แอฟริกา วันนี้

ถ้าจะต้องข้ามน้ำข้ามทะเลไปทางนั้นก็ไปยุโรปที่ตั้งอยู่บนเส้นแวงเดียวกันเสียจะดีกว่า แต่ในยุคปัจจุบันที่โลกร้อยรัดเข้าหากันอย่างกระชับมั่นกว่าเดิม แอฟริกาสามารถถูกมองว่าเป็นอีกฝั่งหนึ่งของแผ่นน้ำที่รอเราอยู่ฟากโน้น เพียงแค่บินหรือล่องเรือข้ามมหาสมุทรอินเดียไปก็เทียบฝั่งแล้ว และในการนั้น เราจะเห็นถึงความเจริญของแอฟริกาใต้ที่ไม่เป็นรองเมืองไทยมากนัก แม้แต่ในดินแดนที่ติดอันดับกลุ่มประเทศยากจนที่สุดในโลก

ผมได้มีโอกาสไปเยือนแอฟริกาใต้และแซมเบียอย่างเป็นทางการจากการไปดูงานกับวิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักรของอินเดียเมื่อพฤษภาคมที่ผ่านมา ในการนี้ได้รับการต้อนรับอย่างดีจากกองทัพของทั้งสองประเทศ ที่แอฟริกาใต้ได้พบเห็นการพยายามสร้างชาติขึ้นมาในศูนย์กลางการปกครองโดยมีคนผิวดำเป็นแกนใน Tshwane และ Johannesburg ขณะที่อีกฟากของประเทศ Cape Town พยายามรักษาบรรยากาศของความเป็นเมืองฝรั่งไว้ได้อย่างดี ทั้งนี้ คนต่างผิวสีถูกหลอมเข้าสู่สังคมเรนโบว์ได้อย่างไม่ขัดตา บรรยากาศแบบเดียวกันเกิดขึ้นที่แซมเบีย โดยเมืองหลวง Lusaka เป็นชุมทางความเจริญของประเทศที่พยายามจะก้าวไปข้างหน้าทัดเทียมที่อื่นในโลก ขณะที่ Livingstone ซึ่งร่ำรวยกว่าจากการท่องเที่ยวน้ำตก Victoria กลับเน้นด้านการอนุรักษ์ อย่างไรก็ตาม ทั้งคนผิวขาว ผิวดำและผิวสีต่างทำหน้าที่ของตนเพื่อประเทศและบ้านเกิดอย่างสมานฉันท์

แอฟริกาใต้ทุกวันนี้เป็นประเทศเกิดใหม่ตามแนวคิดของ Nelson Mandela ผู้นำแห่งการปรองดองที่แท้จริง หากไม่นำแนวคิดของแมนเดล่าผู้เคยถูกกดขี่จากลัทธิเหยียดผิวมาปกครอง ประเทศที่กว้างใหญ่มีชายฝั่งทั้งมหาสมุทรอินเดียและแอตแลนติกประเทศนี้คงแตกเป็นเสี่ยงหรือเกิดสงครามผิว การปรองดองจะเกิดขึ้นจริงเมื่อผู้ชนะกุมมือผู้แพ้พยุงให้ก้าวเดินไปด้วยกัน ทั้งสองฝ่ายขอโทษในความผิดบาปและให้อภัยกันและกัน ถึงแม้จะมีความขรุขระในวิถีและกระทบต่อความสัมพันธ์บ้าง ก็จะไม่ใช่เรื่องใหญ่ที่ต้องกลับมายึดแนวทางรุนแรงต่อสู้เพื่อชัยชนะของกลุ่มชาติพันธุ์ของตนอีก

