กฎหมายกับสันติภาพ

แต่ต้องอยู่ในเงื่อนไขของการเข้าใจร่วมกันว่าไม่มีการบิดเบือนปรัชญากฎหมายให้เป็นไปเพื่อผลประโยชน์ของใครกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง นอกจากนั้นยังจะต้องเข้าใจความหมายและขอบเขตของสันติภาพที่มุ่งไปสู่การจัดการความขัดแย้งที่เกิดขึ้นไปในทางสร้างสรรค์ ซึ่งทั้งสองส่วนนี้ควรจะอยู่ภายใต้กรอบแนวคิดของการนำไปสู่ความเสมอภาคและการส่งเสริมคุ้มครองสิทธิเสรีภาพส่วนบุคคล

การมองกฎหมายและสันติภาพเชิงเป้าหมายภายใต้หลักการเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์อย่างเป็นรูปธรรมจึงไม่ใช่ของใหม่และไม่ได้หมายความว่าจะมีการตีความหมายและขอบเขตของการบังคับใช้กฎหมายไปตามอัตวิสัยของคนใดคนหนึ่งหรือกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง แต่ควรจะต้องมุ่งเน้นตั้งแต่กระบวนการและขั้นตอนของการบังคับใช้กฎหมายไปจนถึงจุดหมายปลายทางของการใช้กฎหมาย

การบังคับใช้กฎหมายเพื่อการแก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้จึงน่าจะเป็นกรณีศึกษาสำหรับสังคมไทยได้เป็นอย่างดีเพราะมีข้อดีกว่าการบังคับใช้และการตีความกฎหมายสำหรับการจัดการความขัดแย้งทางการเมืองในช่วงที่ผ่านมาและที่กำลังดำเนินอยู่จนถึงปัจจุบัน ตรงที่ว่า แม้อาจจะมีมิติของความขัดแย้งทางความคิดความเชื่อทางการเมืองการปกครองอยู่บ้างก็จะไม่มีน้ำหนักประเด็นตัวบุคคลมาเกี่ยวข้องมากนัก

การยอมรับให้กฎหมายเป็นแกนหรือหลักการในการนำสันติภาพต้องถือว่าเป็นเรื่องที่ดี อย่างน้อยที่สุดก็เท่ากับยอมรับร่วมกันได้ว่าหลักนิติธรรมย่อมนำสังคมไปสู่การอยู่ร่วมกันในสังคมอย่างสงบสุข และหากจะต้องการหลักประกันมิให้มีการบังคับใช้กฎหมายหรือตีความกฎหมายไปตามอำเภอใจของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งย่อมเข้าใจกันได้ว่าหลักการเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์หรือหลักสิทธิมนุษยชนเป็นหลักประกันที่ดีเพราะการยึดหลักนี้ต้องเท่ากับว่าการบังคับใช้กฎหมายจะต้องเป็นไปตามกระบวนการและขั้นตอนที่คุ้มครองสิทธิเสรีภาพของทุกคนอย่างเท่าเทียมกัน

ปัญหาจึงอยู่ที่ว่าในเส้นทางหรือในกระบวนการสู่สันติภาพนั้น ทุกฝ่ายจะร่วมกันบริหารจัดการการบังคับใช้กฎหมายอย่างไรให้เกิดความเป็นธรรม เสมอภาค และสร้างศรัทธาความเชื่อมั่นในความยุติธรรมที่ได้ร่วมกันบริหารให้เกิดขึ้นได้ หากจะพูดอีกอย่างก็ได้ว่าสังคมและทุกฝ่ายจะร่วมกันบริหารความยุติธรรมให้เกิดขึ้นเพื่อเดินทางไปสู่ความสงบสุขได้เมื่อไรและอย่างไร

