หญิงเก่ง...ปัญหาระดับชาติ

ที่มีทั้งอำนาจตัดสินใจและกำลังซื้อ และการคัดสรรคนเข้าดำรงตำแหน่งสำคัญที่หลายครั้งพบว่าผู้หญิงมีคุณสมบัติตรงทักษะความต้องการในตลาดงานมากกว่าผู้ชาย แต่ท่ามกลางพลังผู้หญิงที่เพิ่มขึ้น ยังมีความท้าทายที่ไม่ควรมองข้ามด้วยโดยเฉพาะส่วนที่สัมพันธ์กับสังคมโดยรวม

ตามที่รับทราบกันดี ปัจจุบันผู้หญิงมีการศึกษาสูงขึ้นและเข้ามาเป็นทรัพยากรบุคคลในหลายสายงาน ยิ่งนานวันการยอมรับก็มีมากขึ้นทำให้ผู้หญิงไต่ระดับสูงขึ้นพร้อมภาระความรับผิดชอบที่ตามติดมาด้วย ส่งผลให้มีเวลาน้อยลงในการดูแลตัวเองและครอบครัว รวมถึงโอกาสจำกัดในการได้คบหาสมาคมและเปิดใจทำความรู้จักกับใครๆ จึงปรากฏมีผู้หญิงรุ่นใหม่ครองตัวเป็นโสด หรือที่มีคู่ก็เลือกที่จะไม่มีลูกหรือมีลูกคนเดียวเพื่อสามารถดูแลได้ไหว

“ก็ชั้นเลือกจะมีชีวิตอย่างนี้แล้วจะไปเดือดร้อนใคร” เสียงในใจของผู้หญิงหลายคนท้วงขึ้น สิ่งที่ต้องคำนึงคืออัตราการเกิดที่ลดลง จนอีกราว 20-30 ปีข้างหน้าสังคมเราจะเต็มไปด้วยคนสูงวัย ประกอบกับความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีและสาธารณสุขที่ทำให้อายุเฉลี่ยของผู้คนเพิ่มขึ้น ยิ่งไปกว่านั้นคนรุ่นใหม่ที่เติมเข้ามายังกลายเป็นกลุ่มที่มาจากครอบครัวที่อาจไม่มีความพร้อมเท่ากับที่หญิงเก่งจะลงมือสร้างอนาคตของชาติได้ ทำให้สมดุลถ่วงน้ำหนักเปลี่ยนไป คือคนวัยทำงานมีน้อยและที่มีก็อาจไม่พร้อมในศักยภาพที่จะดูแลคนสูงวัยมากมายที่จะเกิดขึ้นในสังคม

ข้อคิดเหล่านี้จึงนำไปสู่การพูดคุยถึงแนวทางส่งเสริมให้หญิงเก่งทั้งหลายช่วยกันผลิตลูก “ตลกแล้ว” เสียงในใจของผู้หญิงหลายคนท้วงขึ้นอีก บางคนยังคิดต่อไปอีกว่า “ก็ชั้นไม่มีสามีแล้วจะมีลูกได้ไง” หรือบางคนว่า “พูดเป็นเล่นขายของไปได้” แต่ในความเป็นจริงแนวคิดนี้ได้เกิดขึ้นในประเทศพัฒนาแล้วหลายแห่ง ศ.ดร.เกื้อ วงศ์บุญสิน รองผู้อำนวยการฝ่ายวิจัยที่ศศินทร์ กรุณาแบ่งปันความรู้จากมุมมองนักประชากรศาสตร์ โดยเล่าถึง 4 แนวทางสำคัญ ได้แก่

1. การสร้างแพ็คเกจส่งเสริมการแต่งงานและการมีลูก เช่นที่สิงคโปร์มี Marriage & Parenthood Package โดยให้สิทธิประโยชน์หลายอย่างตั้งแต่การมีสิทธิจับจองที่อยู่อาศัยพื้นที่ใหญ่ การได้เงินชดเชยกรณีเข้ารับการรักษาภาวะมีบุตรยาก การได้เงินขวัญถุง Baby Bonus ตั้งแต่ลูกคนแรก 2,000 เหรียญ คนที่สอง 6,000 เหรียญ ไปถึงคนที่ 3 และ 4 ได้ถึง 8,000 เหรียญต่อหัว นอกจากนั้นยังมีสิทธิวันลาที่มากกว่าคนทั่วไป และมีช่วงลาเลี้ยงลูกของผู้ชายให้ไปช่วยแบ่งเบาภาระของคุณแม่

