ในช่วงบ่ายของต้นเดือนขณะที่ผู้เขียนเดินดูเครื่องใช้ไฟฟ้ากลุ่มโทรทัศน์และกล่องรับสัญญาณโทรทัศน์แบบภาคพื้น
ที่เรียกกันคุ้นปากว่า “กล่องทีวีดิจิทัล” ลูกค้าคนหนึ่งของร้านเดินเข้ามาหาพนักงานขาย แล้วบทสนทนาก็เริ่มขึ้น
ลูกค้า : ผมเอาไปต่อที่บ้านแล้ว รับไม่ได้เลย (พื้นที่กรุงเทพฯ) ช่วยดูใหม่ให้หน่อย เปลี่ยนไปใช้ยี่ห้ออื่นก็ได้
พนักงานขาย : เออ… เดี๋ยวผมเช็คให้อีกที ผมว่าผมเซตค่าให้เรียบร้อยหมดแล้วนะพี่ พี่ต้องหมุนเสาหาทิศทางด้วยสิ เอาไปถึงต่อเลย จะให้ภาพคมชัดเลยจะเป็นไปได้ไง
แล้วพนักงานขาย ก็หันมาคุยกับผู้เขียน
พนักงานขาย : พี่ ถ้าพี่จะติด ผมแนะนำกล่องยี่ห้อ #$%#%$# ส่วนเสายี่ห้อ #@E#@$#@ แต่ผมไม่รับประกันนะว่าที่พี่อยู่จะรับได้ครบทุกช่องเปล่า เหมือนที่ผมอยู่แถว #$@#$ ได้สิบกว่าช่องที่ชัดๆ บางช่องอาจจะเจออาการแล็ค (สัญญาณภาพไม่ดี) ของสัญญาณ ช่วงนี้มีคนมาหาซื้อกล่องมากขึ้น ส่วนมากมาซื้อเพื่อดูบอล (โลก)
บทสนทนาสั้น แต่อธิบายปรากฏการณ์หลายอย่างในความเข้าใจและการใช้ประโยชน์ของดิจิทัลทีวีของผู้บริโภคสื่อในฐานะผู้ใช้สื่อได้ดี การออกอากาศโทรทัศน์ระบบดิจิทัลภาคพื้นดินไทยเริ่มออกอากาศตั้งแต่เดือนเมษายน 2557 การประชาสัมพันธ์ข้อมูลข่าวสาร เรื่องดิจิทัลทีวี ปรากฏทั้งในสื่อกระแสหลักอย่าง โทรทัศน์ หนังสือพิมพ์ นิตยสาร และสื่อออนไลน์อย่าง เว็บไซต์ สื่อสังคม
จากข้อมูลการวิจัยเชิงสำรวจเรื่อง “การเตรียมความพร้อมสู่ยุคดิจิทัลทีวี” ของศูนย์สารสนเทศทางธุรกิจ เนชั่น จากการเก็บข้อมูลกลุ่มตัวอย่าง เขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ช่วงเดือนเมษายน 2557 จำนวน 488 ตัวอย่าง พบว่าความเข้าใจเรื่องดิจิทัลทีวี มุ่งไปที่เรื่องความคมชัดมากขึ้นทั้งภาพและเสียง 70% และการมีปริมาณช่องที่มากขึ้น 65% ขณะเดียวกันในเรื่องความคาดหวังต่อดิจิทัลทีวีของกลุ่มตัวอย่าง 71% คาดหวังว่าจะได้ภาพและเสียงที่คมชัดขึ้น 63 % คาดหวังที่จะมีทางเลือกในการรับชมรายการมากขึ้น และ 62% คาดหวังที่จะได้ชมรายการที่มีความหลากหลายมากขึ้น แต่กระนั้นเป็นการเก็บข้อมูลช่วงที่ทีวีดิจิทัลเริ่มออกอากาศ เมื่อผนวกกับการสังเกตรับรู้ข้อมูลของผู้เขียนเอง ณ เวลานี้น่าจะมีแนวโน้มที่ดีขึ้นตามลำดับ คงไม่เป็นปัญหาสำหรับคนที่เปลี่ยนมาดูดิจิทัลทีวีแล้ว
แต่สำหรับคนที่กำลังจะเปลี่ยน หรือมีแผนที่จะเปลี่ยนมีหลายสิ่งที่จะทำให้ท่านเปลี่ยนผ่านด้วยความสบายใจ อย่าคาดหวังสูง (ขีดเส้นใต้สองเส้น) ดูอย่างสบายๆ ชิลๆ (ภาษาวัยรุ่นว่าอย่างนั้น) และพร้อมจะเผชิญในภาวะการเปลี่ยนผ่านที่ยังฝุ่นตลบในหลายเรื่อง ทั้งเรื่องคูปองกล่องรับสัญญาณ คุณภาพรายการ การกำกับดูแล การประชาสัมพันธ์ เรทติ้ง ฯลฯ ผู้เขียนได้หยิบยกแนวทางบางประการของ แดน กิลมอร์ ในเรื่อง ผู้ใช้สื่อ ผู้สร้างสื่อ และหลักการข้อตกลง ที่น่าจะเอามาอธิบายปรากฏการณ์เปลี่ยนผ่านสู่สื่อทีวีดิจิทัลแบบสังคมไทยได้ และช่วยเราๆ ท่านๆ ที่กำลังมองหากล่องทีวีดิจิทัลมาดูสักชุดได้อย่างสบายใจและเข้าใจมากขึ้น