ตามโครงสร้างและกลไกกฎหมายของสังคมไทยต้องถือว่าสิ่งต่างๆ ที่มีอยู่เป็นเงื่อนไขที่ชัดเจนและเป็นสากลสำหรับการบริหารความยุติธรรมร่วมกันไปสู่สันติภาพได้ แต่ที่ผ่านมายังขาดความเห็นพ้องต้องกันว่ากฎหมายที่มีอยู่จะทำหน้าที่นี้ได้ จึงส่งผลให้ไม่เกิดความร่วมมือกันในการบริหารให้เกิดความยุติธรรมในจังหวัดชายแดนภาคใต้

ประเด็นปัญหาที่เกิดขึ้นจึงอยู่ที่มีการมุ่งเน้นใช้ความรุนแรงเป็นเครื่องมือและกระบวนการในการแสวงหาความเป็นธรรม และอีกฝ่ายใช้กำลังอำนาจอธิปไตยผสมผสานในกระบวนการบังคับใช้กฎหมายเพื่อตอบโต้และยับยั้งการใช้ความรุนแรง ผลลัพธ์ในเชิงกระบวนการและขั้นตอนที่เห็นได้อย่างชัดเจนก็คือทั้งสองฝ่ายขาดความร่วมมือกันในการบริหารความยุติธรรมให้เกิดขึ้น และประชาชนโดยทั่วไปไม่อาจเข้าถึงความยุติธรรมได้อย่างเท่าเทียมกัน

การเข้าสู่เส้นทางแห่งสันติภาพทุกฝ่ายจะต้องมีกรอบความคิดร่วมกันในการเคารพความเป็นมนุษย์และร่วมกันบริหารความยุติธรรมให้เกิดขึ้นกับประชาชนทั่วไปให้เข้าถึงความยุติธรรมเพื่อขจัดความไม่เป็นธรรมที่เกิดสะสมขึ้นมาเป็นเวลานาน ด้วยการใช้กฎหมายที่มีอยู่ด้วยความเป็นมิตรภาพและพุ่งเป้าหมายไปที่ประชาชน หากพบความไม่ถูกต้องเป็นธรรมจะต้องดำเนินการเข้าสู่กระบวนการและขั้นตอนกฎหมายที่มีความเป็นสากลอย่างรวดเร็ว มีการชี้แจงขั้นตอนที่ชัดเจน และที่สำคัญคือการให้เหตุผลทางกฎหมายจะต้องเป็นที่เข้าใจและยอมรับได้เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้แก่กันและกัน

จุดเริ่มต้นที่สำคัญก็คือการปรับทัศนคติให้เข้าสู่เป้าหมายของการร่วมมือกันบริหารความยุติธรรมให้เกิดขึ้นในพื้นที่ และหลังจากนั้นจะนำไปสู่การร่วมมือกันสร้างกระบวนการและขั้นตอนในการบังคับใช้กฎหมายซึ่งถือว่าเป็นองค์ประกอบของความเป็นประชาธิปไตย ซึ่งในขั้นตอนนี้อาจมีการปรับโครงสร้างและกลไกของกฎหมายให้เหมาะสมกับระยะการเปลี่ยนผ่านไปสู่สันติภาพได้ จากนั้นในที่สุดเมื่อเกิดความเชื่อมั่นร่วมกันในการบังคับใช้กฎหมายและได้รับการสนับสนุนจากประชาชนทั่วไปแล้วความรุนแรงจะค่อย ๆ ลงในที่สุด และผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นก็คือความยุติธรรมและความเป็นธรรมในสังคมที่เกิดขึ้น

การปรับทัศนคติมุ่งไปสู่การเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์จะเป็นการท้าทายต่อความสำเร็จมากที่สุด เพราะเป็นพื้นฐานสำคัญของกระบวนการสันติภาพ ส่วนปัญหาในทางปฏิบัติที่ยากเย็นก็คือการทำให้กระบวนการและขั้นตอนที่กำหนดร่วมกันไว้เป็นที่ยอมรับและเชื่อมั่นซึ่งกันและกันจนเป็นแนวปฏิบัติปกติ และส่งผลให้ประชาชนทั่วไปให้การสนับสนุนในการเดินทางสู่สันติภาพร่วมกัน