อยู่ๆ ก็อยากเปลี่ยน

พอหันกลับมาดูของเดิมที่ใช้อยู่ทุกวันนี้ ก็ยังดูดีอยู่ แทบจะไม่ต่างอะไรไปจากของใหม่ที่ประกาศตัวออกมา แต่ก็ยังอยากเปลี่ยนใหม่อยู่ดี ถ้าเงินทองเหลือใช้เหลือจ่ายในยามนี้ ก็เดินหน้าหาของใหม่มาใช้ได้ตามความกระตือรือร้นได้ แต่ถ้าเงินทองยังจำกัดอยู่แล้วอยู่ๆ ก็อยากเปลี่ยนบ่อยๆ นั้นจะเป็นทุกข์เสียเปล่าๆ ทำอย่างไรจะทุเลาอาการอยู่ๆ ก็อยากเปลี่ยนลงไปได้บ้าง ท่ามกลางกระแสการกระหน่ำโฆษณาชักชวนรอบตัวเช่นนี้ได้

งานวิจัยเก่าแก่งานหนึ่งบอกว่าคนเราจะอยากเปลี่ยนไปใช้ของใช้ตัวใหม่นั้น ส่วนใหญ่มาจากสาเหตุสำคัญสี่ประการ คือ อยากเปลี่ยนเพราะเห็นว่าของใหม่มีขีดความสามารถดีกว่าของเก่า ซึ่งตอนที่ทำวิจัยเรื่องนี้ ของใหม่ที่ออกมาจะมีขีดความสามารถแตกต่างจากเดิมมาก ทำงานเร็วขึ้นสองสามเท่าตัว พอมีของใหม่ที่เร็วกว่ามากๆ ของเก่าก็ทนใช้ต่อไปไม่ไหว เหมือนมีรถไฟเครื่องจักรไอน้ำเป็นของเดิม แล้วมีรถไฟฟ้าพลังแม่เหล็กมาเป็นของใหม่ คงไม่มีคนปกติคนใดที่จะทนใช้รถไฟเก่าได้ต่อไปอีกนานเป็นทศวรรษได้แน่นอน แต่ทุกวันนี้ของใหม่ด้านไอทีมีขีดความสามารถเพิ่มขึ้นนิดหน่อยในการออกของใหม่แต่ละครั้ง เพราะมีของใหม่เสนออยู่เป็นประจำในช่วงเวลาที่ไม่ห่างกันมากนัก ขีดความสามารถที่แตกต่างจึงไม่ใช่เรื่องใหญ่ที่เราจะต้องเร่งรีบเปลี่ยนไปใช้ของใหม่ อีกทั้งใครที่ตื่นเต้นกับของใหม่เร็วกว่าคนอื่นมักจะต้องจ่ายแพงกว่าที่ควรจะเป็นสูงถึงสามสิบหรือสี่สิบเปอร์เซ็นต์ทีเดียว ถ้าอยู่ๆ ก็อยากเปลี่ยนนั้นไม่ได้คิดเรื่องราคาที่แพงกว่าที่ควรที่สูงขนาดนี้ ก็ขอให้ลองคิดเรื่องนี้หลายๆ รอบ อยู่ๆ อยากเปลี่ยนน่าจะน้อยลงไปบ้าง จะเปลี่ยนครั้งใดลองตอบให้ได้ก่อนกว่าเราได้ขีดความสามารถอะไรเพิ่มเติมขึ้นมาบ้าง

สาเหตุประการที่สองมาจากการที่ของใหม่ให้ความสะดวกในการใช้งานมากขึ้น เกียร์ธรรมดาของเก่าให้ความสะดวกไม่เท่าเกียร์อัตโนมัติ คนยอมเปลี่ยนแม้ว่าอัตราทดรอบของเกียร์ก็ไม่แตกต่างกัน สมรรถนะของรถก็ใกล้เคียงกัน แต่ใช้แล้วสะดวกกว่า ดังนั้น ถ้าอยู่ๆ ก็อยากเปลี่ยนให้ลองถามตนเองว่าเปลี่ยนใหม่แล้ว มีความสะดวกอะไรเพิ่มเติมขึ้นมาบ้าง ซึ่งถ้าเป็นของใหม่ไอทีที่ออกใหม่กันมาทุกปีนั้น ของเก่ากับใหม่ใช้สะดวกใกล้เคียงกันมาก หากยังตอบชัดๆ ไม่ได้ว่าของใหม่ทำให้เราทำงานสะดวกขึ้นชัดๆ อย่างไร ก็อย่าเพิ่งไปเปลี่ยนให้เสียเงินเสียทองไปเปล่าๆ ในทางตรงข้ามถ้าใช้ของเก่ามานานแล้ว เราจะเห็นชัดว่าของใหม่นั้นสะดวกกว่าของเก่ามากโดยแทบไม่ต้องคิดวิเคราะห์อะไรมากนัก ถ้าเห็นความสะดวกที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน ก็สมควรที่จะปรับเปลี่ยนได้แล้ว

