จริยธรรมของธุรกิจสื่อในยุคลงทุนเพื่อกำไร (จบ)

ที่มีจรรยาบรรณแห่งวิชาชีพที่คอยกำกับอยู่กับการแสวงหารายได้เพื่อให้มีกำไรโดยอาศัยการขายโฆษณา (ให้หน่วยงานทั้งภาครัฐ รัฐวิสาหกิจและภาคธุรกิจในกรณีสื่อในประเทศไทย) เป็นหลัก ให้มีความสมดุลพอดีกัน ในส่วนของการขายเนื้อหาของข่าวสารก็มีการแข่งขันกันสูงทั้งในเรื่องความเร็วและรายละเอียดของเนื้อหา จึงเกิดปรากฏการณ์ลักษณะคาบลูกคาบดอกในการทำหน้าที่ของสื่ออยู่เสมอๆ ลักษณะคาบลูกคาบดอกดังกล่าวนี้ ก็คือ การกระทำที่หมิ่นเหม่ต่อการละเมิดจรรยาบรรณของวิชาชีพสื่อ ได้แก่

1. การเลี่ยงเสนอความจริงในมุมที่ไม่เสียหายแก่ผู้ซื้อโฆษณา เช่น ในกรณีเกิดวิกฤติการณ์ที่มีผลกระทบต่อสาธารณชนอย่างกว้างขวาง กรณีน้ำมันรั่วลงทะเลแล้วคลื่นซัดเข้าสู่ฝั่งที่อ่าวพร้าว เกาะเสม็ด รายการข่าวทางสถานีโทรทัศน์บางรายการไม่นำเสนอข่าวความเสียหายที่เกิดจากคราบน้ำมันที่อ่าวพร้าวอันจะกระทบต่อภาพพจน์ของบริษัทในเครือ ปตท. ซึ่งเป็นเจ้าของท่อส่งน้ำมัน และเป็นผู้ลงโฆษณาในรายการดังกล่าว แต่ได้นำเสนอข่าวอีกด้านหนึ่ง ได้แก่ หาดอื่นๆ ในเกาะเสม็ดที่ยังสะอาด สามารถลงเล่นน้ำได้อย่างปลอดภัย ซึ่งในกรณีนี้ นับได้ว่าเป็นปรากฏการณ์คาบลูกคาบดอก คือ หมิ่นเหม่ต่อการผิดจรรยาบรรณในการทำหน้าที่ของสื่อ ในเรื่องไม่ซื่อสัตย์ต่อข้อเท็จจริง แต่ก็ไม่สามารถเอาผิดได้ เพราะสิ่งที่นำเสนอนั้นก็เป็นข้อเท็จจริงอีกด้านหนึ่งที่สื่อเลือกนำเสนอ

2. การนำเสนอข้อมูลข่าวสารโดยไม่มีการตรวจสอบข้อเท็จจริง อันเนื่องมาจากการแข่งขันกันนำเสนอข่าวด้วยความรวดเร็วฉับไว โดยเฉพาะการนำเสนอผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ตอันเป็นสื่อสมัยใหม่ที่รวดเร็วฉับไวและแพร่กระจายไปในวงกว้างอย่างไม่อาจควบคุมได้และนำไปขยายต่อในสื่อกระแสหลักอันได้แก่ วิทยุ โทรทัศน์ หนังสือพิมพ์ เมื่อปรากฏในภายหลังว่าข่าวนั้นไม่มีใช่เรื่องจริง ส่วนมากแล้วสื่อก็ได้แต่เพียงลงข่าวว่าข่าวนั้นๆ เป็นเรื่องไม่จริงโดยไม่ต้องรับผิดชอบใดๆ อื่นอีก

3. การได้ข่าวมาโดยวิธีการอันไม่ชอบ เช่น การโกหก หลอกลวง หลอกล่อแหล่งข่าวให้เข้าใจผิดเพื่อให้ข่าวแก่ตน กรณีที่โด่งดังที่สุดเมื่อไม่นานมานี้ก็คือ ผู้ดำเนินรายการวิทยุจากประเทศออสเตรเลียดัดเสียงเลียนแบบแอบอ้างว่าเป็นพระราชินีอลิซาเบธกับเจ้าฟ้าชายชาร์ลส์ หลอกถามข้อมูลพระอาการของเจ้าหญิงเคทจากพยาบาลโรงพยาบาลที่ดูแลพระอาการของเจ้าหญิงเมื่อเดือนธันวาคม 2555 เป็นเหตุให้พยาบาลฆ่าตัวตายเมื่อความจริงปรากฏ การกระทำเช่นนี้เป็นเรื่องที่ผิดจรรยาบรรณอย่างแน่นอน มูลเหตุที่ทำให้ผู้ดำเนินรายการวิทยุทั้งสองคนกระทำเช่นนั้น ก็คือ การที่ตนเองจะได้ข่าวอันสำคัญนี้ก่อนใครอื่นนั่นเอง

ตัวอย่างที่กล่าวมานั้น เป็นเพียงส่วนเสี้ยวหนึ่งที่เกิดขึ้นในแวดวงอาชีพสื่อมวลชน ทั้งในฐานะบุคคลและองค์กร ที่ต้องทำหน้าที่เสนอข้อมูลข่าวสารที่ต้องการความเที่ยงตรงกับการสร้างรายได้เพื่อผลกำไร จึงเป็นเรื่องที่น่าจับตามองเป็นอย่างยิ่งว่า ในอนาคตนั้น สื่อจะสามารถบริหารจัดการการทำหน้าที่ของตนอย่างไรจึงจะไม่ให้ขัดกับผลประโยชน์ที่เป็นเป้าหมายทางธุรกิจ ซึ่งไม่ว่าจะพิจารณาด้วยมุมใด ก็มีความทับซ้อนกันมากขึ้นเรื่อยๆ

กล่าวในเฉพาะประเทศไทย ในเวลาไม่นานนี้จะมีการเปลี่ยนแปลงระบบการเผยแพร่โทรทัศน์จากระบบอนาล็อกเป็นระบบดิจิทัล โดยจะเปิดให้นักลงทุนประมูลคลื่นโดยใช้เงินลงทุนนับร้อยล้านบาท เมื่อประมูลคลื่นได้แล้วก็ต้องลงทุนในการสร้างสถานีทั้งในด้านอาคารสถานที่ วัสดุอุปกรณ์และคน ค่าใช้จ่ายรวมกันแล้วเป็นจำนวนไม่น้อย การลงทุนทั้งหมดนี้มีเป้าหมายเพื่อสร้างรายได้และผลกำไร ดังนั้น จึงเป็นที่น่าจับตามองว่า สื่อโทรทัศน์ทั้งหลาย จะบริหารจัดการอย่างไรเกี่ยวกับผลประโยชน์ทับซ้อนระหว่างการทำหน้าที่ของสื่อกับการแสวงหาผลกำไรขององค์กร ซึ่งได้แต่หวังว่า สื่อโทรทัศน์ที่กำลังจะเกิดขึ้นใหม่นับร้อยช่องนี้และสื่ออื่นๆ จะไม่ละทิ้ง หรือหลีกเลี่ยง การทำหน้าที่ของสื่อตามจรรยาบรรณแห่งวิชาชีพเพื่อที่จะแสวงหารายได้และกำไรแต่เพียงอย่างเดียว