ประการแรก “ออกจากมุมสบาย แล้วเริ่มหาข้อมูล” แม้จะมีข้อมูลอธิบายเกี่ยวกับดิจิทัลทีวี ให้ค้นหาหลายหลากช่องทาง โทรทัศน์ นิตยสาร หนังสือพิมพ์ คลิปออนไลน์ เว็บไซต์รีวิวขายกล่องรับสัญญาณ แต่พึงระลึกไว้เสมอว่า “Plug and Play” บางครั้งก็เกเรไม่ทำงานเหมือนกัน เสียบปุ๊บ ดูได้ปั๊บ คือ โฆษณาเชิงการตลาดที่ดึงให้คนสนใจที่จะดูทีวีดิจิทัลมากขึ้น แต่ความเป็นจริงการใส่ใจกับข้อมูลที่ได้รับ ความน่าเชื่อถือของแหล่งข้อมูลก็มีความสำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน เมื่อตัดสินใจที่จะซื้อกล่องโดยไม่รอคูปองจากหน่วยงานที่กำกับดูแลสื่อ อันแรกคือการสวมบทบาทผู้ค้นหาข้อมูล มากกว่ารอข้อมูลเดินมาหา จะใช้กล่องและเสารับสัญญาณรุ่นไหนดีเพราะมีมากมายหลายรุ่น แต่ไม่ใช่ทุกร้านทุกห้างจำหน่ายจะมีรุ่นที่ต้องการ การเช็คข้อมูลรายละเอียด คุณสมบัติกล่องเมื่อเทียบราคาอาจไม่ต่างกันนัก เสารับสัญญาณแบบแอ็คทีฟหรือแพสซีฟ ดิจิทัลทีวีในความคิดผู้บริโภค คือ ภาพคมชัด ดูที่ไหนก็ได้ สัญญาณทะลุทะลวง แต่ในความเป็นจริงที่กล่าวมาไม่หมด คือ ชัดไม่ชัดขึ้นอยู่กับพื้นที่จุดรับสัญญาณ ชุดรับสัญญาณ โดยเฉพาะเสารับสัญญาณ
สำหรับคนที่ใช้เสารับแบบภายนอกอาคารและอยู่ในระยะกำลังส่งมีปัญหาค่อนข้างน้อย เมื่อเทียบกับผู้พักอาศัยแบบอาคาร การติดตั้งในอาคารเสาแบบแอ็คทีฟก็เป็นตัวเลือกที่ดีและมีมากมายให้ผู้อ่านเลือก ข้อมูลมากมายที่รีวิวบนอินเทอร์เน็ต เพียงต้องพยายามเทียบเคียงพื้นที่ที่ผู้อ่านต้องการติดตั้งกับข้อมูลบทวิจารณ์ที่มีคนใช้หรือทดสอบแล้วอย่างน้อยก็อุ่นใจในขั้นต้นว่าน่าจะติดตั้งรับชมได้ไม่มีปัญหา และส่วนสุดท้ายคือ มัลติเพล็กซ์เซอร์ (Multiplexer) หรือที่เรียกสั้นๆ ว่า “มักซ์ (MUX)” อุปกรณ์ที่ทำหน้าที่ส่งสัญญาณในระบบดิจิทัลที่มีเสียงวิพากษ์วิจารณ์ในบางมักซ์อยู่บ้างในเรื่องคุณภาพสัญญาณแต่ก็มีการปรับปรุงคุณภาพอย่างต่อเนื่องและเป็นหน้าที่ของผู้ให้บริการ
ประการที่สอง “ถามให้มากขึ้น เก็บข้อมูลให้มากขึ้น” การถามผู้รู้ผู้เชี่ยวชาญ เพื่อนสนิทมิตรสหาย ทั้งใกล้ตัวและไกลตัว บนโลกจริงและโลกออนไลน์ การได้ข้อมูลที่มากขึ้นจะช่วยในการตัดสินใจ มีข้อมูลมากพอที่จะเปรียบเทียบดีกว่าสภาวะการขาดข้อมูล และช่วงก่อนซื้อการตัดสินใจกลับขึ้นอยู่กับพนักงานขายที่สวมบทบาทผู้ชักจูงทางความคิดของคุณโดยทันที หรือช่วงหลังซื้อที่อุปกรณ์ดีแต่ความเข้าใจ ทักษะการใช้สื่อไม่ดี ขาดการศึกษาข้อมูลอุปกรณ์คู่มือที่ดีพอ ที่เราๆ ท่านๆ เรียกว่าอาการ “User Error” จะเกิดขึ้น อย่างบทสนทนาในกรณีตัวอย่างข้างต้น อุปกรณ์ทุกอย่างอาจปรกติดี แต่เป็นความผิดพลาดของผู้ใช้ก็เป็นได้