2. การมีสวัสดิการสนับสนุนการเลี้ยงดูเด็ก เช่น สถานรับเลี้ยงที่มีคุณภาพ การจัดเวลางานที่ยืดหยุ่นให้ผู้หญิงรับ-ส่งและใช้เวลาบางส่วนไปเลี้ยงลูกได้ เรื่องนี้สุภาพสตรีหมายเลขหนึ่งของสหรัฐอเมริกา มิเชล โอบาม่า เคยเรียกร้องไว้ โดยเล็งเห็นว่าจะทำให้ผู้หญิงยังคงคุณค่าในตัวเองไว้ได้โดยไม่ต้องมีการเสียสละเลือกระหว่างงานกับครอบครัวดังที่หลายคนต้องจำใจเป็น ในฝั่งสังคมก็ได้ประโยชน์จากการเก็บแรงงานคุณภาพไว้ให้สามารถผลิตผลงานได้ แม้จะไม่เต็มเวลาเท่าคนไม่มีภาระแต่ก็ดีกว่าการสูญเสียออกจากระบบไปเลย ยิ่งปัจจุบันจะหาคนรุ่นใหม่เข้าทดแทนในตำแหน่งเดียวกันก็ยากขึ้นไปทุกที

3. การให้สิทธิประโยชน์แก่คนสุขภาพดี ในประเทศแถบแสกนดิเนเวียมีการให้สิทธิลดหย่อนภาษีกับคนอายุ 40 ปีขึ้นไปที่ตรวจสุขภาพแล้วเห็นว่าแข็งแรง เพื่อเป็นการกระตุ้นให้คนหันมาใส่ใจดูแลตัวเอง ตอนแก่จะได้ไม่เป็นภาระสังคมกับคนวัยทำงานที่จะมีสัดส่วนลดลงเมื่อเทียบกับคนสูงวัย

4. การวางนโยบายถ่ายโอนประชากรข้ามประเทศ พบตัวอย่างเช่น แคนาดา ให้สิทธิจูงใจแก่คนคุณภาพ (เช่นดู วุฒิการศึกษา อาชีพการงาน) เพื่อโยกย้ายไปเป็นพลเมืองของประเทศ นับเป็นอีกทางที่ช่วยแก้ปัญหากรณีผลิตคนรุ่นใหม่ขึ้นมาไม่ทันและไม่มากเพียงพอ

ข้อคิดเหล่านี้เป็นการทำงานที่เกิดขึ้นได้ระดับมหภาคพร้อมการปรับตัวเชิงนโยบาย ขณะเดียวกันยังอาจทำงานส่วนจุลภาค เช่น ในระดับบุคคล โดยทำความเข้าใจความคิดความรู้สึกของผู้หญิงเก่งทั้งหลายว่าเขาต้องเผชิญความคาดหวังอะไรอยู่บ้าง ในสหรัฐอเมริกามีการรวมกลุ่มสนับสนุน (Support Group) เพื่อเป็นช่องทางแลกเปลี่ยนระบายความคับข้องใจ และยังมีการเคลื่อนไหวในสังคม (Social Movement) ในหลายรูปแบบกิจกรรม ทั้งที่เป็นทางการ เช่น การจัดประชุมสัมมนา และไม่เป็นทางการ เช่น การรวมตัวสันทนาการหรือจัดคอนเสิร์ต

ไม่ว่าจะเป็นระดับชาติหรือระดับบุคคล องค์กรธุรกิจก็ไม่ควรมองข้ามหรือปล่อยเป็นงานของภาครัฐหรือคนในครอบครัวเท่านั้น แต่สามารถหาทางเชื่อมต่อได้ทั้งสิ้น เช่น การจัดสวัสดิการพนักงานให้สอดคล้องกับแนวนโยบาย การที่หลายบริษัทมีศูนย์เลี้ยงเด็กในบริเวณที่ทำงานทำให้พ่อแม่บริหารเวลาและทำงานด้วยความสบายใจ หรือการทำโครงการเพื่อบรรเทาปัญหาของผู้หญิง เช่น Dove ทำเรื่องความมั่นใจในความสวยที่แท้จริง (Real Beauty) Nike Women ทำมาราธอนผู้หญิงและชวนกันมารวมกลุ่มวิ่งสวยๆหลังเลิกงาน

จริงๆ แล้วการมีหญิงเก่งจำนวนมากในสังคมเป็นเรื่องน่ายินดี พร้อมกันกับการต้องทำความเข้าใจและวางแผนรับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นนี้ด้วย เพราะเราไม่อาจทำทุกอย่างสมบูรณ์ได้เองทั้งหมด การช่วยสนับสนุนในข้อที่เป็นภาระปัญหาของอีกฝ่ายจึงน่าจะเป็นหนทางร่วมกันเคลื่อนสังคมไปข้างหน้าด้วยดี