศยังไม่ครึกโครมเท่าอินเดียหรือแม้แต่ศรีลังกา ในเวลานี้ที่องค์การความร่วมมือของเอเชียใต้หรือ SAARC กำลังอ่อนแรง สวนทางกับอาเซียนที่เติบใหญ่แข็งแกร่งขึ้นมาก การขยายความร่วมมือกับมิตรประเทศวงถัดไปจากเพื่อนบ้านนั้นเป็นสิ่งที่ควรทำอย่างยิ่ง

กรอบพหุภาคีที่เด่นที่สุดที่ไทยกับบังกลาเทศสามารถพัฒนาให้เติบโตกว่านี้คือองค์กรความริเริ่มแห่งอ่าวเบงกอล BIMSTEC ซึ่งแม้จะตั้งมานานแต่พึ่งประชุมสุดยอดไปแค่สามหนในระยะหลังนั้นแสดงถึงความใส่ใจที่มีมากขึ้น และที่น่าจะเพิ่มมากกว่านี้คือความร่วมมือทวิภาคีไทยกับบังกลาเทศที่น่าจะมีศักยภาพทวีได้ทุกด้าน