สาเหตุประการที่สามที่คนเปลี่ยนมาใช้ของใหม่คือ การสนับสนุนการใช้งานหลังจากซื้อหามาใช้แล้ว ถ้าเป็นรุ่นใหม่ใช้แล้วติดขัดประการใด ก็มีคนขายคอยให้ความช่วยเหลือ จะปรับเปลี่ยนอย่างไรก็มีบริการซ่อมบำรุงดัดแปลงให้อย่างรวดเร็ว แต่ถ้าของเก่าที่ใช้อยู่จะถามอะไร คนขายก็ไม่รู้เรื่อง เพราะเป็นของตกรุ่นไปแล้ว จะหาอะไหล่สักอย่างก็หายากเย็น ศูนย์บริการก็ไม่ค่อยเต็มใจให้บริการ ของใหม่ที่มีการสนับสนุนการใช้งานที่ดีกว่าจึงดึงดูดให้คนยอมทิ้งของเก่ามาใช้ของใหม่ได้ ผู้บริหารบ้านเมืองบางท่านก็ห่วงว่ารถเก่าจะมีบริการสนับสนุนการใช้งานดีไม่เท่ารถใหม่ อาจเกิดภาระกับผู้ใช้ได้ จึงมีไอเดียก้าวไกลให้เลิกใช้รถเก่าในเมือง วันใด ที่อยู่ๆ ก็อยากเปลี่ยนของใหม่ขึ้นมา ให้พิจารณาดูว่าของเก่าที่เราใช้อยู่นั้น ยังมีบริการสนับสนุนการใช้งานได้ดีแค่ไหน และคาดว่าจะบริการสนับสนุนนี้จะยืนยงอยู่ต่อไปอีกนานเพียงใด สองเรื่องนี้จะช่วยให้ตัดสินใจว่าจะเปลี่ยนไปใช้ของใหม่ หรือจะยังใช้ของเก่าไปก่อนอีกสักระยะหนึ่ง

ในบรรดาสาเหตุที่กล่าวมาแล้วนั้นดูจะเป็นสาเหตุที่การเปลี่ยนไปใช้ของใหม่ทำให้เกิดประโยชน์ใหม่ในด้านใดด้านหนึ่งอย่างชัดเจน แต่ยังปรากฏว่าการที่คนเราเปลี่ยนไปใช้ของใหม่นั้น หาได้มาจากประโยชน์ที่จะเกิดขึ้นในการใช้งานเพียงอย่างเดียว ผู้วิจัยเลยพยายามหาต่อไปว่าในเมื่อไม่ได้ประโยชน์ในการใช้งานใดๆ เพิ่มเติมขึ้น ทำไมผู้คนยังยอมจ่ายแพงๆ เพื่อให้ได้ของใหม่มาใช้งาน ซึ่งคำตอบหนึ่งคือความเหมือนหรือไม่เหมือนกับพรรคพวกรอบตัว ลูกหลานที่เรียนหนังสืออยู่กับเพื่อนกลุ่มใด ก็มีแนวโน้มจะเปลี่ยนไปใช้ของใหม่เหมือนๆ กัน ถ้าเพื่อนรอบตัวเปลี่ยนไปใช้ของใหม่ ลูกหลานเราก็มักอยากจะเปลี่ยนตามไปด้วย พ่อแม่ไม่ให้ก็เหมือนกับผลักไสให้เขาแตกต่างไปจากเพื่อนฝูง ถ้าเพื่อนในกลุ่มของเราเปลี่ยนมาใช้ไลน์ แทนทวิตเตอร์ เราก็มักต้องปรับเปลี่ยนตามไปด้วย

ถ้าผูกพันกับกลุ่มรอบตัวเรามากๆ ก็มักจะเปลี่ยนหรือไม่เปลี่ยนตามพรรคพวกในกลุ่ม แต่ถ้าพิจารณากันอย่างจริงจังแล้ว คงไม่มีกลุ่มใดที่ตัดสินว่าจะคบหรือเลิกคบกันจากสาเหตุที่ใช้เครื่องมือเก่าใหม่แตกต่างกัน หรือหากจะคบไม่คบกันจากเหตุนี้จริงก็คงมีเวลาให้ปรับเปลี่ยนอยู่บ้าง แค่ชะลอไว้สักครึ่งปีแล้วค่อยเปลี่ยนของใหม่ให้เหมือนพรรคพวก ก็ลดเงินที่ใช้ซื้อลงไปเยอะทีเดียว ยกเว้นท่านที่เปลี่ยนใหม่เพื่อให้คนอื่นเห็นว่าท่านทันสมัย ท่านก็ปรับเปลี่ยนได้ตามที่ต้องการ แต่ต้องไม่กลายเป็นว่าใช้ของใหม่แบบของเก่า คือมีของใหม่แต่ใช้ไม่เป็น