ประการที่สาม “เรียนรู้และเข้าใจตัวสื่อเชิงเทคนิค” การเปลี่ยนผ่านเทคโนโลยีหากผู้ใช้สื่อ มีการทำความเข้าใจ พยายามเรียนรู้ที่มากพอ โดยเฉพาะความเป็นมนุษย์ยุคข้อมูลข่าวสาร ข้อมูลทีวีดิจิทัลมีให้หาอ่านอย่างดาษดื่น หากไม่แน่ใจว่าได้รับข้อมูลที่ถูกต้องหรือไม่ ก็สามารถเข้าไปดูข้อมูลในเว็บไซต์ของหน่วยงานที่กำกับดูแลอย่าง กสทช. หรือจะเป็นนิตยสารหลายหัวที่มีบทสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญ ผู้คว่ำหวอดให้หาซื้ออ่านกัน สำหรับผู้ต้องการแบบรวบรัดก็มีเวอร์ชั่นอินโฟกราฟิกให้ดูบนสื่อออนไลน์ จะช่วยลดความกลัวในการใช้สื่อไปได้มากและทำให้ผู้ใช้สื่อในสถานะผู้บริโภคมองภาพได้ชัดขึ้นถึงการใช้ประโยชน์ของการเปลี่ยนผ่านจากการออกอากาศภาคพื้นดินแบบอนาล็อกมาเป็นการออกอากาศแบบดิจิทัล เป็นการใช้งานคลื่นความถี่ที่คุ้มค่าในอรรถประโยชน์สำหรับผู้บริโภคสื่อแล้วหรือยัง เพราะดิจิทัลทีวีเป็นมากกว่าภาพเสียงที่ชัดขึ้นและช่องรายการที่มากขึ้น
ประการสุดท้าย “ไฮบริดคอนเทนต์ ดิจิทัลแพลตฟอร์ม” หากจะกล่าวว่าเป็นยุคอนาล็อกคอนเทนต์ ดิจิทัลแพลตฟอร์มก็ดูจะโหดร้ายเกินไป จะได้ทำความเข้าใจไม่ผิดหวังจากความคาดหวังที่สูงกว่าเหตุ ในช่วงการเปลี่ยนผ่านที่ทุกอย่างไม่ลงตัว เมื่อหยิบรีโมทเปลี่ยนช่องเข้าสู่โหมดการชมดิจิทัลทีวี กลุ่มเนื้อหารายการจะมีทั้งซื้อลิขสิทธิ์นำมาแพร่ภาพ ผลิตขึ้นใหม่ และการนำรายการที่มีอยู่เดิมมาแพร่ภาพใหม่ (Rerun) เข้าใจและให้กำลังใจผู้ที่อยู่ในอุตสาหกรรมสื่อ ในสภาวะที่กลุ่มผู้ชมเพิ่งเริ่มขยายตัว คูปองแลกซื้อกล่องยังไม่ถึงมือกลุ่มผู้ชมเป้าหมาย เม็ดเงินโฆษณาที่ยังไม่เข้าตามเป้า ชื่นชมหลายช่องรายการที่คิดรูปแบบรายการ เทคนิคการนำเสนอ การเล่าเรื่อง และสร้างสรรค์รายการออกมาได้น่าสนใจ มีอยู่บ้างที่ควรพิจารณาปรับปรุงเคารพในผู้ชมรายการให้มากขึ้น มากกว่าการหยิบวัตถุดิบเนื้อหาบนแพลตฟอร์มออนไลน์มาสู่สื่อดิจิทัลทีวีโดยปราศจากการสร้างสรรค์ที่มากพอ
ดิจิทัลทีวีภาคพื้นดินยังคงต้องใช้เวลาอีกสักระยะกว่าจะถึงวันนั้นคงมีผู้เล่นบางรายล้มหายเร็วกว่าที่คาดการณ์หรือไม่รอติดตาม แต่ที่แน่ๆ สำหรับกลุ่มผู้ชมโทรทัศน์ผ่านดาวเทียมไทยคม กำลังจะได้ชมช่องรายการทีวีดิจิทัลความคมชัดสูงเช่นเดียวกับภาคพื้นดินเฟสแรกเดือนนี้ในระบบ C Band เพียงกลุ่มผู้ชมต้องมีกล่องรับสัญญาณโทรทัศน์ความคมชัดสูง (DVB-S2) ก็สามารถรับชมได้ทันที
