กระบวนการยุติธรรม ต้องปฏิรูปกันเสียที

ขอประชาชนต้องได้รับความเป็นธรรมอย่างเสมอภาค และมีความเท่าเทียมกันตามกฎหมาย" เมื่อวันที่ 12 มิ.ย. 2557 โดยประกาศเป็นนโยบายว่า "ประชาชนต้องได้รับความเป็นธรรม ภายใต้บทบัญญัติแห่งกฎหมายอย่างทั่วถึง โดยเสมอภาค และเท่าเทียมกัน ในกระบวนการยุติธรรม องค์กรหรือหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวกับกระบวนการยุติธรรม "

เหตุผลที่ต้องออกประกาศฉบับนี้ เราไม่อาจคาดเดาได้ว่าต่อจากนี้ จะมีการดำเนินการอย่างไร ต่อกระบวนการยุติธรรม หรือ ประกาศฉบับนี้มีเป้าหมายไปที่คดีใดเป็นกรณีพิเศษ แต่ประกาศฉบับนี้ได้กล่าวถึงแทบทุกองค์กรที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการยุติธรรม "ไม่ว่าจะเป็นศาล คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ องค์กรอิสระอื่นๆ อัยการ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ กรมสอบสวนคดีพิเศษ คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามทุจริตในภาครัฐ รวมทั้งหน่วยงานอื่นของรัฐที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการยุติธรรม"

สาเหตุที่ออกประกาศฉบับนี้ เพราะว่า "การดำเนินคดีต่างๆ ในช่วงระยะเวลาที่ผ่านมา และการทำหน้าที่ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการยุติธรรม อาจก่อให้เกิดความเข้าใจผิด หรือคลาดเคลื่อนเกี่ยวกับการทำหน้าที่ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการยุติธรรมว่า มีการเลือกปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรม ซึ่งทำให้ปัญหาความขัดแย้ง และความแตกแยกในสังคมเกิดขึ้น และอาจมีเพิ่มขึ้นต่อไปในอนาคต" ดังนั้นทางแก้ไขก็คือหน่วยงานด้านยุติธรรมต้อง "ต้องเป็นไปตามหลักนิติธรรม และไม่มีการเลือกปฏิบัติ"

อันที่จริง ประเด็นเรื่องกระบวนการยุติธรรมนั้น อาจกล่าวได้ว่าเป็นปัญหาใหญ่มาก ในช่วงของวิกฤติการเมืองในรอบ 10 ปีที่ผ่านมา ซึ่งไม่ว่าจะเป็นรัฐบาลใด ก็ปรากฏว่าหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการยุติธรรมเหล่านี้มักจะถูกตั้งคำถามเสมอจากประชาชน จึงกลายเป็นความเชื่อในหมู่ประชาชนว่ากระบวนการยุติธรรมเหล่านี้ดำเนินการตามอำนาจทางการเมือง หากมีการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองเกิดขึ้น ผู้ที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการยุติธรรมก็มักจะโอนอ่อนตามเพื่อเลือกปฏิบัติให้คุณให้โทษกับฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดเสมอ

อย่างไรก็ตาม ขณะนี้ยังไม่แน่ชัดว่าคสช.จะมีการดำเนินการอย่างไรต่อกระบวนการยุติธรรม เพราะเพียงแค่การประกาศนโยบายออกมานั้น จะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงกระบวนการยุติธรรมที่คสช.เห็นว่า"ก่อให้เกิดความเข้าใจผิด" เป็นเวลาหลายปีในช่วงวิกฤติการเมือง กลับมาสร้างความเชื่อมั่นให้กับประชาชนภายในเวลาเพียงแค่ข้ามคืน เป็นเรื่องที่เป็นไปได้ยาก แต่อาจต้องใช้เวลาในการแก้ปัญหาพอสมควร เพราะเป็นเรื่องใหญ่ระดับชาติและมีผู้เกี่ยวข้องจำนวนมากในกระบวนการยุติธรรมทั้งหมด

เราเห็นว่าการประกาศให้องค์กรต่างๆ ในกระบวนการยุติธรรมให้ดำเนินการตามหลักนิติธรรม และไม่เลือกปฏิบัตินั้น อาจไม่เพียงพอ แต่อาจจำเป็นต้องมีการปฏิรูปครั้งใหญ่ ดังที่คสช.ประกาศไว้ว่าจะมีกระบวนการปฏิรูปในด้านต่างๆในเวลาประมาณ 1 ปี เราเชื่อว่าหากมีการปฏิรูปกระบวนการยุติธรรม ก็อาจจะทำให้ความเชื่อมั่นของประชาชนต่อกระบวนการยุติธรรมกลับคืนมาได้ และหากปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมได้อย่างจริงจัง ก็เชื่อว่าสังคมไทยจะแก้ความขัดแย้งได้ เพราะหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเหล่านี้ไม่เข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของความขัดแย้งเสียเอง