คนขาวยังครองธุรกิจในแอฟริกาใต้อยู่มากทั้งที่สืบมรดกดินแดนและการเห็นคุณค่าของการศึกษามาตั้งแต่ก่อนเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี 2537 ทางตะวันตกเมืองอย่าง Stellenbosch และ Franschhoek เป็นศูนย์กลางการศึกษาวัฒนธรรม Afrikaans หรือวัฒนธรรมคนขาวในแผ่นดินดำอย่างเป็นล่ำเป็นสัน รายได้จากการผลิตไวน์ก็มาก ขณะที่ Cape Town เป็นเมืองท่าค้าขายที่ทำรายได้ให้กับประเทศอย่างมหาศาล การที่เป็นเมืองที่ภูมิทัศน์สวยและรักษาความเป็นยุโรปไว้นั้นสามารถดึงดูดนักท่องเที่ยวกระเป๋าหนักมาสู่ประเทศได้มาก แม้การบินไทยก็มีเที่ยวบินมาที่นี่ คนดำมักอยู่ในภาคบริการ ต่างจากเมืองใหญ่ทางตะวันออกซึ่งคนดำอาศัยอยู่มากกว่าและยังมีปัญหาสังคมในเมืองบริวารที่แออัด แต่รัฐบาลได้พยายามสร้างงาน สวัสดิการและหลักคิด ให้คนผิวดำมีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น และด้วยความที่คนผิวดำมีประชากรมากกว่ากลุ่มอื่นหลายเท่าตัวทำให้มีโอกาสมากกว่ากลุ่มอื่นในการคืบคลานเข้าเกาะกุมภาคที่เคยเป็นรอง เช่น ภาคความมั่นคงและภาคยุติธรรม

แซมเบียอยู่ใจกลางแอฟริกาค่อนมาทางใต้นิดหน่อย ในอดีตนับว่าดินแดนแถบนี้ด้อยพัฒนาที่สุดในโลก มีแต่ไข้และป่าดงดิบ ผมยังต้องฉีดวัคซีนป้องกันไข้เหลืองอยู่เลย แต่ในวันนี้ที่แซมเบียได้อานิสงส์จากการเป็นสมาชิกตลาดร่วมแอฟริกาใต้และตะวันออก (Common Market for Eastern and Southern Africa - COMESA) ทำให้ประเทศที่ไม่มีทางออกทะเลแห่งนี้เจริญขึ้นตามประเทศในแถบเดียวกันอย่างเช่น โมซัมบิกหรือแทนซาเนียที่รุ่งเรืองมากกว่าแถบอื่นที่มีความขัดแย้งรบกันไม่หยุด การที่แซมเบียไม่มีปัญหาความมั่นคงทั้งภายในภายนอกก็สามารถพัฒนาประเทศอย่างสบายใจ มี 4G ใช้กันแล้ว วางเครือข่ายโทรคมนาคมจากเมืองหลวงไปยังเมืองท่องเที่ยวอันดับหนึ่งคือลิฟวิ่งสโตนให้ดีแล้วความก้าวหน้าอื่นกำลังตามมา ลิฟวิงสโตนนั้นเป็นรายได้หลักของประเทศจากการท่องเที่ยวน้ำตก Victoria และล่องแม่น้ำ Zambezi ตลอดจนซาฟารีชมไพรนานา อยู่ที่นี่ แต่เท่าที่เห็น การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมเป็นไปอย่างได้ผล เมืองและน้ำยังใสสะอาด แม้แต่เขื่อนก็ผลิตกระแสไฟฟ้าอย่างจำกัดเพื่อไม่ให้กระทบต่อสภาพของน้ำตกมรดกโลก

สุดท้ายที่อยากกล่าวถึงคือการมาแรงของจีนในภูมิภาคแถบนี้ เดิมทีคนเอเชียที่ลงหลักปักฐานจนอยู่กันเป็นรุ่นๆ ก็คือคนเชื้อสายอินเดียที่ถึงแม้จะไม่ผสมกับคนท้องถิ่น แต่ก็สร้างชุมชนที่มั่นคงกับแอฟริกา แต่ปัจจุบันกระแสจีนรุกเข้ามาแอฟริกาเร็วขึ้น ผ่านทางการค้า การลงทุน การท่องเที่ยว และความช่วยเหลือระหว่างรัฐ สามารถพบเห็นร่องรอยจีนได้ตั้งแต่อาคารการประชุม เครื่องใช้ไฟฟ้าของ Huawei ไปจนถึงเสื้อผ้าของใช้จิปาถะ ปรากฏการณ์นี้มีผลทำให้ภูมิภาคนี้ชื่นชมและสนับสนุนจีนในเวทีโลกเป็นอันมาก